ها یانگ، بازیگر کرهای که در سریال موفق نتفلیکس «عشق چسبناک ما» در کنار جونگ هه-این بازی کرده است، این روزها با جنجالی درباره گذشته خانوادهاش روبهرو است؛ جنجالی که حالا به فعالیت حرفهای او نیز رسیده است.
نتفلیکس روز سهشنبه اول سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۰ شهریور ۱۴۰۵) اعلام کرد ها یانگ در فصلهای بعدی سریال پزشکی «کد تروما: قهرمانان در محل حادثه» حضور نخواهد داشت. این بازیگر در فصل نخست این مجموعه که سال گذشته منتشر شد در نقش یک پرستار ظاهر شده بود و قرار بود در فصلهای بعدی نیز حضور داشته باشد اما پس از بالا گرفتن جنجال درباره گذشته جدش از این پروژه کنار رفت. نتفلیکس گفته است با تصمیم او برای کنارهگیری از قسمتهای بعدی سریال موافقت کرده است.
آگهی
آگهی
ماجرا از حضور ها یانگ در یک برنامه تلویزیونی آغاز شد. او در این برنامه درباره چهار نسل پزشک در خانوادهاش صحبت کرد و از جدش به عنوان پزشکی یاد کرد که در ژاپن پزشکی غربی خوانده و حتی امپراتور گوجونگ، آخرین پادشاه چوسان و نخستین امپراتور کره، را درمان کرده بود.
اما پس از آن کاربران اینترنتی سابقه جد او را بررسی کردند و اظهارات و فعالیتهایی از او را یافتند که نشان میداد در دوره استعمار ژاپن بر کره با حکومت استعماری همکاری داشته است. در پی انتشار این اطلاعات، حسابهای کاربری ها یانگ در شبکههای اجتماعی با موجی از انتقاد روبهرو شد و شماری از کاربران او را «چینیلپا» یعنی همکار ژاپن و حتی «خائن به کشور» خواندند.
ها یانگ بعدتر در نامهای دستنویس گفت از گذشته جد خود آگاهی کافی نداشته و از اینکه بدون شناخت درست از آن دوره، از زندگی او به عنوان بخشی از افتخارات خانوادگی سخن گفته است ابراز تاسف کرد. او همچنین پس از بررسی اسناد گفت فعالیتهای جدش در همکاری با حکومت استعماری را جدی میگیرد و به عنوان یکی از اعضای خانواده از مردم عذرخواهی میکند.
اما چرا یک موضوع مربوط به بیش از یک قرن پیش میتواند امروز تا این اندازه در کره جنوبی حساسیت ایجاد کند؟
«چینیلپا» به چه کسانی گفته میشود؟
کره در سال ۱۹۱۰ به طور رسمی به مستعمره ژاپن تبدیل شد و این وضعیت تا پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ ادامه داشت. در این دوره شماری از کرهایها در ساختار حکومت استعماری فعالیت کردند یا از سیاستهای ژاپن حمایت کردند.
اصطلاح «چینیلپا» به طور کلی برای اشاره به کرهایهایی به کار میرود که در دوره استعمار ژاپن در حمایت از حکومت استعماری یا علیه جنبش استقلال کره فعالیت داشتند. مرکز حقیقت تاریخی و عدالت کره جنوبی در سال ۲۰۰۹ فرهنگنامهای از همکاران ژاپن منتشر کرد که نام ۴۳۸۹ نفر در آن آمده بود.
با این حال قرار نگرفتن نام یک فرد در این فهرست لزوما به معنای تبرئه او نیست. این مرکز درباره جد ها یانگ نیز گفته است که نام او در فهرست نیامده اما بررسیهای تاریخی انجامشده نشان میدهد که او سابقه همکاری با حکومت استعماری داشته است.
در مورد او، از جمله به فعالیتش در یک گروه هوادار ژاپن و عضویت در کمیتهای مرتبط با مراسم یادبود ایتو هیروبومی، نخستین مقام «فرماندار مقیم» ژاپن در کره اشاره شده است. او همچنین در مصاحبهای در سال ۱۹۱۸ خود را ژاپنی معرفی کرده بود.
چرا کره جنوبی هنوز با مسئله «همکاران ژاپن» درگیر است؟
یکی از دلایل اصلی حساسیت این موضوع به اتفاقاتی بازمیگردد که پس از آزادی کره در سال ۱۹۴۵ رخ داد.
کره جنوبی در سال ۱۹۴۸ قانونی برای مجازات افرادی که با ژاپن همکاری کرده بودند تصویب و کمیتهای ویژه برای تحقیق درباره آنها تشکیل داد. اما این کمیته خیلی زود تحت فشار قرار گرفت و در نهایت منحل شد. از حدود هفت هزار نفری که در ابتدا به همکاری با ژاپن مظنون بودند تنها ۲۹۳ نفر تحت تعقیب قضایی قرار گرفتند و تنها ۱۰ نفر به زندان محکوم شدند. قانون مجازات همکاری با ژاپن نیز در سال ۱۹۵۱ کنار گذاشته شد.
به همین دلیل در کره جنوبی این احساس شکل گرفت که بخشی از همکاران حکومت استعماری نه تنها مجازات نشدند بلکه توانستند ثروت و موقعیت خود را حفظ کنند. در مقابل بسیاری از فعالان جنبش استقلال و خانوادههای آنها پس از آزادی کره از نظر اقتصادی شرایط دشواری داشتند.
به این ترتیب مسئله «چینیلپا» فقط به یک فصل از کتاب تاریخ محدود نماند و به بحثی درباره عدالت، ثروت، هویت ملی و حافظه تاریخی تبدیل شد.
علاوه بر این حساسیت عمیق جامعه کره جنوبی نسبت به میراث استعمار ژاپن، بدلیل خاطره رفتارهایی است که در آن دوره بر مردم این کشور اعمال شد. در میان آنها مسئله «زنان آسایشگر» جایگاه ویژهای دارد؛ زنانی از کره و دیگر سرزمینهای تحت اشغال ژاپن که در مراکزی موسوم به «آسایش» برای ارتش ژاپن مورد بهرهکشی جنسی قرار گرفتند.
این موضوع دههها بعد همچنان یکی از مسائل حساس در روابط کره جنوبی و ژاپن باقی مانده است و بسیاری از قربانیان و گروههای مدافع حقوق آنها خواستار پذیرش مسئولیت تاریخی ژاپن و جبران این آسیبها بودهاند.
به همین دلیل در کره جنوبی همکاری با حکومت استعماری ژاپن تنها یک موضوع مربوط به گذشته سیاسی کشور نیست و در حافظه جمعی جامعه با تجربه اشغال، سرکوب و آسیبهای انسانی آن دوره گره خورده است. همین پیشینه به توضیح حساسیت شدید نسبت به کسانی که در آن دوره در خدمت حکومت ژاپن بودند و همچنین بحث درباره میراث آنها در نسلهای بعد کمک میکند.
میراث همکاری با ژاپن فقط خاطره تاریخی نیست
دولت کره جنوبی امسال تصمیم گرفته است بار دیگر شناسایی و بازپسگیری اموالی را که همکاران ژاپن در دوره استعمار به دست آوردهاند دنبال کند.
کمیسیون پیشین که بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ فعالیت میکرد، مالکیت ۲۳۵۹ قطعه زمین متعلق به ۱۶۹ همکار ژاپن را به دولت منتقل کرد. ارزش این داراییها در آن زمان حدود ۲۳۷ میلیارد وون برآورد شده بود.
بر اساس قانون جدید، دولت میتواند در برخی موارد حتی درآمدی را که نسلهای بعدی از فروش چنین اموالی به دست آوردهاند نیز پیگیری کند. هدف اعلامشده این است که بخشی از ثروتی که از طریق همکاری با حکومت استعماری به دست آمده به دولت بازگردانده شود و برای حمایت از فعالان استقلال و خانوادههای آنها استفاده شود.
همین مسئله باعث شده است بحث درباره گذشته ها یانگ فقط به عذرخواهی او محدود نماند. برخی نمایندگان کره جنوبی خواستار بررسی اموال مربوط به خانواده او نیز شدهاند. با این حال هنوز مشخص نیست زمینهایی که در گزارشها به جد او نسبت داده شده همچنان در اختیار خانواده بوده یا اینکه نسلهای بعدی در ازای آنها غرامتی دریافت کردهاند.
آیا فرزندان مسئول اعمال اجدادشان هستند؟
ماجرای ها یانگ یک پرسش دشوار اخلاقی و حقوقی را هم مطرح میکند: آیا فردی باید به دلیل کار جد یا پدربزرگش پاسخگو باشد؟
پاسخ حقوقی در کره جنوبی روشن است. ماده ۱۳ قانون اساسی این کشور میگوید هیچ شهروندی نباید به دلیل عملی که یکی از بستگانش انجام داده است مورد رفتار نامطلوب قرار گیرد. بنابراین نمیتوان فردی را صرفا به دلیل همکاری جدش با ژاپن مجازات کرد.
اما مسئله در زندگی اجتماعی به این سادگی نیست. ممکن است فرد امروز مرتکب هیچ جرمی نشده باشد اما ثروت، شهرت یا موقعیت خانوادگی او از گذشتهای به جا مانده باشد که برای جامعه هنوز حساس است.
به همین دلیل در کره جنوبی میان مسئولیت حقوقی فرد و مسئولیت تاریخی جامعه تفاوت گذاشته میشود. نسل امروز مسئول جرم اجداد خود نیست اما میتواند درباره میراث آن گذشته، از جمله اموال و امتیازاتی که از آن دوره باقی مانده است، مورد پرسش قرار گیرد.
در سالهای گذشته نیز برخی فرزندان همکاران ژاپن به طور علنی درباره گذشته خانوادگی خود صحبت کرده و از فعالیتهای مرتبط با حفظ یاد فعالان استقلال کره حمایت کردهاند.
وقتی ملیگرایی با حافظه تاریخی گره میخورد
حساسیت جامعه کره جنوبی نسبت به «چینیلپا» فقط به مخالفت با ژاپن محدود نمیشود. این موضوع با تجربه استعمار و مبارزه برای استقلال کره گره خورده و به همین دلیل بخشی از هویت ملی این کشور را تشکیل میدهد.
در چنین شرایطی همکاری با یک قدرت خارجی که کشور را در اختیار داشته است میتواند برای نسلهای بعد نیز بار عاطفی و سیاسی داشته باشد. با این حال وطندوستی و ملیگرایی افراطی یکسان نیستند. تعلق به یک کشور و دفاع از منافع و استقلال آن یک مفهوم است و تبدیل کردن سابقه خانوادگی یا هویت یک فرد به معیاری برای «خودی» و «غیرخودی» کردن افراد مفهومی دیگر.
گذشته چه زمانی واقعا تمام میشود؟
تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد جوامع پس از جنگ، اشغال یا حکومتهای سرکوبگر معمولا سالها با میراث آن دوره درگیر میمانند.
در آلمان، نسلهای بعدی مسئول جنایات حکومت نازی نیستند اما رویارویی با گذشته و حفظ یاد قربانیان به بخشی از فرهنگ سیاسی این کشور تبدیل شده است. در فرانسه نیز بحث درباره نقش حکومت ویشی و همکاری با آلمان نازی سالها پس از پایان جنگ ادامه داشت.
در این نمونهها مسئله اصلی لزوما مجازات فرزندان و نوهها نیست بلکه پذیرش مسئولیت یک جامعه برای شناخت گذشته و جلوگیری از فراموشی آن است.
در کره جنوبی اما یک موضوع دیگر نیز به این بحث اضافه شده است: وقتی بخشی از ثروت و امتیازات نسلهای بعد ممکن است ریشه در همکاری با حکومت استعماری داشته باشد، پرسش از گذشته به زمان حال کشیده میشود.
به همین دلیل داستان ها یانگ فقط داستان یک بازیگر و گذشته خانوادهاش نیست. این پرونده بار دیگر یک پرسش قدیمی را در کره جنوبی مطرح کرده است: آیا میتوان میان فردی که امروز زندگی میکند و گذشته خانوادهاش مرزی روشن کشید یا میراث بعضی انتخابهای تاریخی برای نسلها باقی میماند؟
اگر میخواهید از طریق فیلم و سریال این دوره تاریخی شبه جزیره کره را بیشتر بشناسید
این دوره از تاریخ کره بارها در سینما و سریالهای این کشور روایت شده است. در فیلم «ترور» (Assassination، ۲۰۱۵) داستان مبارزان استقلال کره و رویارویی آنها با مقامهای ژاپنی و همکاران کرهای ژاپن روایت میشود. «عصر سایهها» (The Age of Shadows، ۲۰۱۶) نیز داستان یک پلیس کرهای را دنبال میکند که برای حکومت ژاپن کار میکند و میان وظیفه و حمایت از جنبش مقاومت گرفتار میشود.
در فیلم «مالمو-ای» (Mal-Mo-E، ۲۰۱۹) نیز تلاش گروهی از کرهایها برای حفظ زبان و فرهنگ خود در دوران استعمار ژاپن به تصویر کشیده شده است. برای علاقهمندان به سریالهای کرهای، «موجود گیونگسونگ» (Gyeongseong Creature) نیز در سال ۱۹۴۵ و در آخرین سالهای حکومت استعماری ژاپن میگذرد و به فضای سرکوب و آزمایشهای انسانی آن دوره میپردازد.