تامین انرژی پاک و مقرونبهصرفه برای شهروندان اروپایی به دلیل ازدحام شبکه برق قاره به فرایندی طولانی و کاملا پرمانع و دشوار تبدیل شده است.
بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر در شبکه قدیمی انرژی اروپا قفل شده است و جوامع سراسر قاره برای نصب پنلهای خورشیدی و پمپهای حرارتی سالها در انتظار میمانند.
آگهی
آگهی
یک گزارش تازه از گروه مشاورهای AFRY که به سفارش نهاد غیرانتفاعی بیاند فسیل فیولز تهیه شده، نشان میدهد ۳۷۵ گیگاوات پروژههای انرژی پاک و ۴۵۵ گیگاوات پروژههای ذخیرهسازی باتری در صفهای اتصال به شبکه توزیع در سراسر قاره گیر کردهاند.
برای درک ابعاد این رقم، بر اساس دادههای مصرف متوسط از Carbon Collective (منبع به زبان انگلیسی)، یک نیروگاه با ظرفیت ۱ گیگاوات که در طول سال به طور پیوسته کار کند، میتواند سالانه برق حدود ۸۷۶ هزار خانوار را تامین کند.
این گزارش که وضعیت بلغارستان، چک، آلمان، یونان، ایتالیا، لهستان، اسپانیا و بریتانیا را بررسی میکند، هشدار میدهد که در صورت نبود مداخله، خطر «تعمیق» وابستگی اروپا به سوختهای فسیلی ناپایدار وجود دارد.
با وجود رونق انرژیهای تجدیدپذیر در اروپا که سال گذشته با کاهش واردات نفت و گاز، برای اتحادیه اروپا ۵۱ میلیارد یورو صرفهجویی به همراه داشت، هنوز نزدیک به یکسوم (۲۹ درصد) ترکیب تولید برق این اتحادیه از سوختهای فسیلی تامین میشود.
شبکه انرژی اروپا گذار سبز را کند کرده است
کارشناسان میگویند صفهای اتصال برای پروژههای تجدیدپذیر و ذخیرهسازی هر روز شلوغتر میشود و این امر گذار انرژی را کند و رقابتپذیری اروپا را تضعیف میکند.
دویگو کوتلوای، از کمپینرهای سازمان بیاند فسیل فیولز، میگوید: «با ادامه ناکارآمدی سوختهای فسیلی، بهرهبرداران شبکه توزیع (DSO) باید خود را با سرعت گذار به انرژی پاکتر هماهنگ کنند تا امنیت انرژی اروپا حفظ و هزینهها برای مصرفکنندگان قابلپرداختتر شود.»
او هشدار میدهد: «بدون اصلاحات حکمرانی و عملیاتی، پتانسیل تجدیدپذیر اروپا خفه خواهد شد؛ نه به دلیل کمبود جاهطلبی یا سرمایهگذاری، بلکه به خاطر محدودیتهایی در خود شبکههایی که قرار است این انرژی را منتقل کنند.»
شبکه انرژی اروپا در ابتدا بر پایه زغالسنگ و بعدتر گاز ساخته شده که معمولا از نیروگاههای متمرکز تغذیه میکنند. اما مزارع انرژی سبز مانند باد و خورشید اغلب در مناطق دورافتاده، از جمله در دریا، مستقر میشوند و این کار را برای بهرهبرداران شبکه توزیع که برق تولیدی را به خانهها و کسبوکارها میرسانند دشوارتر میکند.
بسته پیشنهادی «شبکههای اروپایی» که کمیسیون اروپا در سال ۲۰۲۵ ارائه کرد، قرار است به این مشکلات بپردازد و تا سال ۲۰۴۰ وعده ۱.۲ تریلیون یورو سرمایهگذاری در شبکهها و بیش از ۵۰۰ گیگاوات ظرفیت تازه انرژی تجدیدپذیر را داده است.
این بسته همچنین شامل «شاهراههای انرژی» راهبردی است که قرار است هشت گلوگاه اصلی در سراسر اروپا را برطرف کند؛ گلوگاههایی که به گفته کمیسیون، «فوریترین نیازهای زیرساختی انرژی» را نمایندگی میکنند.
از جمله این طرحها میتوان به اتصال شبکه برق از میان رشتهکوه پیرنه برای ادغام بهتر شبهجزیره ایبری، پایان دادن به انزوای برقی میان قبرس و اروپای قارهای و تقویت اتصال برقی کشورهای بالتیک برای افزایش استقلال انرژی از روسیه اشاره کرد.
با این حال، سازمان بیاند فسیل فیولز معتقد است این بسته پیشنهادی گلوگاههای کلیدی در سطح توزیع را به طور کامل برطرف نمیکند و میتواند در تقویت ابزارهای هدفگذاریشده برای حمایت از بهرهبرداران شبکه توزیع «فراتر برود».
کیارا ناتالیکیو، مشاور ارشد در AFRY، میگوید: «در شرایط کنونی گذار انرژی در اروپا، ارزش گیگاواتهای جدید بیش از پیش به توانایی اتصال، انتقال و توازنبخشی آنها بستگی دارد.»
او میافزاید: «شبکهها، چه در سطح انتقال و چه توزیع، عامل کلیدی امکانساز هستند؛ در نهایت این آنها هستند که تعیین میکنند منابع جدید در سامانه برقی که هر روز الکتریکیتر، پراکندهتر و ناپایدارتر میشود، به ارزش قابل استفاده تبدیل بشوند یا نه.»
اروپاییها سالها در انتظار انرژی پاک
در آلمان، یک اجتماع انرژی محلی با وجود تامین سرمایه، بیش از دو سال است که در انتظار اتصال سامانه خورشیدی روی پشتبام مجموعهای از چند ساختمان مسکونی مانده است.
گزارش میگوید دیجیتالی شدن کند و محدودیتهای شبکه در سطح توزیع باعث این تاخیر شده و پس از جنگ علیه ایران، قبوض انرژی مستاجران را به شدت افزایش داده است.
آنا لیدرایتر، عضو هیاتمدیره تعاونی BürgerEnergie Nord، میگوید: «پنلهای خورشیدی مستقیما به نفع جیب مردم است، چون به آنها امکان میدهد روی پشتبامهای خودشان برای قیمت برق سقف تعیین کنند.»
او اضافه میکند: «اما برای تحقق این امر، بهرهبرداران شبکه توزیع باید سامانههای فناوری اطلاعات خود را بهروز کنند و اقدامات اداری کارآمدتری به کار بگیرند.»
او میگوید: «درگیریهای مرتبط با سوختهای فسیلی در سراسر جهان برای ما تهدیدآفرین است. به همین دلیل به اقدام سریع DSOها برای اتصال هرچه بیشتر انرژی خورشیدی نیاز داریم؛ نه فقط به عنوان انرژی آینده، بلکه به عنوان انرژی آزادی و امنیت.»
در شهرداری تراسا در اسپانیا، محدودیت ظرفیت شبکه مانع گسترش سامانههای خورشیدی روی پشتبام ساختمانهای عمومی و پروژههای مشترک انرژی پاک برای شهروندان شده است.
پائو سالس، کارشناس محیط زیست در شهرداری تراسا، میگوید: «تلاش برای اتصال پروژههای انرژی تجدیدپذیر تبدیل به یک مسیر پر از مانع واقعی شده است.»
او توضیح میدهد: «بزرگترین چالشی که در تعامل با شرکتهای توزیع و دسترسی به شبکه داریم، سامانههای اداری آنهاست که کند و دشوار است. تاخیرها و موانع مداوم در سطح توزیع هم وقت و هم پول عمومی را هدر میدهد و در عین حال به ناامیدی کسانی دامن میزند که به گذار انرژی متعهد هستند.»
نهاد بریتانیایی تامین مسکن اجتماعی «توگدر هاوسینگ» قصد داشت هر سال ۱۵۰۰ پمپ حرارتی نصب کند تا در شرایط افزایش هزینههای زندگی، مخارج گرمایش مستاجران را کاهش دهد. مستاجرانی که هماکنون از پمپهای حرارتی استفاده میکنند توانستهاند سالانه ۲۵۰ پوند (۲۸۸ یورو) صرفهجویی کنند، اما محدودیتها در سطح شبکه توزیع روند اجرای این طرح را کند کرده است.
جما وودن از توگدر هاوسینگ میگوید: «پیشرفت ما به دلیل کمبود منابع در شرکتهای بهرهبردار شبکه توزیع و ظرفیت محدود شبکه مهار شده است.»
او ادامه میدهد: «بدون بهبود شبکه و عملکرد بهرهبرداران آن، نمیتوانیم به ابعاد و سرعت مورد نظر خود برسیم. DSOها برای همراه شدن با سرعت گذار و کمک به ما برای پایان دادن به وابستگی به سوختهای فسیلی به منابع بیشتری نیاز دارند. اگر بتوانیم از سوختهای فسیلی عبور کنیم، همه سود خواهند برد.»
انباشت پروژههای باتری در اروپا
سامانههای ذخیرهسازی باتری (BESS) که به جای خاموش کردن مزارع خورشیدی و بادی میتوانند مازاد انرژی را ذخیره کنند، به عنوان یکی از عوامل کلیدی برای کاهش فشار بر شبکه انرژی اروپا شناخته شدهاند.
ناوگان باتری اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۱ ده برابر شده و اکنون به بیش از ۷۷ گیگاوات ساعت رسیده است، اما کارشناسان هشدار میدهند که پیشرفت بیشتری لازم است.
به گفته بیاند فسیل فیولز، ظرفیت پروژههای ذخیرهسازی باتری که در صف اتصال به شبکه در آلمان، بریتانیا و لهستان گیر کردهاند، هماکنون بیش از دو برابر اهداف این کشورها برای ظرفیت ذخیرهسازی باتری تا سال ۲۰۳۰ است.
این سازمان میگوید: «در حالی که کشورهای اروپایی تلاش میکنند گاز فسیلی را با فناوریهای پاک و انعطافپذیری مانند ذخیرهسازی جایگزین کنند، این تاخیرها با کاهش تولید تجدیدپذیر، اتکا به برق پشتیبان گران و بهرهبرداری ناکارآمد از شبکه، برای مصرفکنندگان و روند گذار انرژی هزینهزا است.»