ایالات متحده و ایران در حالی مذاکرات خود را در بالاترین سطح طی سالهای اخیر آغاز کردهاند که تلاشهای فشرده دیپلماتیک برای حفظ آتشبس شکننده اخیر ادامه دارد؛ گفتوگوهایی که با میانجیگری پاکستان انجام خواهد شد و هدف آن پایان دادن به جنگی است که بازارهای جهانی انرژی را بهشدت متلاطم کرده است.
در این مطلب به پنج نکته مهم درباره مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد پرداخته شده است.
آگهی
آگهی
آمریکا و اسرائیل در روز ۲۸ فوریه حملات هماهنگی را علیه ایران آغاز کردند که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران انجامید و زیرساختهای نظامی و هستهای کشور را هدف قرار داد. در جریان این حملات که طی پنج هفته ادامه یافت بیش از دو هزار نفر کشته شدند.
تهران در واکنش تنگه هرمز را بست؛ گذرگاهی راهبردی که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند. این اقدام باعث جهش قیمت انرژی و اختلال در تجارت جهانی شد.
آمریکا و ایران در روز هشت آوریل با آتشبسی دو هفتهای که با میانجیگری پاکستان حاصل شد موافقت کردند. شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که گفتوگوها تا ۱۵ روز ادامه خواهد داشت. به این ترتیب انتظار میرود دوره آتشبس در روز ۲۲ آوریل به پایان برسد.
پاکستان چطور به میانجی کلیدی این بحران تبدیل شد و نقش آن در این مذاکرات چیست؟
پاکستان کشوری که اغلب به دلیل ناامنیهای داخلی و اقتصاد متزلزلش در صدر خبرهای بینالمللی قرار دارد حالا میزبان نخستین مذاکرات واشنگتن و تهران از زمان آغاز جنگ شده است؛ چرخشی چشمگیر برای کشوری که سالها عمدتا از دریچه ملاحظات امنیتی به آن نگاه میشد.
پاکستان معمولا میزبان مذاکراتی در این سطح نیست. آنچه به اسلامآباد در نقش میانجی اهمیت داده شبکه دیپلماتیک گسترده و کمنظیر این کشور است.
ایران نخستین کشوری بود که پس از استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷ این کشور را به رسمیت شناخت. دو همسایه حدود ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند و پیوندهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی عمیقی میان آنها برقرار است. پاکستان همچنین با بیش از ۲۰ میلیون شیعه پس از ایران دومین جمعیت بزرگ شیعه در جهان را در خود جای داده است.
در عین حال اسلامآباد روابط نزدیکی با واشنگتن، ریاض و پکن نیز برقرار کرده است.
اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان در پایان ماه مارس برای گفتوگو با وانگ یی همتای چینی خود به پکن سفر کرد. وزیر خارجه چین از تلاشهای میانجیگرانه اسلامآباد حمایت کرد و آن را در راستای منافع مشترک همه طرفها دانست.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا نیز گفت که چین در کشاندن ایران به پای میز مذاکره نقش داشته است؛ روایتی که مقامات پاکستانی هم آن را تایید کردهاند.
یک مقام ارشد پاکستانی آگاه از روند مذاکرات که نخواست نامش فاش شود گفت: «در شب آتشبس، امیدها در حال کمرنگ شدن بود که چین وارد عمل شد و ایران را قانع کرد تا با یک آتشبس اولیه موافقت کند.»
او افزود: «هرچند تلاشهای ما نقش محوری داشت اما تا رسیدن به نقطه عطف فاصله داشتیم؛ پیشرفتی که در نهایت پس از آن حاصل شد که پکن ایرانیها را متقاعد کرد.»
چه موضوعهایی روی میز مذاکره است؟
فاصله میان دو طرف همچنان بسیار زیاد است. بنا بر گزارشها پیشنهاد ۱۵ مادهای آمریکا بر محورهایی چون اورانیوم غنیشده ایران، موشکهای بالستیک، کاهش یا لغو تحریمها و بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است. در مقابل تهران طرحی ۱۰ مادهای ارائه کرده که در آن خواهان کنترل تنگه هرمز، دریافت عوارض از کشتیهای عبوری، پایان همه عملیات نظامی در منطقه و لغو کامل تحریمها شده است.
لبنان نیز یکی از مهمترین نقاط اختلاف است. اسرائیل پس از اجرایی شدن آتشبس حملات علیه علیه حزبالله در لبنان را ادامه داد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل ادعای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان مبنی بر اینکه آتشبس شامل لبنان هم میشود رد کرد.
جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا اما لحنی نرمتر در پیش گرفت و گفت ممکن است از سوی ایران «برداشت نادرست اما قابل فهمی» درباره گنجانده شدن لبنان در توافق وجود داشته باشد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران نیز در شبکه ایکس هشدار داد که حملات اسرائیل به لبنان مذاکرات را «بیمعنا» کرده است. او نوشت: «دستهای ما همچنان روی ماشه است. ایران هرگز خواهران و برادران لبنانی خود را تنها نخواهد گذاشت.»
چه کسانی در این مذاکرات حضور دارند؟
ریاست هیات آمریکایی را جی دی ونس بر عهده خواهد داشت و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهوری آمریکا او را همراهی خواهند کرد.
این بالاترین سطح تماس آمریکا با ایران از زمان مذاکرات جان کری، وزیر خارجه وقت آمریکا برای توافق هستهای سال ۲۰۱۵ به شمار میرود. استیو ویتکاف پیش از آغاز جنگ چند دور گفتوگو با میانجیگری عمان با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران برگزار کرده بود اما جنگ این روند را نیمهتمام گذاشت.
انتظار میرود محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و عباس عراقچی ریاست هیات ایرانی را بر عهده داشته باشند.
محمدباقر قالیباف از فرماندهان پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است و هنوز روشن نیست که آیا نمایندهای از فرماندهان فعلی سپاه در این مذاکرات حضور خواهد داشت یا خیر.
اسلامآباد تحت تدابیر امنیتی شدیدی قرار گرفته است
مذاکرات در حالی در اسلامآباد برگزار میشود که دولت پاکستان جزئیات محل برگزاری گفتگوها را فاش نکرده است. شهباز شریف پیشتر گفته بود مذاکرات روز جمعه برگزار خواهد شد اما کاخ سفید اعلام کرده بود دور نخست گفتوگوها از شنبه آغاز میشود.
هتل سرینا در نزدیکی وزارت خارجه پاکستان در منطقه فوقامنیتی «منطقه قرمز» پایتخت روز چهارشنبه از مهمانان خود خواست محل را ترک کنند. همان روز نیز مقامات اسلامآباد پنجشنبه و جمعه را تعطیل عمومی اعلام کردند.
انتظار میرود مذاکرات بهصورت غیرمستقیم برگزار شود؛ به این معنا که دو هیات در اتاقهایی جداگانه مستقر باشند و مقامات پاکستانی پیامها و پیشنهادها را میان آنها رد و بدل کنند؛ الگویی مشابه آنچه در دورهای پیشین مذاکرات با میانجیگری عمان به کار گرفته شده بود.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
خیابانهای اسلامآباد مملو از نیروهای مسلح امنیتی با لباس نظامی، مسیرهای مسدودشده و ایستهای بازرسی پلیس شده است. پایتخت پاکستان که در حالت عادی هم شهری آرام به شمار میرود اما روز جمعه از همیشه ساکتتر بود.