دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده با «رقتبار» خواندن بیانیه تهران، گزارشهای درزشده به رسانهها درباره مفاد یادداشت تفاهم مکتوب میان دو کشور را کاملا مغایر با واقعیت دانست و مقامهای جمهوری را به بیاعتباری در مذاکره و نداشتن حسن نیت متهم کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده روز جمعه در حساب خود در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «شرایطی که [توسط ] ایران [درباره مفاد توافق] به رسانهها درز داده است، هیچ ارتباطی به شرایطی که مکتوب بر سر آنها توافق شده، ندارد. آنچه آنها گفتهاند، از جمله بیانیه ضعیف و رقتبارشان درباره توافق، مطلقا با واقعیت ارتباطی ندارد. اینها افرادی بسیار بیاعتبار برای مذاکره هستند؛ در قاموس آنها چیزی به نام مذاکره با حسن نیت وجود ندارد. مایه شگفتی است. علاوه بر این، حمله پهپادی شب گذشته آنها به کشتیهای هندی که از تنگه هرمز خارج میشدند، حملهای که البته به طور کامل خنثی شد، کاملا غیرقابل قبول است. بهتر است خیلی زود به خود بیایند.»
آگهی
آگهی
واکنش اخیر ترامپ در واقع به گزارشهایی است که از سوی رسانههای دولتی جمهوری اسلامی درباره «خطوط کلی توافق احتمالی» منتشر کردند. رسانههای دولتی مدعی شدند که جمهوری اسلامی مدیریت تنگه هرمز را واگذار نخواهد کرد و آمریکا تمامی داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد میکند. آنچه ترامپ آن را کاملا مغایر با مفاد پیشنویس تفاهمنامه مطرح میان ایران و آمریکا دانسته است.
رسانهها دست از گمانهزنی بردارند
با این حال عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یادداشت تفاهم اسلامآباد هیچگاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده است. تا زمان قطعی شدن آن، رسانهها باید از هرگونه گمانهزنی در مورد محتوای آن خودداری کنند. راستای رویکرد مسئولانه و شفاف ما، تمامی جزئیات در زمان مناسب با عموم مردم به اشتراک گذاشته خواهد شد.»
در همین زمینه بلومبرگ نیز گفته که تفاهمنامه ایران و آمریکا به احتمال زیاد تا پیش از برگزاری نشست سران گروه جی۷ که از ۱۵ ژوئن در فرانسه برگزار میشود، امضا خواهد شد.
ونس: ایرانیها هیچ پول نقدی دریافت نمیکنند
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا در همین زمینه تاکید کرد: «من شاهد انتشار حجم گستردهای از اخبار جعلی درباره توافق احتمالی برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به برنامه تسلیحات هستهای ایران هستم. اول از همه اینکه ایرانیها هیچ پول نقدی دریافت نمیکنند و هیچ دارایی و سرمایهای قرار نیست صرفا به خاطر امضای یک توافق یا حضور در یک جلسه آزاد شود. ساختار این توافق به شکلی طراحی شده که تضمین کند دغدغههای ایالات متحده و متحدانش در اولویت اول باشد؛ تنها در صورتی که جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود عمل کند، منافع اقتصادی به سمت آنها و کل منطقه سرازیر خواهد شد. این توافق این پتانسیل را دارد که چهره منطقه را دگرگون کند و به یک صلح پایدار بینجامد.»
او افزود:«در گزارشهای چند ساعت گذشته متوجه چند نکته عجیب و متناقض شدم؛ اول اینکه برخی افراد که همین یک ماه پیش به درستی از دونالد ترامپ به عنوان یک رئیسجمهور تاریخی یاد میکردند، حالا بر اساس گزارشهای تاییدنشده رسانهها دارند از این توافق انتقاد میکنند. دوم اینکه افرادی که مدام میگویند نباید حتی یک کلمه از حرفهای سپاه پاسداران را باور کرد، حالا چطور پستهای بدون منبع و ناشناس در شبکههای اجتماعی را باور کردهاند. رئیسجمهور در نهایت به هر طریقی که شده، یک نتیجه خوب و موفقیتآمیز برای ما رقم خواهد زد.»
شهباز شریف: متن نهایی توافق صلح به دست آمده؛ صلح هرگز اینقدر نزدیک نبوده
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز در همین زمینه با اشاره به هوشیاری در برابر کارزار اخبار جعلی مخرب، دستیابی به متن نهایی و مورد توافقِ توافقنامه صلح و همکاری برای برداشتن گامهای بعدی را تایید کرد.
او در حساب ایکس خود نوشت: «در بحبوحه تلاشهای فشرده و مداوم میانجیگرانه پاکستان، ما کاملا از کارزار بیوقفه انتشار اطلاعات نادرست که توسط بدخواهان و با هدف کارشکنی در توافق صلح به راه افتاده، آگاهیم. با کنار گذاشتن این هیاهوها، میتوانیم تایید کنیم که متن نهایی و مورد توافق توافقنامه صلح به دست آمده و پاکستان اکنون از نزدیک با هر دو طرف برای نهایی کردن گامهای بعدی همکاری میکند. صلح هرگز تا این حد به ما نزدیک نبوده است.»
خطوط قرمز تعیین شده از سوی مجتبی خامنهای در متن مورد توجه قرار گرفت
خبرگزاری دولتی ایرنا به نقل از سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرده که «متن اصلی تفاهمنامه پایان جنگ بر اساس طرح ۱۴ مادهای ایران و در چارچوب پیشنهاد ایران برای احاله مذاکرات مرتبط با پرونده هستهای به پس از پایان قطعی جنگ تهیه شدهبود که از همان ابتدا اصول این پیشنهاد مورد پذیرش آمریکا قرار گرفت. متن نهایی تفاهمنامه تا زمان پذیرش قطعی آن توسط دو طرف منتشر نخواهد شد.» بنابر اعلام ایرنا «تمامی خطوط قرمز تعیین شده از سوی مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی در چارچوب نظارت مستمر شورای عالی امنیت ملی در متن مورد توجه قرار گرفتهاست.»
ایرنا همچنین تاکید کرده که جمهوری اسلامی مدیریت تنگه هرمز را واگذار نمیکند.
مفاد تفاهمنامه پیشنهادی برای پایان دادن به جنگ خلیج فارس
رویترز نیز در همین زمینه در گزارشی نوشته که «بر اساس اطلاعاتی که روز جمعه از سوی منابع غربی، پاکستانی و ایرانی منتشر شد، مفاد پیشنویس یک تفاهمنامه برای پایان دادن به جنگ در خلیج فارس به شدت به نفع ایران به نظر میرسد؛ موضوعی که انتقاد دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا را برانگیخت و او این گزارشها را نادرست خواند.»
نسخهها و روایتهای مختلف از این تفاهمنامه توسط منابع غربی، منابعی از پاکستان به عنوان میانجی و مقامهای ارشد جمهوری اسلامی ایران در اختیار خبرگزاری رویترز قرار گرفته و در رسانههای ایران نیز منتشر شده است. تمام این منابع تاکید کردند که متن هنوز نهایی نیست. یک منبع غربی، یک منبع ایرانی و یک منبع از کشورهای حاشیه خلیج فارس اعلام کردند که یکی از مسائل کلیدی که هنوز حل نشده، لحن و عبارات مربوط به توقف درگیریها در لبنان است. ایران خواستار آن است که اسرائیل به عملیات خود علیه متحدان تهران، یعنی شبهنظامیان حزبالله، پایان دهد.
با وجود تفاوتهای جزئی در روایتهای ارائهشده، به نظر میرسد تمامی نسخهها شرایط اصلی پیشنهادی تهران در دو ماه پیش را پذیرفتهاند؛ شرایطی که در جریان مذاکرات حضوری اولیه مطرح شده بود و واشنگتن پیش از این بارها آن را رد کرده بود.
ایالات متحده میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده ایران را آزاد میکند
طبق شرایطی که منابع مختلف برای رویترز تشریح کردهاند، ایالات متحده بلافاصله میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده ایران را آزاد میکند و تحریمهای صادرات نفت این کشور را لغو خواهد کرد. در مقابل، ایران نیز محاصره تنگه هرمز را که از زمان آغاز جنگ تا حد زیادی بسته شده است، پایان میدهد.
هرگونه بحث در مورد خواستههای کلیدی آمریکا در قبال برنامه هستهای ایران، به دوره ۶۰ روزه مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی موکول خواهد شد. در حال حاضر، تنها اشاره صریح به سیاست هستهای، تکرار تعهد چند دههای ایران مبنی بر عدم تلاش برای دستیابی به تسلیحات هستهای خواهد بود؛ تعهدی که نخستین بار در سال ۱۹۷۰ و هنگام تصویب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای سازمان ملل (انپیتی) مطرح شد.
ابهام درباره شروط آمریکا در موضوع ذخایر اورانیوم ایران
از جمله امتیازات بزرگی که آمریکا در این پیشنویسها واگذار کرده، گفتگو درباره احتمال پرداخت صدها میلیارد دلار غرامت جنگی به تهران و دست کشیدن از خواستههای دیرینه برای محدود کردن برنامه موشکی ایران است. واشنگتن پیش از این خواستار آن بود که ایران ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را واگذار کند، اما در هیچیک از نسخههای متن که توسط رویترز بررسی شده، اشارهای به این موضوع نشده است و منابع گفتند که این خواسته فعلا به طور صریح کنار گذاشته شده است.
یک منبع غربی در همین زمینه به رویترز گفته در صورت توافق بر سر لحن متن، این تفاهمنامه میتواند به زودی و در روز یکشنبه توسط جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران امضا شود و در حال حاضر ژنو محتملترین مکان برای این رویداد به نظر میرسد.
اسرائیل تا کنون از مذاکرات کنار گذاشته شده است
اسرائیل با وجود اینکه جنگ را به طور مشترک با ایالات متحده آغاز کرد، تا کنون از مذاکرات کنار گذاشته شده است و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم اعلام کرد که کشورش طرف این تفاهمنامه نخواهد بود. نتانیاهو در هفتههای اخیر بارها با ترامپ بر سر خواستههای آمریکا مبنی بر محدود کردن اقدامات نظامی اسرائیل در لبنان صراحت لکلام داشته است؛ خواستهای که واشنگتن برای دستیابی به توافق با تهران به آن نیاز دارد.
لغو حملهها توسط ترامپ این توافق در پایان هفتهای حاصل شد که شاهد بزرگترین تنشها در خلیج فارس پس از برقراری آتشبسی بود که حملههای آمریکا و اسرائیل به ایران را متوقف کرده بود. اسرائیل و ایران برای نخستین بار پس از آن آتشبس به تبادل آتش پرداختند و واشنگتن نیز حملاتی دو روزه را علیه ایران آغاز کرد که منجر به پاسخ متقابل و حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه شد.
ترامپ روز پنجشنبه به طور ناگهانی اعلام کرد که حملههای بزرگتر و تازهای را لغو میکند، زیرا توافق اکنون آماده است. ترامپ روز پنجشنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «ما به تازگی به یک حلوفصل بزرگ برای جنگ با ایران دست یافتهایم.»
اعلام این توافق از سوی ترامپ باعث رشد بازارهای سهام جهانی و کاهش قیمت نفت شد، به طوری که قیمت نفت خام برنت با بیش از ۳ درصد کاهش به پایینترین سطح خود در نزدیک به دو ماه گذشته رسید.
ترامپ در طول این جنگ بارها اعلام کرده بود که توافق در دسترس است، اما هیچگاه چنین توافقی حاصل نشده بود. او زمانی که جنگ را در کنار اسرائیل آغاز کرد، اهداف اصلی خود را نابودی برنامه هستهای ایران، از بین بردن توانایی آن در ضربه زدن به همسایگانش و تسهیل سرنگونی حکومت توسط ایرانیان اعلام کرده بود.
توافق میتواند به اختلال در عرضه جهانی انرژی پایان دهد
اگرچه هیچیک از این اهداف محقق نشده است، اما بازگشایی تنگه هرمز میتواند تجارت در خلیج فارس را به شرایط پیش از جنگ بازگرداند و به بدترین اختلال تاریخ در عرضه جهانی انرژی پایان دهد.
ترامپ با بیان اینکه ونس در مراسم امضای توافق شرکت خواهد کرد، گفت: «تنگه به محض امضای ما رسما باز خواهد شد که این اتفاق میتواند به زودی، خیلی زودی، شاید در آخر هفته در اروپا رخ دهد.» او جزئیات بیشتری ارائه نکرد. وقتی از ترامپ سوال شد که آیا آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر معظم ایران، این توافق را تایید کرده، او پاسخ داد: «برداشت من این است که پاسخ مثبت است.»
سرنگونی دو پهپاد ایرانی توسط نیروهای آمریکایی یک مقام آمریکایی روز پنجشنبه اعلام کرد که تنشها در اطراف تنگه هرمز همچنان بالا است و نیروهای آمریکایی دو پهپاد انتحاری ایرانی را پس از تلاش تهران برای حمله به کشتیهای تجاری در حال عبور از این آبراه حیاتی، سرنگون کردند. رسانههای دولتی ایران نیز گزارش دادند که ارتش ایران از عبور یک نفتکش از تنگه جلوگیری کرده و صداهایی از انفجار در اوایل روز جمعه شنیده شده است.
این درگیری به یک دردسر سیاسی برای کاخ سفید تبدیل شده است و نظرسنجیها نشان میدهند که میزان محبوبیت ترامپ در میان خشم رایدهندگان از قیمت بالای بنزین در حال کاهش است. برخی از جمهوریخواهان آشکارا ابراز نگرانی کردهاند که ناآگاهی و عدم محبوبیت این جنگ میتواند به قیمت از دست رفتن کنترل کنگره در انتخابات میاندورهای نوامبر تمام شود. با این حال، بسیاری از چهرههای جمهوریخواه در گذشته مواضع به شدت تندروانهای علیه ایران داشتهاند و ممکن است برای تأیید توافقی که به عنوان دادن امتیاز به ایران تلقی میشود، با مشکل مواجه شوند.
تهران که همواره تاکید کرده برنامه هستهایاش صلحآمیز است، در توافق سال ۲۰۱۵ با دولت باراک اوباما، رئیسجمهوری وقت آمریکا، محدودیتهای شدیدی را در ازای لغو تحریمها پذیرفت. ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۸ با ادعای اینکه آن توافق بسیار ضعیف است، از آن خارج شد و ایران نیز در پاسخ، غنیسازی اورانیوم خود را افزایش داد و بیش از ۴۰۰ کیلوگرم مواد غنیشده نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت بمب تولید کرد که وضعیت آن همچنان نامشخص باقی مانده است.