اندیشکدهای آمریکایی از شناسایی تاسیسات زیرزمینی و مستحکم در مجتمع هستهای نطنز خبر داده که در حملات سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هدف قرار نگرفته است؛ تاسیساتی با ظرفیتی بهمراتب بیشتر از نیاز فعلی ایران که میتوانسته برای ذخیرهسازی مواد مرتبط با غنیسازی در مقیاس بزرگ مورد استفاده قرار گیرد.
موسسه «علوم و امنیت بینالملل» در تازهترین ارزیابی خود از مجتمع هستهای نطنز، یک ساختمان مستحکم و تا حدی زیرزمینی را شناسایی کرده که احتمالا برای ذخیرهسازی هگزافلوراید اورانیوم (UF6) و پشتیبانی از فعالیتهای گسترده غنیسازی طراحی شده است.
آگهی
آگهی
این اندیشکده در گزارش خود اعلام کرده که این تاسیسات ظاهراً در هیچیک از حملات نظامی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هدف قرار نگرفته و تصاویر ماهوارهای موجود، از زمان جنگ ژوئن ۲۰۲۵ تاکنون هیچگونه تردد یا رفتوآمد قابلمشاهده خودروها در اطراف این تاسیسات را نشان نمیدهد.
تاسیساتی بسیار بزرگتر از نیاز فعلی ایران
به نوشته این موسسه، ساختمان شناساییشده حدود ۱۵۰۰ مترمربع فضای داخلی دارد و شامل چندین محفظه و سالن بزرگ، ورودی ویژه عبور خودرو و تجهیزاتی برای جابهجایی مخازن بزرگ هگزافلوراید اورانیوم است.
نکته مهمترِ مورد تاکید این موسسه این است که ظرفیت این ساختمان بسیار بیشتر از میزان مواد هستهای بود که ایران در آستانه جنگ ۲۰۲۵ در اختیار داشت.
برآورد این اندیشکده نشان میدهد ذخایر اورانیوم کمغنیشده و اورانیوم تهیشده ایران در آن زمان، در مجموع تنها به حدود ۱۵۰ مترمربع فضای ذخیرهسازی نیاز داشت؛ یعنی تقریبا ۱۰ درصد کل فضای این ساختمان.
به اعتقاد کارشناسان، این اختلاف ظرفیت میتواند نشان دهد که ساختمان از ابتدا صرفا برای ذخیرهسازی موجودی فعلی ایران طراحی نشده، بلکه با هدف پشتیبانی از افزایش قابلتوجه ظرفیت غنیسازی در آینده ساخته شده است.
ارتباط ساختمان با برنامه افزایش ظرفیت غنیسازی ایران
موسسه علوم و امنیت بینالملل میگوید ساخت این سازه بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۷ انجام شده و بخش عمده آن در فاصله ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ تکمیل شده است.
این زمانبندی از آن جهت اهمیت دارد که بر اساس برنامه بلندمدت مرتبط با توافق برجام، ایران قرار بود پس از پایان تدریجی برخی محدودیتها، ظرفیت غنیسازی خود را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
بر اساس اسناد محرمانهای که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد، ایران در نظر داشت تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت غنیسازی خود را به حدود ۱۰۰ هزار سو در سال برساند.
این اندیشکده معتقد است فضای ذخیرهسازی تاسیسات شناساییشده با چنین سناریویی همخوانی دارد و حتی میتواند برای ذخیرهسازی محصول و پسماند غنیسازی طی چندین سال مورد استفاده قرار گیرد.
گزارش تاکید میکند که فضای این ساختمان برای نگهداری تعداد بسیار زیادی از سیلندرهای حاوی UF6 کافی است.
برآوردهای موسسه نشان میدهد فضای اختصاصیافته به ذخیرهسازی میتوانسته حدود ۵۰۰ تا ۶۸۰ سیلندر نوع 30B یا تعداد قابلتوجهی سیلندرهای بزرگتر را در خود جای دهد.
از نگاه این اندیشکده، چنین ظرفیتی با میزان اورانیومی که ایران پیش از جنگ در اختیار داشت، تناسب چندانی ندارد و بیشتر با سناریوی افزایش شدید تولید و انباشت مواد حاصل از غنیسازی مطابقت دارد.
آیا این ساختمان در جنگ سالم مانده است؟
موسسه علوم و امنیت بینالملل میگوید این ساختمان در حملات سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هدف قرار نگرفته است.
در عین حال، کارشناسان این موسسه نمیتوانند با قطعیت بگویند این سازه پیش از جنگ ۲۰۲۵ دقیقا چه استفادهای داشته یا پس از آن چه نقشی ایفا کرده است.
آنها همچنین احتمال دادهاند که ایران بخشی از ذخایر خود را پیش یا پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ به تاسیسات دیگری، از جمله یک مجموعه تونلی نزدیک نطنز، منتقل کرده باشد.
بنابراین، سالم ماندن ساختمان بهتنهایی اثبات نمیکند که ایران در آن همچنان فعالیت هستهای انجام میدهد؛ اما پرسش مهمی درباره میزان واقعی خسارت واردشده به زیرساخت هستهای ایران و ظرفیتهای باقیمانده ایجاد میکند.