در حالی که ۴۰ روز از آغاز یکی از سهمگینترین درگیریهای نظامی در منطقه میگذرد، اکنون نگاهها از جبهههای نبرد به پیامدهای مذاکرات در اتاقهای دربسته اسلامآباد دوخته شده است.
دونالد ترامپ بلافاصله پس از پایان مذاکرات اسلامآباد با لحنی که آمیزهای از رضایت و تهدید بود، اعلام کرد که اگرچه دو طرف بر سر بسیاری از نقاط به تفاهم رسیدهاند، اما گره اصلی یعنی پرونده هستهای همچنان گشوده باقی مانده است.
آگهی
آگهی
پاسخ فوری کاخ سفید به این بنبست، اعلام محاصره دریایی تنگه هرمز بود.
این اقدام که در حقوق بینالملل عرفی میتواند به مثابه اعلام جنگ تلقی شود، از نگاه تحلیلگران نه یک دعوت به گسترش درگیری مسلحانه، بلکه یک تاکتیک فشار حداکثری برای وادار کردن تهران به پذیرش توافقی است که ترامپ آن را «بسته لوکس و درخشان» مینامد.
ظهور قالیباف؛ از شهرداری تهران تا میز مذاکره با ونس
نقطه عطف این دور از گفتگوها، حضور محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در برابر جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا بود.
منابع نزدیک به مذاکرات به روزنامه واشنگتن پست گفتهاند که قالیباف موفق شده هیئت آمریکایی را به عنوان یک «مذاکرهکننده حرفهای و عملگرا» تحت تاثیر قرار دهد.
به گفته این نشریه، مقامات واشینگتن اکنون به وی نه به عنوان بخشی از ساختار سنتی، بلکه به عنوان «رهبر بالقوه ایران در دوران گذار» نگاه میکنند.
کسی که دو دهه پیش در قامت شهردار تهران سعی داشت با پر کردن چالهها و جمعآوری زبالهها، چهرهای تکنوکرات از خود ارائه دهد، اکنون بر سر دوراهی تاریخی قرار گرفته است: عبور از «پل طلایی» پیشنهادی ترامپ برای بازسازی اقتصاد ویران شدهی ایران یا ایستادگی در کنار تندروهای سپاه پاسداران که ممکن است به قیمت فروپاشی کامل اقتصادی تمام شود.
استراتژی «تسلیم»؛ خفگی اقتصادی به جای اشغال زمینی
ترامپ که همواره از ورود به «جنگهای ابدی» پرهیز کرده، اکنون به دنبال این است که با ایجاد محاصره دریایی و مسدود کردن صادرات، تهران را به وضعیت «تسلیم» برساند.
از دیدگاه کاخ سفید، ایران فعلی که تحت تأثیر ۴۰ روز جنگ، نوعی «تعطیلی نظامی مشابه دوران کرونا» را تجربه میکند، بیش از هر زمان دیگری در برابر فشارهای معیشتی آسیبپذیر است.
سناریوهای پیشرو
یکی از سناریوها میتواند تغییر از درون باشد. مقامات آمریکایی امیدوارند فشارها منجر به سقوط رژیم یا تغییر رفتار بنیادین رهبران فعلی شود.
یک سناریوی انتقال قدرت به جریانی است که ترجیح میدهد ایران به جای یک «آرمان انقلابی»، به یک «کشور» مدرن شبیه به همسایگان جنوبی خود در خلیج تبدیل شود.
در این میان گزینه تقابل سخت نیز وجود دارد؛ ریسک بزرگ این است که تندروها برای شکستن محاصره، دست به اقدامات انتحاری یا حملات تروریستی بزنند که ترامپ را ناخواسته وارد تهاجم زمینی کند.
میراث کیسینجر در اسلامآباد
آنچه در اسلامآباد گذشت، یادآور نظریات هنری کیسینجر درباره تبدیل «آرمان» به «ملت» است. واشینگتن در صدد است تا به تهران بفهماند که دوران بازآرایی پس از جنگ فرا رسیده است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
گفتگوی شبانه ونس و قالیباف نمادی از وضعیتی است که شاید تا چند ماه پیش غیرممکن به نظر میرسید، اما امروز در میانه ویرانههای جنگ، به ضرورتی اجتنابناپذیر بدل شده است.
آیا قالیباف میتواند نقش میانجی را برای عبور ایران از بحران فعلی ایفا کند، یا استراتژی «خشم حماسی اقتصادی» ترامپ، منطقه را به سوی انفجاری بزرگتر سوق خواهد داد؟
پاسخ این سوال در روزهای آینده و در آبهای متلاطم تنگه هرمز مشخص خواهد شد.