تامین انرژی پاک و مقرونبهصرفه برای اروپاییها به دلیل ازدحام شبکه برق قاره به یک «مسیر کاملا پرمانع» تبدیل شده است.
بیش از 100 میلیارد یورو پروژه انرژیهای تجدیدپذیر در شبکه فرسوده برق اروپا گیر کرده است، در حالی که جوامع در سراسر قاره سالها برای نصب پنلهای خورشیدی و پمپهای حرارتی منتظر ماندهاند.
آگهی
آگهی
یک گزارش جدید از گروه مشاوره AFRY که به سفارش نهاد غیرانتفاعی Beyond Fossil Fuels تهیه شده، نشان میدهد رقم خیرهکننده 375 گیگاوات (GW) پروژه انرژی پاک و 455 گیگاوات پروژه ذخیرهسازی باتری در صفهای اتصال به شبکه توزیع در سراسر قاره معطل ماندهاند.
برای درک بهتر این ارقام، بر اساس برآوردهای مصرف متوسط که پلتفرم Carbon Collective (منبع به زبان انگلیسی) منتشر کرده، یک نیروگاه با ظرفیت 1 گیگاوات که به طور پیوسته در طول سال کار کند میتواند برق حدود 876 هزار خانوار را در سال تامین کند.
این گزارش که وضعیت بلغارستان، چک، آلمان، یونان، ایتالیا، لهستان، اسپانیا و بریتانیای کبیر را بررسی کرده، هشدار میدهد در صورت نبود مداخله، اروپا در معرض خطر «تعمیق» وابستگی خود به سوختهای فسیلی پرنوسان قرار میگیرد.
با وجود جهش انرژیهای تجدیدپذیر در اروپا که سال گذشته با کاهش واردات نفت و گاز 51 میلیارد یورو در سال گذشته برای اتحادیه اروپا صرفهجویی به همراه داشت، نزدیک به یکسوم (29 درصد) ترکیب تولید برق این بلوک همچنان از سوختهای فسیلی تامین میشود.
شبکه انرژی اروپا گذار سبز را «کند کرده» است
کارشناسان میگویند صفهای اتصال برای پروژههای تجدیدپذیر و ذخیرهسازی هر روز شلوغتر میشود و این وضعیت، گذار انرژی را «متوقف» و رقابتپذیری اروپا را «تضعیف» میکند.
دویگو کتلوی، کمپینر در سازمان Beyond Fossil Fuels، میگوید: «با ادامه ناکامی سوختهای فسیلی، اپراتورهای سامانه توزیع (DSO) باید خود را با سرعت گذار به انرژی پاک هماهنگ کنند تا از امنیت انرژی اروپا حفاظت و هزینهها را برای مصرفکنندگان کاهش دهند.»
او میافزاید: «بدون اصلاحات حکمرانی و عملیاتی، ظرفیت تجدیدپذیر اروپا مهار خواهد شد؛ نه به دلیل کمبود جاهطلبی یا سرمایهگذاری، بلکه به خاطر محدودیت در همان شبکههایی که قرار است این انرژی را به دست مصرفکننده برسانند.»
شبکه برق اروپا در ابتدا بر پایه زغالسنگ و بعدها گاز طراحی شده بود که معمولا از نیروگاههای متمرکز تامین میشدند. اما مزارع انرژی پاک مانند باد و خورشید اغلب در مناطق دورافتاده، از جمله در دریا، قرار دارند و همین کار را برای اپراتورهای شبکه توزیع که برق تولیدشده را به خانهها و کسبوکارها میرسانند دشوارتر میکند.
بسته پیشنهادی «شبکههای اروپا» که کمیسیون اروپا در سال 2025 ارائه کرد، با هدف حل این مشکل تدوین شده و وعده میدهد تا سال 2040، 1.2 تریلیون یورو در شبکه برق سرمایهگذاری شود و بیش از 500 گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر به آن افزوده شود.
این بسته همچنین ایجاد «بزرگراههای انرژی» راهبردی را در بر میگیرد که قرار است هشت گلوگاه اصلی در سراسر اروپا را برطرف کند؛ گلوگاههایی که به گفته کمیسیون، «فوریترین نیازهای زیرساختی انرژی» را نشان میدهند.
این طرح شامل اتصال شبکه برق در دو سوی پیرنه برای ادغام بهتر شبهجزیره ایبری، پایان دادن به انزوای برقی قبرس از سرزمین اصلی اروپا و تقویت اتصال برقی کشورهای بالتیک برای افزایش استقلال انرژی آنها از روسیه است.
با این حال، سازمان Beyond Fossil Fuels معتقد است این بسته پیشنهادی گلوگاههای مهم در سطح شبکه توزیع را به طور کامل برطرف نمیکند و میتواند در تقویت ابزارهای هدفمند حمایتی از اپراتورهای توزیع «یک گام فراتر» برود.
کیارا ناتالیکیو، مشاور ارشد در شرکت AFRY، میگوید: «در شرایط گذار انرژی امروز اروپا، ارزش گیگاواتهای جدید بیش از هر چیز به توانایی اتصال، انتقال و تراز کردن آنها بستگی دارد.»
او اضافه میکند: «شبکهها، چه در سطح انتقال و چه توزیع، عامل کلیدی امکانپذیر شدن این روند هستند؛ در نهایت این آنها هستند که تعیین میکنند منابع جدید در سامانه برقی که هر روز برقیتر، پراکندهتر و نوسانپذیرتر میشود، به ارزش واقعی و قابل استفاده تبدیل میشود یا نه.»
اروپاییها سالها در انتظار دسترسی به انرژی پاک
در آلمان، یک اجتماع انرژی بیش از دو سال است که با وجود تامین سرمایه لازم، در انتظار اتصال سامانههای خورشیدی روی پشتبام یک مجموعه مسکونی چند ساختمان است.
به گفته این گزارش، دیجیتالی شدن کند و محدودیتهای شبکه در سطح توزیع باعث این تاخیر شده و در پی جنگ علیه ایران، قبوض انرژی مستاجران را سر به فلک رسانده است.
آنا لیدرایتر، عضو هیات مدیره BürgerEnergie Nord، میگوید: «پنلهای خورشیدی مستقیما به نفع جیب مردم است، چون به آنها امکان میدهد روی پشتبام خانههایشان برای خودشان تخفیف در قیمت برق ایجاد کنند.»
او میافزاید: «اما برای این کار، اپراتورهای شبکه توزیع باید سامانههای فناوری اطلاعات خود را بهروز کنند و رویههای اداری بهتری به کار بگیرند.»
او ادامه میدهد: «درگیریهای مرتبط با سوختهای فسیلی در سراسر جهان برای ما تهدیدآمیز است. به همین دلیل به اقدام سریع اپراتورهای توزیع نیاز داریم تا انرژی خورشیدی بیشتری را به شبکه وصل کنند؛ نه فقط به عنوان انرژی آینده، بلکه به عنوان انرژی آزادی و امنیت.»
در شهرداری تراسا در اسپانیا، محدودیت ظرفیت شبکه مانع گسترش سامانههای خورشیدی روی پشتبام ساختمانهای عمومی و پروژههای مشترک انرژی پاک برای شهروندان شده است.
پاو سالس، کارشناس محیط زیست شهرداری تراسا، میگوید: «تلاش برای اتصال پروژههای انرژی تجدیدپذیر به یک مسیر پرمانع تمامعیار تبدیل شده است.»
او میافزاید: «بزرگترین چالشی که در تعامل با شرکتهای توزیع و دسترسی به شبکه داریم، سامانههای اداری آنهاست که کند و پیچیده است. تاخیرها و موانع مداوم در سطح شبکه توزیع هم زمان و هم پول عمومی را هدر میدهد و در عین حال به ناامیدی کسانی دامن میزند که به گذار انرژی متعهد هستند.»
نهاد بریتانیایی تامین مسکن اجتماعی Together Housing قصد داشت هر سال 1,500 پمپ حرارتی نصب کند تا در بحبوحه افزایش هزینههای زندگی، هزینه گرمایش را برای مستاجران خود کاهش دهد. مستاجرانی که از پیش از پمپهای حرارتی استفاده میکنند سالانه 250 پوند (288 یورو) صرفهجویی کردهاند، اما محدودیتهای سطح توزیع روند اجرای این برنامه را کند کرده است.
Gemma Voaden از Together Housing میگوید: «پیشرفت ما را کمبود منابع در میان اپراتورهای شبکه توزیع و ظرفیت محدود شبکه مهار کرده است.»
او میافزاید: «بدون بهبود شبکه و عملکرد اپراتورهای آن، نمیتوانیم به ابعاد و سرعتی که برای هدف خود لازم داریم برسیم. اپراتورهای توزیع برای همراه شدن با سرعت گذار و کمک به پایان دادن به وابستگی ما به سوختهای فسیلی به منابع بیشتری نیاز دارند. اگر بتوانیم از شر سوختهای فسیلی خلاص شویم، همه سود خواهند برد.»
انباشت پروژههای باتری در اروپا
سامانههای ذخیرهسازی باتری (BESS) که به جای مجبور کردن مزارع خورشیدی و بادی به خاموش شدن، مازاد انرژی را ذخیره میکنند، به عنوان یکی از عوامل کلیدی برای کاهش فشار بر شبکه برق اروپا شناسایی شدهاند.
ظرفیت ناوگان باتری در اتحادیه اروپا از سال 2021 ده برابر شده و اکنون به بیش از 77 گیگاواتساعت رسیده است، اما کارشناسان هشدار میدهند که این پیشرفت هنوز کافی نیست.
به گفته سازمان Beyond Fossil Fuels، ظرفیت پروژههای ذخیرهسازی باتری که در صف اتصال به شبکه در آلمان، بریتانیا و لهستان گیر کردهاند، از دو برابر اهداف تعیینشده این کشورها برای ذخیرهسازی باتری در افق 2030 هم بیشتر است.
این سازمان میگوید: «همزمان با تلاش کشورهای اروپایی برای جایگزینی گاز فسیلی با فناوریهای پاک و منعطفی مانند ذخیرهسازی، این تاخیرها از طریق کاهش بهرهبرداری از انرژی تجدیدپذیر، تکیه بر برق پشتیبان گران و بهرهبرداری ناکارآمد از شبکه، هم به مصرفکنندگان و هم به روند گذار انرژی هزینه تحمیل میکند.»