برخی رسانههای غربی و منطقهای در گزارشهایی به جزئیات توافق احتمالی میان آمریکا و ایران پرداختهاند که ترامپ پنجشنبه شب اعلام کرد نهایی شده و آماده امضا است.
العربیه روز جمعه جزئیاتی از پیشنویس نهاییِ این توافق را که هدف از آن پایان دادن به خصومتها و درگیریها میان ایران و آمریکا عنوان شده، فاش کرد.
آگهی
آگهی
بر اساس مجموعه مطالب منتشرشده توسط این رسانه سعودی در شبکههای اجتماعی، پیشنویس توافق ایران و آمریکا که تهران هنوز رسما نهایی شدن آن را تایید نکرده، شامل تمدید ۶۰ روزه آتشبس و بازگشایی تنگه راهبردی هرمز است.
در این توافق همچنین مقرر شده است که ایالات متحده، تحریمها و محاصره ایران را لغو کند و دو کشور در طول دوره ۶۰ روزه تمدید آتشبس، پیرامون مسئله هستهای و ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به گفتگو بپردازند.
العربیه همچنین اعلام کرد که بر اساس پیشنویس این توافق، تمامی طرفها به توقف فوری عملیاتهای نظامی تهاجمی متعهد خواهند شد و در طول دوره اجرای توافق، هیچگونه حمله نظامی صورت نخواهد گرفت.
بنا به این گزارش، هرگونه نقض این آتشبس از طریق یک «سازوکار هماهنگیِ میانجیگری» مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.
بر اساس این یادداشت تفاهم، ایران تعهدات مشخصی را در خصوص برنامه هستهای خود خواهد پذیرفت؛ در وهله اول تعهد به اینکه هرگز به سوی سلاح هستهای نرود و همچنین بنبست موجود بر سر اورانیوم غنیشده را حلوفصل کند.
توافق همچنان نیازمند تایید رهبر جمهوری اسلامی است
از سوی دیگر رسانه خبری آکسیوس نیز در گزارشی با استناد به اظهارات دیپلماتی از یک کشور میانجی و نیز یک مقام آمریکایی اعلام کرد که بازگشایی فوری و بدون دریافت عوارضِ عبور در تنگه هرمز و همچنین کاهش تحریمهای ایران بر اساس پایبندی به توافق، بخشهای مهم این یادداشت تفاهم را تشکیل میدهند.
بر اساس گزارش آکسیوس، این یادداشت تفاهم، آتشبس جاری را به مدت ۶۰ روز از جمله در لبنان تمدید میکند و در این مدت مذاکرات هستهای برگزار خواهد شد.
متن توافق شامل چارچوبی برای دسترسی به ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است، اگرچه هرگونه اقدام قطعی در خصوص برنامه هستهای ایران، به یک توافق دوم و مفصلتر بستگی دارد.
یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفت که ترامپ پذیرفته است که یکی از گزینهها «رقیقسازی» (کاهش سطح غنیسازی) اورانیومِ با غنای بالای ایران، در داخل این کشور و تحت نظارت بازرسان سازمان ملل باشد.
هرگونه گام عملی در زمینه برنامه هستهای ایران تنها در صورت دستیابی به «توافق دوم» برداشته خواهد شد؛ چشماندازی که با توجه به دشواریهای فراوانِ مذاکرات بر سر این یادداشت تفاهم (که پیچیدگی فنی بسیار کمتری دارد) نامشخص به نظر میرسد.
گزارشها حاکی از آن است که ایران و ایالات متحده طی هفتههای گذشته، با میانجیگری پاکستان چندین طرح پیشنهادیِ حاوی شروط صلح را با یکدیگر مبادله کردهاند و در تلاش بودهاند تا یادداشت تفاهمی را با هدف پایان دادن به جنگ نهایی کنند.
دیپلماتِ یکی از کشورهای میانجی به آکسیوس میگوید: «آمریکا و ایران بر سر متن توافق به تفاهم رسیدهاند»، وی اما اذعان کرد که این توافق هنوز نیازمند تایید نهایی است.
به گفته دو منبع آگاه، این توافق تا عصر پنجشنبه در سطوح عالیِ ایران تایید شده بود، اما احتمالاً هنوز به تایید نهایی مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی نرسیده است.
این در حالیست که دونالد ترامپ پنجشنبه شب در گفتگو با خبرنگاران در اتاق بیضیشکل کاخ سفید گفت تا آنجا که میداند رهبر ایران این توافق را تایید کرده است.
رئیس جمهوری ایالات متحده همچنین اعلام کرد که انتظار دارد مراسم امضای توافق آخر همین هفته برگزار شود. با این حال، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت که تهران «هنوز به تصمیم نهایی نرسیده است.»
ساز و کار لغو تحریمها
مقامات آمریکایی پیشتر به آکسیوس گفته بودند که پس از بازگشایی تنگه، به ایران معافیتهای تحریمی موقتی داده میشود تا بتواند به مدت ۶۰ روز نفت بفروشد. این امر درآمدهای ارزشمندی برای تهران به همراه خواهد داشت.
در صورتی که ایران به توافق اولیه پایبند باشد و در مذاکرات بعدی «حسن نیت» نشان دهد، گستره لغو تحریمها افزایش خواهد یافت.
این دیپلمات تصریح کرد: «تاریخ مشخصی برای رفع تحریمها تعیین نشده است و این مسئله به اجرای دقیق توافق گره خورده است.»
با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا در این متن، توضیح مفصلی درباره سرنوشت میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور ارائه شده است یا خیر.
ایران اصرار دارد که بلافاصله پس از امضای هرگونه توافق اولیه باید بخشی از این پول را دریافت کند، در حالی که آمریکا تأکید کرده است این وجوه به صورت مرحلهای و بر اساس پایبندی به تعهدات آزاد خواهد شد.
یک منبع آمریکاییِ خارج از دولت ابراز نگرانی کرد که مسئله داراییهای مسدودشده ممکن است در یک توافق جانبی و محرمانه حلوفصل شود. با این حال، یک مقام آمریکایی اخیراً این احتمال را در گفتگو با آکسیوس رد کرد.
به گفته یک مقام آمریکایی و یک منبع از کشورهای میانجی، ایالات متحده، ایران و قطر در روزهای اخیر درباره سازوکاری بحث کردهاند که از طریق آن، ایران برای خرید کالاهای بشردوستانه به بخشی از داراییهای مسدودشده خود در قطر دسترسی پیدا کند.
به گزارش آکسیوس این توافق که با میانجیگری مشترک قطر و پاکستان حاصل شده است، «توافق اسلامآباد» نامیده خواهد شد البته به شرط آنکه هر دو طرف در نهایت با امضای آن موافقت کنند.
روایت رسانههای ایرانی از جزئیات توافق؛ آزادسازی ۲۴ میلیارد طی دوره ۶۰ روزه مذاکرات
در همین حال، رسانههای ایران با استناد به اطلاعات یک عضو کمیته رسانهای هیئت مذاکرهکننده ایران، روایتی متفاوت از جزئیات این پیشنویس ارائه کردهاند که ابعاد دیگری از شروط و خواستههای تهران را مطرح کرده است.
بر اساس این گزارش، توافق پیشرو شامل توقف دائمی و فوری جنگ در تمامی جبههها، از جمله لبنان است. در بعد امنیتی و حاکمیتی، ایالات متحده متعهد میشود که ضمن عدم مداخله در امور داخلی و احترام کامل به حاکمیت جمهوری اسلامی، نیروهای نظامی خود را از مناطق پیرامونی ایران خارج کند. همچنین واشنگتن تعهد میدهد که در طول دوره مذاکرات، هیچ نیروی جدیدی به منطقه اعزام نکند. از سوی دیگر، بازگشایی تنگه هرمز ظرف مدت ۳۰ روز انجام خواهد شد اما تاکید شده است که این امر صرفاً با «ترتیبات و ملاحظات ایرانی» صورت خواهد گرفت.
بخش عمدهای از این مفاد بر گشایشهای اقتصادی و رفع تحریمها متمرکز است. طبق این روایت، محاصره دریایی ایران باید ظرف ۳۰ روز به طور کامل لغو شود و تحریمهای مرتبط با فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات آن به حالت تعلیق درآید تا ایران به منابع مالی حاصل از آن دسترسی کامل داشته باشد.
یکی از نکات قابلتوجه در این گزارش، الزام آمریکا و متحدانش به ارائه طرحهایی برای بازسازی اقتصاد ایران، با اعتباری دستکم بالغ بر ۳۰۰ میلیارد دلار است.
در خصوص آزادسازی اموال مسدودشده نیز مقرر شده است که ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران طی بازه ۶۰ روزه مذاکرات آزاد شود. با این حال، تهران پیششرطی قاطع برای آغاز مذاکرات نهایی تعیین کرده است که بر اساس آن مذاکرات نهایی پیش از آزادسازی نیمی از این اموال (۱۲ میلیارد دلار)، تعلیق تحریمهای نفتی و رفع کامل محاصره دریایی به هیچوجه آغاز نخواهد شد.
درباره چارچوب مذاکرات آتی نیز تصریح شده است که در یک بازه زمانی ۶۰ روزه، گفتگوهایی برای دستیابی به توافق نهایی صرفاً بر مبنای موضوعات هستهای صورت خواهد گرفت.
هدف نهایی این گفتگوها، لغو کامل تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا و همچنین لغو تمامی قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی عنوان شده است. در مقابل، ایران نیز تعهد خود را در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) مبنی بر عدم تلاش برای ساخت سلاح هستهای تکرار میکند و آمریکا متعهد میشود در این مدت هیچ تحریم جدیدی وضع نکند.
نکته مهم در این روایت، تعیین دقیق خطوط قرمز مذاکراتی است. دستور کار توافق نهایی منحصراً به مسائلی نظیر «سرنوشت مواد غنیشده و سطح غنیسازی»، «رفع تحریمها» و «برنامه بازسازی اقتصاد ایران» محدود خواهد بود و هرگونه بحث پیرامون «برنامه موشکی ایران» و «حمایت از گروههای مقاومت» به صورت قطعی از دستور کار خارج شده است.
برای تضمین اجرای دقیق این تعهدات، یک سازوکار نظارتی مشخص تشکیل خواهد شد و توافقنامه نهایی نیز باید از طریق صدور یک قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل متحد به تایید و تثبیت برسد.
در نهایت این روایت بار دیگر یادآور میشود که طبق اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه ایران متن فعلی همچنان خام بوده و نیازمند بررسی دقیق و تایید نهایی در نهادها و مراجع ذیربط تصمیمگیر در داخل ایران است.
تدارک لجستیکی برای سفر احتمالی ونس به اروپا
آکسیوس سپس در ادامه گزارش خود از تدارک در حال اجرا برای سفر احتمالی معاون رئیس جمهوری آمریکا به اروپا به منظور حضور در مراسم امضای توافق با ایران خبر داده است.
به موجب این گزارش، چهار فروند هواپیمای ترابری سی-۱۷ نیروی هوایی آمریکا روز پنجشنبه در همین راستا به مقصد اروپا پرواز کردند تا تجهیزات لازم برای سفر احتمالی جی.دی. ونس به ژنو در روزهای آینده را منتقل کنند.
به گفته دو دیپلمات از دو کشور میانجی و دو مقام آمریکایی، این توافق اولیه چهارشنبه شب و پس از ساعتها مذاکره میان علی الثوادی (میانجی قطری) و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به دست آمد.
دو منبع آگاه به آکسیوس گفتند که میانجی قطری در جریان مذاکرات در تهران چندین بار به صورت تلفنی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، گفتگو کرده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
با این حال خبرگزاری فارس نزدیک به سپاه با تکذیب احتمال امضای توافق بین جمهوری اسلامی و آمریکا در ژنو تصریح کرده که هر گونه گمانهزنی درباره نحوه امضا در سويسس یا ملاقات رودررو «چیزی جز فهم اشتباه از پیشنهادها و آرزوهای آمریکایی نیست.»
همزمان بلومبرگ به نقل از منابع خود گزارش کرده که این توافق احتمالی در قالب «یک یادداشت تفاهم» خواهد بود و نه یک توافق نهایی.