به گفته مقامات ارشد آمریکایی، توافق ایران و آمریکا برای پایان جنگ روز یکشنبه به صورت الکترونیکی به امضای ترامپ و جیدی ونس از سوی واشنگتن و محمدباقر قالیباف از سوی تهران رسید. با این حال دو طرف روایات متناقضی را درباره این توافق ارائه کردهاند و این امر به تردیدها درباره ماهیت آن دامن زده است.
به گفته مقامات آمریکایی، تمدید ۶۰ روزه آتشبس در همه جبههها، از جمله لبنان اجرایی شده است. اما انتظار نمیرود که بازگشایی تنگه هرمز پیش از برگزاری مراسم رسمی امضا، آغاز شود. این مراسم قرار است روز جمعه در ژنو سوئیس برگزار شود.
آگهی
آگهی
انتظار میرود که جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا به همراه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد و مشاور دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران روز جمعه در دیدار با میانجیهای پاکستانی و قطری درباره مرحله بعدی مذاکرات رایزنی کنند.
به گفته مقامات آمریکایی، متن کامل این تفاهمنامه طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده منتشر خواهد شد، با این حال به گفته آقای ترامپ، متن این توافق ممکن است تا پیش از برگزاری مراسم رسمی امضا منتشر نشود.
واشنگتن و تهران در تلاشاند روایت خود را از این توافق بازگو کنند. مقامات آمریکایی بارها تاکید کردهاند که هرگونه امتیازدهی به ایران مشروط به عملکرد تهران خواهد بود. از سوی دیگر، رسانههای ایرانی از دستاوردهای چشمگیرتری صحبت میکنند.
جیدی ونس روز دوشنبه در گفتگو با سیانان گفت که متن این تفاهمنامه تنها یک صفحه و نیم است و در نتیجه «سندی بسیار کلی است.»
آقای ونس گفت: «شماری از مسائل باید در چارچوب مذاکرات فنی حلوفصل شود، اما این توافق چارچوبی ایجاد میکند که بر اساس آن ایرانیها با عمل به تعهدات خود در توافق، از مزایای آن بهرهمند شوند.»
اکسیوس هشت پرسش کلیدی درباره این توافق را بررسی کرده است.
۱. آیا توافق واقعا اجرایی شده است؟
تفاهمنامه روز یکشنبه بهصورت الکترونیکی امضا شد و قرار است مراسم رسمیتری روز جمعه در سوئیس برگزار شود. تمدید ۶۰ روزه آتشبس بلافاصله اجرایی شد، اما تنگه هرمز هنوز بهطور کامل باز نشده است.
آقای ترامپ روز یکشنبه ابتدا از لغو «فوری» محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز خبر داد. او با این حال دقایقی بعد گفت که تنگه هرمز پس از برگزاری مراسم روز جمعه باز خواهد شد.
به گفته یک مقام دفاعی آمریکا، به ارتش دستور داده شده است برای لغو محاصره در روز جمعه آماده شود.
آقای ترامپ روز دوشنبه مدعی شد که کشتیها از همین حالا در حال تردد هستند، اما به گفته رسانههای دولتی ایران، وضعیت تغییری نکرده است.
۲. آیا تنگه هرمز واقعا باز خواهد شد؟
طرف آمریکایی همواره گفته است که این توافق تنگه را بدون عوارض یا هرگونه محدودیت دیگر باز خواهد کرد. یک دیپلمات منطقهای که در میانجیگری نقش داشته، هفته گذشته به اکسیوس گفت طبق این توافق، حجم کشتیرانی از مسیر تنگه باید ظرف ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد.
اما به گفته مقامات ایرانی، تنگه بهسادگی به «وضعیت پیش از جنگ» بازنخواهد گشت و ایران سطحی از کنترل را حفظ خواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری فارس، ایران پذیرفته است در طول ۶۰ روز عوارضی دریافت نکند، اما پس از آن دریافت هزینههای ایمنی و زیستمحیطی را آغاز خواهد کرد.
به گفته یک مقام ارشد دولت آمریکا، قرار است «گفتگوی منطقهای» درباره آینده تنگه و چگونگی تضمین این که هرگز دوباره بسته نشود، انجام شود.
به گزارش اکسیوس، شرکت کشتیرانی مرسک و دیگر شرکتها گفتهاند منتظر شفافیت بیشتر و تضمینهای امنیتی هستند. همچنین برخی تحلیلگران تردید دارند حجم ترددها بهزودی واقعا به سطح پیش از جنگ بازگردد.
به گفته یک مقام ارشد دولت آمریکا، واشنگتن انتظار دارد حجم ترد از تنگه هرمز طی دو هفته آینده بهطور قابل توجهی افزایش یابد، هرچند احتمالا به حالت عادی بازنخواهد گشت.
این مقام گفت: «برخی خدمه کشتیها میخواهند طی چند روز آینده، شاید چند هفته آینده، شاهد ثبات بیشتری باشند.»
۳. ایران چه چیزی به دست میآورد؟
هر دو طرف توافق دارند که ایران دو امتیاز بزرگ دریافت میکند: پایان درگیریها و معافیتهای تحریمی برای امکان صادرات نفت.
همین موضوع بهتنهایی درآمد چشمگیری را برای تهران تامین خواهد کرد. اما رسانههای دولتی ایران مدعی شدهاند که دولت فقط بابت امضای توافق، به میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده نیز دسترسی پیدا میکند.
یک مقام ارشد آمریکایی این موضوع را قاطعانه رد کرد و گفت ایران تنها بر اساس مدل «پرداخت در برابر عملکرد» به این منابع دسترسی خواهد یافت. به گفته طرف آمریکایی، منافع کامل اقتصادی این توافق به امضای توافق هستهای مفصلتر بستگی دارد.
برخی منتقدان توافق از احتمال وجود توافقهای جانبی که فورا دسترسی ایران به پول نقد را فراهم کند، ابراز نگرانی کردهاند، اما کاخ سفید این ادعاها را «اطلاعات نادرست» میخواند.
به گفته یک مقام ارشد دولت آمریکا، واشنگتن آماده است در ابتدای روند، در زمینه داراییهای مسدودشده و کاهش تحریمها، «اقدامهای کوچکی» انجام دهد، به شرطی که ایران نیز «اقدامهای» مشابهی انجام دهد که نشاندهنده آمادگی برای پایبندی به توافق باشد.
۴. آیا دو طرف درباره آنچه توافق شده، برداشت یکسانی دارند؟
آمریکا و ایران روایتهای متناقضی از الزامات توافق و امتیازهایی که هر طرف در ازای آن دریافت میکند، ارائه میدهند. این موضوع تا حدی به این دلیل است که مذاکرات عمدتا بهصورت غیرمستقیم و از طریق میانجیها انجام شده و تفاهمنامه نیز بیشتر یک درک سیاسی کلی است تا یک پیمان دقیق و جزئی.
این ابهام میتواند به هر دو طرف فضای کافی بدهد تا مدعی شوند آنچه نیاز داشتهاند به دست آوردهاند، حتی اگر انتظارات متفاوتی درباره مراحل بعدی داشته باشند.
سناتور لیندسی گراهام، متحد تندرو ترامپ، گفت: «از این که برداشت ایران از توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی ادعا میکند متفاوت به نظر میرسد، تا حدی نگرانم.»
با این حال یک مقام ارشد دولت آمریکا مدعی شد که این اختلافها ناشی از بزرگنماییهای است که تهران برای مصارف داخلی انجام میدهد.
۵. آیا متن توافق را خواهیم دید؟
بخش زیادی از این سردرگمی احتمالا با انتشار متن توافق برطرف میشود. یک مقام ارشد دولت آقای ترامپ روز دوشنبه گفت که این توافق ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده منتشر خواهد شد، با این حال رئیسجمهوری آمریکا گفت که شاید این اتفاق تا روز جمعه رخ ندهد.
۶. آیا اسرائیل پایبند خواهد بود؟
طیفهای مختلف سیاسی در اسرائيل از این توافق ابراز نگرانی کردهاند. بخشی از این انتقادات به دلیل گنجانده شدن آتشبس در لبنان در این توافق است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل روز دوشنبه در نخستین واکنش خود نسبت به این توافق گفت که اسرائیل از مواضع خود در لبنان عقبنشینی نخواهد کرد. درگیریهای پراکنده میان حزبالله لبنان و اسرائیل روز دوشنبه همچنان در جریان بود.
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، این توافق مستلزم عقبنشینی اسرائیل نیست و «آتشبس یکطرفه» ایجاد نخواهد کرد. این به این معناست که اگر حزبالله حمله کند، اسرائیل میتواند پاسخ دهد.
اما مقامات اسرائیلی نگراناند که آزادی عمل آنها در لبنان بهشدت محدود شود.
آقای ترامپ روز دوشنبه گفت امیدوار است وضعیت لبنان را «حل» کند و افزود: «باید درباره این موضوع با حزبالله هم یک گفتگوی کوچک داشته باشیم.»
از سوی دیگر، آقای ونس روز دوشنبه در گفتگو با سیانان گفت که بند نخست این تفاهمنامه درباره انتظارات از ایران برای تعهد به «صلح و ثبات در منطقه» است.
آقای ونس گفت: «بند نخست توافق در واقع میگوید که ایران، همانند ایالات متحده باید به صلح و ثبات منطقه متعهد شود.»
او افزود: «بخشی از این موضوع این است که ایرانیها باید تامین مالی سازمانهای تروریستی خشونتطلب را متوقف کنند. باید تامین مالی بیثباتی در منطقه را متوقف کنند.»
۷. آیا اصلا توافق هستهای حاصل خواهد شد؟
این تفاهمنامه برای آغاز روند ۶۰ روزه مذاکرات هستهای طراحی شده است. همه عناصر مربوط به موضوع هستهای در این توافق، به یک توافق نهایی فنی وابسته است. بخش عمده کاهش تحریمهایی که ایران امیدوار است به آن دستیابد نیز وابسته به این توافق گستردهتر است.
مقامات آمریکایی اذعان دارند با توجه به بیاعتمادی متقابل و دشواریهایی که حتی برای دستیابی به همین تفاهمنامه کلی وجود داشت، دستیابی به چنین توافقی بسیار دشوار خواهد بود.
به گفته شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، برای فراهم کردن زمینه مذاکرات قرار است در هفته جاری نشستهایی برگزار شود.
۸. آیا در نبود توافق هستهای، جنگ از سر گرفته خواهد شد؟
به گفته مقامات آمریکایی، تا زمانی که توافق هستهای حاصل نشود، آمریکا نیروهایی را که به منطقه اعزام کرده است، خارج نخواهد کرد.
به گفته یک مقام آمریکایی، خسارت واردشده به ایران، احتمال دستیابی به توافق را افزایش داده است و آقای ترامپ در صورت شکست دیپلماسی، همچنان «ابزارهایی در زرادخانه خود» دارد.
در مقابل، مقامهای ایرانی ادعا میکنند که آقای ترامپ برای پایان دادن به جنگ درمانده بود و اکنون تهران دست بالا را دارد.
یک مقام ارشد دولت آمریکا گفت: «فکر میکنم ظرف دو تا سه هفته آینده خواهیم فهمید که آیا این تفاهمها به یک توافق واقعی تبدیل خواهد شد یا نه.»