بر اساس گزارشی تازه، خط تولید آنتیبیوتیکها در پنج سال گذشته ۳۵ درصد کاهش یافته و از روند رو به رشد مقاومت ضدمیکروبی در جهان عقب مانده است.
یک گزارش جدید نشان میدهد تلاشهای صنعت برای مقابله با مقاومت ضد میکروبی همپای رشد عفونتهای مقاوم به دارو پیش نمیرود.
آگهی
آگهی
بر اساس گزارشی از بنیاد اکسس تو مدیسین (منبع به زبان انگلیسی)، یک نهاد مستقل غیرانتفاعی هلندی که برای بهبود دسترسی به دارو در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط فعالیت میکند، خط لوله داروهایی که برای مقابله با مقاومت ضد میکروبی (AMR) طراحی شدهاند در پنج سال گذشته ۳۵ درصد کوچکتر شده است.
در سال ۲۰۲۶ فقط ۶۰ طرح از سوی شرکتهای بزرگ داروسازی تحقیقمحور در دست توسعه است، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۱ برابر با ۹۲ طرح بود.
جیاسری کی آیر، مدیرعامل بنیاد اکسس تو مدیسین، در این گزارش نوشته است که «نیاز به آنتیبیوتیکهای جدید هرگز تا این حد زیاد نبوده است».
او تأکید کرده است که «اگر تغییر چشمگیری رخ ندهد، مقاومت ضد میکروبی در دو دهه آینده باعث جهش ویرانگر مرگومیر ناشی از عفونتهای قابل پیشگیری خواهد شد و جمعیتهای آسیبپذیر در کشورهای فقیرترین بیشترین ضربه را میخورند».
کمبود کنونی تحقیق و توسعه در حوزه بیماریهای عفونی یکی از بزرگترین چالشها در نبرد با مقاومت ضد میکروبی عنوان شده است.
این گزارش فعالیتهای تحقیق و توسعه ۱۵ شرکت را بررسی کرده است: هفت شرکت بزرگ تحقیقمحور و هشت شرکت کوچک و متوسط، از جمله جیاسکی، فایزر، شیونوگی، اماسدی و اوتسوکا.
مجموعه چندملیتی بریتانیایی جیاسکی همچنان پیشتاز است و ۳۰ محصول دارد که از واکسنهای پیشگیرانه تا درمانهای آنتیباکتریال را دربر میگیرد، از جمله سه داروی نوآورانه.
شرکت ژاپنی شیونوگی اکنون از فایزر پیشی گرفته است؛ شرکتی که در سال ۲۰۲۱ در رتبه دوم قرار داشت.
در این گزارش آمده است که «عملکرد شرکتها همچنان ناهمگون است و هیچ شرکتی هنوز به ظرفیت کامل خود نزدیک نشده است، که نشان میدهد در مبارزه با مقاومت ضد میکروبی همچنان راه درازی در پیش است».
مقاومت ضد میکروبی، خطری رو به گسترش
مقاومت ضد میکروبی زمانی رخ میدهد که باکتریها، ویروسها، قارچها و انگلها دیگر به داروهای ضد میکروبی پاسخ نمیدهند. این روند به طور طبیعی و در گذر زمان بر اثر تغییرات ژنتیکی در عوامل بیماریزا روی میدهد، اما به دلیل فعالیتهای انسانی، بهویژه استفاده نادرست و بیش از حد از داروهای ضد میکروبی، با سرعت زیادی در حال شتاب گرفتن است.
به گفته سازمان جهانی بهداشت، تا اواخر سال ۲۰۲۵ از هر شش عفونت باکتریایی تأییدشده در آزمایشگاه، یک مورد اکنون به درمانهای استاندارد مقاوم است.
مقاومت ضد میکروبی تنها در اتحادیه اروپا هر سال بیش از ۳۵ هزار مرگ را رقم میزند و در فاصله سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۵۰ پیشبینی میشود ۳۹ میلیون مرگ در سراسر جهان به طور مستقیم به مقاومت باکتریایی نسبت داده شود.
کودکان بهطور ویژه آسیبپذیرند
کودکان، بهویژه آنهایی که در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط زندگی میکنند، به شکلی نامتناسب در برابر عفونتها آسیبپذیرند، با این همه گزارش فقط پنج داروی ویژه کودکان را در خط توسعه شناسایی کرده است.
به گفته گزارش، فقط ۱۳ درصد از طرحهای خط لوله داروهای ضد میکروبی برای کودکان زیر پنج سال طراحی شدهاند و همین امر حتی برای آنتیبیوتیکهای موجود نیز به تأخیر در صدور مجوزهای مصرف در کودکان منجر میشود. از میان همه آنتیبیوتیکهای جدیدی که از سال ۲۰۰۰ معرفی شدهاند، تنها ۱۰ درصد برچسب مصرف در کودکان دارند.
گزارش میگوید تهیه اشکال دارویی مناسب کودکان میتواند سالها طول بکشد و در عین حال، دسترسی به آنتیبیوتیکهای موجود در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط اغلب ناکافی است.
گام بعدی چیست؟
گزارش همچنین هفت طرح نوآورانه را در مراحل پایانی توسعه شناسایی کرده است که ظرفیت قابل توجهی برای مقابله با عفونتهای مقاوم به دارو دارند.
سه مورد از این طرحها را شرکتهای بزرگ تحقیقمحور جیاسکی، اوتسوکا و شیونوگی و چهار مورد را شرکتهای کوچک و متوسط بایوورسیس، اف۲جی، اینوویوا و وِناتورکس پیش میبرند.
با این حال، تحلیل گزارش هشدار میدهد که با وجود این طرحهای امیدوارکننده، توسعه داروهای ضد میکروبی نوآورانهای که وقتی داروهای قدیمیتر کارایی خود را از دست میدهند بتوانند بر مقاومت غلبه کنند همچنان محدود است.
به گفته گزارش، «تلاشهای صنعت بدون اصلاحات در سطح جهانی و ملی، بهویژه در حوزههای تدارکات، تأمین مالی و تنظیمگری، نمیتواند با سرعت و در مقیاسی که لازم است پیش برود».
نویسندگان افزودهاند تا زمانی که کشف آنتیبیوتیکها در مقیاسی متناسب با تهدید ناشی از مقاومت ضد میکروبی تأمین مالی نشود، این تلاشها به جای پیشگیرانه بودن، واکنشی خواهد ماند و هم جان انسانها و هم منابع مالی را از بین میبرد.