مطابق گفتههای سه منبع مطلع از مذاکرات داخلی دولت آمریکا به رسانه اکسیوس، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، به دونالد ترامپ و دیگر مقامهای ارشد دولت گفته است که اطلاعات جمعآوریشده توسط نهادهای اطلاعاتی، نشان از تردیدهای جدی درباره تمایل ایران برای پذیرش امتیازهای هستهای مدنظر واشنگتن دارد.
به گزارش اکسیوس، این منابع میگویند جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا معتقد است نحوه گفتوگوهای مقامهای ایرانی درباره توافق در داخل کشورشان با مواضعی که در مذاکرات با میانجیها و طرف آمریکایی مطرح میکنند، همخوانی ندارد.
آگهی
آگهی
در همین حال، اختلافنظر درباره توافق پیشنهادی تنها به رئیس سیا محدود نمیشود. بر اساس اظهارات دو منبع آگاه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و پیت هگست، وزیر جنگ این کشور، نیز در جلسات داخلی نگرانیهایی درباره یادداشت تفاهم اعلامشده در روز یکشنبه مطرح کردهاند. در مقابل، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، و فرستادگان آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از این روند حمایت کردهاند.
بر اساس این گزارش، پیش از اعلام توافق، چندین نشست سطح بالا میان ترامپ و مشاورانش برگزار شد. در این جلسات، اطلاعات چند سازمان اطلاعاتی آمریکا درباره نحوه ارزیابی ایران از توافق بررسی شد. دو منبع به اکسیوس گفتند این اطلاعات نشان میدهد دیدگاه مقامهای ایرانی درباره توافق، با تعهداتی که از طریق میانجیها و طرف آمریکایی مطرح شده، تفاوت دارد.
به گفته این منابع، رتکلیف و روبیو بر اساس همین ارزیابیها ابراز تردید کردهاند که ایران حاضر باشد اقدامات هستهای مورد درخواست آمریکا را انجام دهد. یکی از منابع گفت: «اطلاعات نشان میدهد نیت ایران با تعهداتی که در چارچوب توافق مطرح شده، همسو نیست.»
کاخ سفید در واکنش به این گزارش اعلام کرد که ترامپ دیدگاههای مختلف را درباره هر موضوعی میشنود، اما تصمیمگیر نهایی خود اوست. یک مقام کاخ سفید گفت این یادداشت تفاهم با خطوط قرمز اعلامشده دولت آمریکا هماهنگ است، زیرا تضمین میکند ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند، اورانیوم با غنای بالا را حفظ نکند و نتواند امنیت انرژی جهان را تحت تاثیر قرار دهد. این مقام افزود ترامپ تنها با یک «توافق خوب» موافقت خواهد کرد.
البته سازمان سیا و وزارت خارجه آمریکا درباره این گزارش اظهارنظر نکردند و پنتاگون نیز پاسخی ارائه نداد.
بر اساس جزئیات منتشرشده، بخش هستهای یادداشت تفاهم امضاشده در روز یکشنبه به دستیابی طرفین به یک توافق جامعتر در ۶۰ روز آینده وابسته است. انتظار میرود ونس، ویتکاف و کوشنر روز جمعه با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، با حضور میانجیهایی از پاکستان و قطر دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی مذاکرات گفتوگو شود.
یک منبع آگاه از متن توافق اولیه ۱۴ بندی گفت که بر اساس این یادداشت تفاهم، ایران ممکن است در کوتاهمدت دستاوردهای بیشتری نسبت به آمریکا داشته باشد، مگر اینکه در نهایت توافق هستهای مطابق اهداف واشنگتن را امضا کند.
هدف اصلی این توافق، تمدید آتشبس و آغاز یک دوره ۶۰ روزه مذاکره است که با توافق دو طرف میتواند تمدید شود. در چارچوب این مذاکرات، ایران بار دیگر تأکید میکند که قصد ندارد هرگز به سلاح هستهای دست پیدا کند یا برای دستیابی به آن اقدام کند.
طبق توضیح این منبع، در متن توافق آمده است که آمریکا و ایران متعهد میشوند درباره سرنوشت ذخایر مواد غنیشده موجود و همچنین آینده برنامه غنیسازی ایران و دیگر موضوعات مرتبط با نیازهای هستهای این کشور گفتوگو کنند؛ مشروط بر اینکه چارچوبی قابل قبول در توافق نهایی تعیین شود.
این متن همچنین میگوید ایران در طول ادامه مذاکرات، وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و آمریکا نیز تحریمهای جدیدی اعمال نخواهد کرد و نیروهای نظامی بیشتری به منطقه اعزام نمیکند.
به گفته همین منبع، اگر توافق نهایی هستهای حاصل شود، آمریکا ظرف ۳۰ روز نیروهایی را که برای جنگ به منطقه اعزام کرده بازخواهد گرداند و لغو تحریمها علیه ایران را طبق برنامهای توافقشده آغاز خواهد کرد.
منتقدان داخلی توافق در دولت آمریکا معتقدند ایران احتمالا توافقی مطابق شروط واشنگتن را نخواهد پذیرفت و در دوره اجرای یادداشت تفاهم، منافع بیشتری نسبت به آمریکا به دست خواهد آورد.
با این حال، دو مقام ارشد آمریکایی در یک نشست خبری روز دوشنبه تاکید کردند که مزایای ایران تنها در صورت انجام اقدامات واقعی از سوی تهران قابل تحقق خواهد بود. یکی از این مقامها گفت آمریکا طی دو تا سه هفته آینده مشخص خواهد کرد که آیا ایران در زمینه امتیازهای هستهای جدی است یا خیر؛ در غیر این صورت، روند مذاکرات ممکن است بدون دستاورد قابل توجه برای ایران متوقف شود.
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، نیز به اکسیوس گفت که نگران است برداشت ایران از توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی مطرح میکند متفاوت باشد و خواستار انتشار فوری متن توافق شد.
یکی از موضوعات مهم در یادداشت تفاهم، بازگشایی تنگه هرمز در آینده نزدیک است. طبق این متن، ایران متعهد میشود با استفاده از تمام ظرفیت خود، عبور امن کشتیهای تجاری را به مدت ۶۰ روز بدون دریافت هزینه تضمین کند و آمریکا نیز محاصره دریایی خود را بهتدریج کاهش دهد تا ظرف ۳۰ روز به طور کامل پایان یابد.
این توافق همچنین پیشبینی میکند ایران با عمان درباره مدیریت آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز گفتوگو کند و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در این روند مشارکت داشته باشند تا راهحلی مطابق قوانین بینالمللی و حقوق حاکمیتی کشورهای منطقه ایجاد شود.
رسانههای دولتی ایران پیشتر از احتمال دریافت هزینه عبور کشتیها پس از پایان دوره ۶۰ روزه خبر داده بودند.
یکی دیگر از بحثهای پیچیده مذاکرات، موضوع آزادسازی داراییها و منابع مالی بلوکهشده ایران بوده است. طبق متن یادداشت تفاهم، آمریکا متعهد میشود پس از اجرای توافق، این منابع را برای استفاده ایران در دسترس قرار دهد؛ هرچند مقامهای آمریکایی میگویند این روند بر اساس مدل «پرداخت در برابر عملکرد» انجام خواهد شد، یعنی آزادسازی منابع به اقدامات مثبت ایران وابسته خواهد بود.
همچنین بر اساس توضیح یک منبع آگاه به اکسیوس، توافق نهایی شامل یک «برنامه قطعی و مورد توافق دو طرف» برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری با هدف بازسازی و توسعه اقتصادی ایران خواهد بود.
حامیان این توافق معتقدند این طرح یک روند بلندمدت است که تنها در صورتی عملی خواهد شد که ایران برنامه هستهای خود را محدود کند و اصلاحات داخلی قابل توجهی انجام دهد.