کنفرانس بازنگری پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) روز جمعه به آخرین روز خود رسید. این نشست از ۲۷ آوریل (هفتم اردیبهشت) در مقر سازمان ملل در نیویورک آغاز شده بود.
یازدهمین کنفرانس بازنگری پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) به منظور تاکید دوباره بر اهداف منع اشاعه هستهای و خلع سلاح، پس از چهار هفته گفتوگو، بدون دستیابی به توافق شکست خورد.
آگهی
آگهی
پیشنویس سند نهایی چهار بار مورد بازنگری قرار گرفت و بسیاری از عبارات بحثبرانگیز از جمله اشاره به نیروگاه هستهای اوکراین و موضوع خلع سلاح هستهای کره شمالی، از آن حذف شد.
دو هونگ ویت، رئیس ویتنامی این نشست اعلام کرد که با وجود تلاشهای انجامشده، کشورها نتوانستند بر سر مفاد اصلی مذاکرات به توافق برسند. او گفت: «با وجود همه تلاشها، به نظر میرسد کنفرانس در شرایطی نیست که بتواند درباره مسائل اساسی به توافق برسد.»
وی همچنین اعلام کرد که سند نهایی را برای تصویب ارائه نخواهد کرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
پیمان انپیتی سنگبنای نظام کنترل تسلیحات هستهای به شمار میرود. این مذاکرات در شرایطی انجام شد که نگرانیها درباره آغاز دوباره رقابت تسلیحاتی افزایش یافته است.
در شرایطی که از ابتدا امید چندانی به موفقیت در این مذاکرات وجود نداشت، اما با این وجود باز هم کشورها روی متن پیشنهادی کار کردند و عبارات آن را بارها تعدیل و ضعیفتر کردند، اما در نهایت همان متن نیز به تصویب نرسید.
پیش از این نیز نشستهای بازنگری در مفاد این پیمان در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۲۲ میلادی بدون نتیجه مانده بود. حتی با وجود سومین ناکامی پیاپی در دستیابی به توافق بازنگری، این پیمان همچنان پابرجا خواهد ماند، اما کارشناسان اشاره کردند که مشروعیت آن تضعیف شده است.
ایران و کره شمالی
ریچارد گوان، تحلیلگر «گروه بینالمللی بحران»، پیش از اعلام شکست مذاکرات، به خبرگزاری فرانسه گفته بود که متن نهایی بیش از پیش، از واقعیت بحرانهای فعلی و تهدیدهای اشاعه هستهای از جمله درباره ایران و کره شمالی فاصله دارد.
بر اساس آخرین نسخهای که خبرگزاری فرانسه دیده بود، در متن فقط آمده بود که ایران «نباید هرگز» به سلاح هستهای دست پیدا کند.
با این حال، همین بند هم داخل کروشه قرار داشت؛ موضوعی که حتی با وجود حذف عبارت «عدم پایبندی» ایران به تعهداتش در متن پیشنویس اولیه، نشان میداد که اختلافها همچنان پابرجاست.
به گزارش اناچکی ژاپن، در جریان مذاکرات پشت درهای بسته، نمایندگان ایران خواستار حذف عبارتی شدند که میگفت «ایران هرگز نباید به دنبال سلاح هستهای برود، آن را توسعه دهد یا به دست آورد. » در مقابل، ایالات متحده بر حفظ این عبارت در متن تأکید داشت.
در پایان نشست، یک نماینده ایالات متحده ایران را «متخلف پرتکرار از معاهدات بینالمللی» توصیف کرد و این کشور را متهم کرد که اجازه نمیدهد کشورهای عضو به «گزینه دستیابی به اجماع» در مذاکرات برسند.
ایران نیز در بیانیه خود در این نشست اعلام کرد که اسرائیل، با وجود قطعنامههای متعدد سازمان ملل، همچنان به پیمان انپیتی نپیوسته و بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی را نپذیرفته است. تهران همچنین کشورهای غربی، بهویژه آمریکا، را به حمایت از اسرائیل و اتخاذ «استانداردهای دوگانه» در قبال حملات به تاسیسات هستهای ایران متهم کرد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
علاوه بر این، ابراز نگرانیها درباره برنامه هستهای کره شمالی، یا حتی هرگونه اشاره به «خلع سلاح هستهای» در شبهجزیره کره نیز از متن حذف شده بود.
در همین حال، درخواست صریح از ایالات متحده و روسیه برای آغاز مذاکرات درباره توافقی جایگزین برای پیمان «استارت نو» نیز کنار گذاشته شده بود. این پیمان باعث میشد تا زرادخانههای هستهای آمریکا و روسیه محدود نگه داشته شود ولی با این حال در ماه فوریه منقضی شد.
«هلوئاز فایه»، پژوهشگر «موسسه فرانسوی روابط بینالملل» (ایفری) پیشتر در روز جمعه گفته بود که حتی متن تعدیلشده نیز همچنان موضوعاتی مانند «خطر ازسرگیری آزمایشهای هستهای از سوی روسیه، چین و ایالات متحده، گسترش زرادخانههای هستهای و حملات به زیرساختهای هستهای» را در بر میگرفت.
در واکنش به این ناکامی، «ست شلدن» از «کارزار بینالمللی نابودی سلاحهای هستهای» (آیکان) گفت بیشتر کشورها واقعا با نیت واقعی و صادقانه برای پیشبرد خلع سلاح تلاش میکنند.
او افزود: «اما شمار اندکی از کشورهای دارای سلاح هستهای، همراه با برخی متحدانشان، در حال تضعیف پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، ناکام گذاشتن تلاشها برای خلع سلاح، گسترش زرادخانههای هستهای و تحریک روند اشاعه هستند و جهان را به سمت فاجعه سوق میدهند.»
بر اساس گزارش «موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم» (سیپری)، ۹ کشور دارای سلاح هستهای شامل روسیه، ایالات متحده، فرانسه، بریتانیا، چین، هند، پاکستان، اسرائیل و کره شمالی، در ژانویه ۲۰۲۵ مجموعا ۱۲ هزار و ۲۴۱ کلاهک هستهای در اختیار داشتند که ۹۰ درصد آنها متعلق به آمریکا و روسیه بود.
برخی کشورها در حال نوسازی زرادخانههای خود هستند و برخی دیگر حتی در حال افزایش ذخایر تسلیحاتی خود هستند.
واکنش گوترش
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای(انپیتی) در سال ۱۹۷۰ میلادی اجرایی شد و تقریبا تمامی کشورها بهجز موارد شاخصی مانند اسرائیل، هند و پاکستان، آن را امضا کردهاند.
هدف این پیمان جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای، حرکت به سمت خلع سلاح کامل و توسعه همکاریها برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای عنوان شده است.
استفان دوجاریک، سخنگوی دبیر کل سازمان ملل نیز اعلام کرد که آنتونیو گوترش «از مشارکت صادقانه و معنادار کشورهای عضو» استقبال کرده است، اما در عین حال ابراز تاسف کرده که یازدهمین کنفرانس بازنگری کشورهای عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای «نتوانست به نتایج لازم بهویژه در زمانی که چالشهای جدی، امنیت بینالمللی را تهدید میکنند، دست یابد.»
در این بیانیه همچنین تاکید شده است که «جهانی عاری از سلاحهای هستهای همچنان بالاترین اولویت خلع سلاح برای سازمان ملل متحد است» و پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای «سنگبنای نظام جهانی خلع سلاح و عدم اشاعه هستهای» توصیف شده است.