حوثیهای یمن اعلام کردند که تصمیم گرفتهاند محاصره دریایی عربستان را اجرایی کنند. اتفاقی که یکی از مسیرهای حیاتی برای کشورهای خلیج فارس و عرضه جهانی نفت را هدف قرار میدهد.
این اعلام پس از چند هفته تشدید لحن میان این گروه یمنی و عربستان و همچنین تبادل موشکی هفته گذشته صورت گرفت؛ تحولی که به چهار سال تنشزدایی میان این گروه یمنی و ائتلاف تحت رهبری عربستان و متحدان آن در دولت یمن لطمه زد.
آگهی
آگهی
عربستان اکنون روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت از بندر ینبع در دریای سرخ صادر میکند؛ رقمی که نسبت به پیش از جنگ ایران ۴۰۰ درصد افزایش یافته است. تنگه بابالمندب نیز به مسیری جایگزین و ضروری برای انتقال نفت جهان در برابر تنگه هرمز تبدیل شده است. در ماه ژوئن بیش از هفت میلیون بشکه نفت در روز از این تنگه عبور کرد، در حالی که پیش از جنگ ایران این رقم حدود چهار میلیون بشکه بود.
سه عامل تعیین خواهد کرد که کارزار تازه حوثیها تا چه اندازه بازار جهانی نفت و ثبات اقتصادی کشورهای خلیج فارس را مختل خواهد کرد:
۱. آیا حوثیها میتوانند خود ینبع را تهدید کنند یا فقط بابالمندب را؟
حوثیها نشان دادهاند که میتوانند با استفاده از تسلیحاتی که یا در داخل تولید میشوند یا از طریق شبکههای متنوع تامین، به دست آنها میرسند، رفتوآمد دریایی در بابالمندب را مختل کنند. حوثیها کنترل ساحل مشرف به خود تنگه را در اختیار ندارند، اما بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ با استفاده از انواع قایقهای کوچک، پهپاد و موشک به بیش از صد کشتی تجاری حمله کردند.
این حملات آبهای تنگهای را که تنها حدود ۲۰ مایل عرض دارد، برای بیشتر شرکتهای کشتیرانی، حتی کشتیهایی که حوثیها میگفتند هدف آنها نیستند، بیش از اندازه خطرناک کرد.
مقابله با این کارزار نیز دشوار بود. دولت ترامپ پس از یک کارزار سنگین هوایی، با حوثیها آتشبس اعلام کرد، اما حوثیها همچنان به غرق کردن کشتیها در دریای سرخ ادامه دادند.
حوثیها در نتیجه حملات شدید آمریکا و اسرائیل در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ خسارات قابل توجه نظامی و اقتصادی متحمل شدند، اما به سرعت بازسازی زرادخانه خود را آغاز کردند.
اعلام جدید حوثیها نفت عبوری از این تنگه را که حدود هفت درصد عرضه جهانی را تشکیل میدهد، در معرض خطر قرار میدهد. این گروه یمنی هنوز مشخص نکرده است که کدام کشتیها را هدف خواهد داد، اما قصد آنها برای محاصره بنادر عربستان به این معناست که هر کشتی که به بنادر سعودی رفتوآمد کند و نفت عربستان را حمل کند، میتواند در تیررس قرار گیرد.
نفتی که اکنون از شمال وارد تنگه میشود، عمدتا به بازارهای آسیایی میرود. حوثیها در کارزار پیشین خود در دریای سرخ با روسیه و چین به توافقهایی رسیدند تا کشتیهای این دو کشور اجازه عبور داشته باشند. اما ممکن است این بار کمتر حاضر باشند با کشتیهای چینی حامل نفت عربستان کنار بیایند.
علاوه بر این، سابقه هدفگیری حوثیها در کارزار قبلی دریای سرخ دقیق نبود. این گروه در مواردی به کشتیهایی حمله کرد که ارتباط آنها با اسرائیل ضعیف یا مربوط به گذشته بود.
قطع جریان نفت از بابالمندب، با توجه به محدود بودن مسیرهای جایگزین، ضربهای به عرضه جهانی نفت خواهد بود. با این حال، عربستان همچنان میتواند نفت خود را از ینبع به سمت شمال صادر کند، آن را از دریای سرخ به خط لوله سومد مصر برساند و از آنجا به مدیترانه منتقل کند. این خط لوله ظرفیت انتقال حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز را دارد. علاوه بر آن، نفتکشها میتوانند حدود یک میلیون بشکه نفت را از کانال سوئز عبور دهند.
این میزان عرضه برای بازارهای جهانی که به دلیل بسته شدن تنگه هرمز با کسری روزانه چهار میلیون بشکه روبهرو هستند، اهمیت حیاتی دارد؛ بهویژه در شرایطی که ذخایر جهانی، که تاکنون نقش ضربهگیر را ایفا کردهاند، به حداقل سطح عملیاتی خود نزدیک میشوند.
افزون بر این، چنین اختلالی یک مسیر مهم برای ورود مواد غذایی و دیگر کالاهای وارداتی به عربستان و سایر کشورهای خلیج فارس را تهدید خواهد کرد. از زمان جنگ ایران و محدود شدن رفتوآمد در هرمز، بنادر عربستان در دریای سرخ به یکی از مراکز اصلی واردات برای کشورهای خلیج فارس تبدیل شدهاند.
اما اگر حوثیها خود ینبع را هدف قرار دهند، میتوانند صادرات نفت عربستان را در مبدا مختل کنند. پیش از آتشبس تحت نظارت سازمان ملل در آوریل ۲۰۲۲، حوثیها چندین بار با موشک و پهپاد ینبع را هدف قرار دادند. حملهای که تنها چند روز پیش از اجرای آتشبس انجام شد، به طور موقت تولید در پالایشگاه ینبع را کاهش داد.
هنوز روشن نیست که حوثیها ذخایر کافی از موشکی و پهپادی پیشرفتهتر برای ایجاد تهدیدی پایدار علیه ینبع در اختیار دارند یا نه. این شهر در حدود ۸۰۰ مایلی شمال غرب مناطق تحت کنترل حوثیها در یمن قرار دارد.
حوثیها از ابتدای سال جاری تنها چند موشک و پهپاد به سوی اسرائیل شلیک کردهاند که نشان میدهد هنوز به تعدادی سلاح با برد بیش از هزار مایل دسترسی دارند. اما پدافند هوایی قدرتمند عربستان و سابقه نهچندان قابل اتکای حوثیها در دقت حملات دوربرد به این معناست که این گروه احتمالا برای اشباع پدافند سعودی و اصابت به اهداف، به ذخایر بسیار بزرگتری نیاز خواهد داشت.
۲. آیا این اقدام یک تاکتیک مذاکره است یا زمینهسازی برای جنگ؟
حوثیها کارزار خود را اقدامی متناسب در پاسخ به «محاصره» یمن از سوی عربستان توصیف کردهاند. هرچند آنها هشدار دادهاند که برای بازگشت به جنگ تمامعیار آماده میشوند، ممکن است هدف اصلی رهبران این گروه چیز دیگری باشد: گرفتن امتیازات بیشتر از ریاض.
پیش از آتشبس سال ۲۰۲۲، تمرکز کارزار نظامی حوثیها بر تصرف کامل مناطق تاریخی یمن شمالی، از جمله مهمترین میادین نفت و گاز کشور، بود. اما این کارزار تا حد زیادی به دلیل پشتیبانی نزدیک هوایی عربستان شکست خورد.
از سال ۲۰۲۲، حوثیها به جای آن تلاش کردهاند تا از طریق مذاکره به درآمدهای نفت و گاز دسترسی پیدا کنند و کنترل خود بر یمن را رسمیت ببخشند. این روند شامل گفتوگوهای گسترده و غیرعلنی با ریاض بود.
اما پیشرفت به سوی یک توافق جامع در نتیجه کارزار حوثیها در دریای سرخ و واکنش آمریکا متوقف شد. بخشی از واکنش واشنگتن، قرار دادن دوباره حوثیها در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی در مارس ۲۰۲۵ بود. با این حال، حوثیها از ازسرگیری حملات زمینی در داخل یمن خودداری کردند.
این خویشتنداری ممکن است ناشی از این ارزیابی باشد که گروه هنوز برای جنگ آماده نیست، یا به این دلیل که اطمینان دارد میتواند از طریق مذاکره با عربستان امتیاز بگیرد، یا ترکیبی از هر دو عامل.
اگر هدف اعلام تازه حوثیها گرفتن امتیازات جدید از ریاض باشد، آنها احتمالا خواهان امتیازاتی خواهند شد که کنترل نامحدودشان بر شمال یمن را تایید کند و مشکلات اقتصادی گروه را کاهش دهد. این امتیازات میتواند شامل برقراری پرواز از صنعا به شهرهای همسو مانند تهران و مسقط باشد.
اما اگر این اقدام با هدف مذاکره انجام نشده باشد، ممکن است تلاشی برای توجیه بازگشت به جنگ تمامعیار در برابر جمعیتی خسته از درگیری باشد. در حالت نخست، راهی نسبتا سریع برای پایان دادن به محاصره وجود خواهد داشت. اما حالت دوم نشانه آغاز درگیری طولانیتری است که خلیج فارس را در شرایطی بیثباتتر خواهد کرد که هنوز با پیامدهای جنگ ایران دستوپنجه نرم میکند.
حتی اگر اعلام اخیر حوثیها صرفا یک تاکتیک مذاکره باشد، محیط شکننده منطقه همچنان میتواند یمن را به سوی جنگ تمامعیار سوق دهد؛ بهویژه از آنجا که به نظر میرسد تهران قصد دارد برای وارد کردن فشار بیشتر بر واشنگتن و کشورهای خلیج فارس، به این درگیری دامن بزند.
با این حال، باید توجه داشت که هرچند ایران ممکن است آتش درگیری را شعلهورتر کند، حوثیها بارها نشان دادهاند که در اجرای دستورهای تهران تردید دارند و احتمالا مانند دوره پس از آغاز جنگ ایران، ملاحظات داخلی خود را بر درخواستهای ایران مقدم خواهند دانست.
۳. خط قرمز عربستان کجاست؟
ریاض سالهاست که در برابر حوثیها در موقعیتی آسیبپذیر قرار دارد. این گروه از زمان آتشبس ۲۰۲۲ بارها تهدید کرده است حملات موشکی و پهپادی علیه عربستان را از سر خواهد گرفت و از این تهدیدها برای گرفتن امتیاز و تضعیف دولت یمن مورد حمایت عربستان استفاده کرده است.
در جریان جنگ غزه، ازسرگیری حملات حوثیها این خطر را ایجاد کرد که ریاض در جنگ علیه فلسطینیها در موقعیتی قرار گیرد که بسیاری از مردم عربستان آن را نادرست میدانستند.
در اوج جنگ ایران در سال جاری نیز ریاض نگران بود که حملات تازه حوثیها علاوه بر تهدید صادرات نفت عربستان، فشار بیشتری بر سامانههای پدافند هوایی این کشور وارد کند؛ سامانههایی که همزمان برای مقابله با تهدیدهای ایران و عراق به کار گرفته شده بودند.
دلایل متعددی وجود دارد که ریاض بخواهد از بازگشت به جنگ پرهیز کند و بار دیگر به دنبال راهحلی مبتنی بر مذاکره در یمن باشد. نخست اینکه کشورهای خلیج فارس همچنان با حملات ایران و اختلال در تنگه هرمز روبهرو هستند.
عامل مهم دیگر این است که کارزار ائتلاف تحت رهبری عربستان علیه حوثیها بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ نتوانست این گروه یمنی را تضعیف کند و در عوض واکنش منفی گسترده بینالمللی علیه ریاض به همراه داشت.
در عین حال، عربستان پیشتر نشان داده که برای پاسخ نظامی آمادگی دارد. در ۱۳ ژوئیه، ائتلاف تحت رهبری عربستان برای جلوگیری از فرود یک هواپیمای ایرانی، فرودگاه صنعا را هدف قرار داد. هرچند دولت یمن مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت اما تقریبا قطعی است که این اقدام با حمایت عربستان انجام شد.
حملات مستمر حوثیها که صادرات نفت عربستان را مختل کند، میتواند ریاض را به بررسی گزینههای نظامی علیه این گروه سوق دهد. اگر حملات حوثیها باعث افزایش قیمت بنزین در آمریکا شود، عربستان حتی ممکن است برای راهاندازی دوباره یک کارزار نظامی علیه حوثیها به دنبال کمک واشنگتن برود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
چنین روندی میتواند یمن و دریای سرخ را بار دیگر درگیر جنگی طولانی و ویرانگر کند؛ جنگی که هیچ مسیر روشنی برای خروج از آن وجود ندارد.