یک باور قدیمی میگوید وقتی سرما خوردهایم باید مخاط بینی را مرتب بیرون بریزیم؛ وگرنه ویروسِ موجود در آن را دوباره قورت میدهیم و بیماریمان تشدید میشود. اما آیا واقعاً چنین اتفاقی میافتد؟
مخاط بینی چیزی نیست که بدن فقط برای بیرون ریختن از طریق فین کردن، تولید کند. مژکهای بسیار ریزی که سطح داخلی بینی و راههای تنفسی را پوشاندهاند، بهطور مداوم مخاط را به سمت پشت حلق حرکت میدهند. در نتیجه، حتی وقتی کاملاً سالم هستیم، بخشی از مخاط بینی را بدون اینکه متوجه شویم قورت میدهیم. این فرایند که به «پاکسازی موکوسیلیاری» معروف است، یکی از مکانیسمهای طبیعی دفاع و پاکسازی دستگاه تنفسی است.
آگهی
آگهی
در زمان سرماخوردگی، مقدار مخاط افزایش پیدا میکند و ممکن است ترشحات حاوی ویروس باشند. همین موضوع احتمالاً منشاء این تصور است که «اگر مخاط را قورت بدهیم، ویروس دوباره وارد بدن میشود». اما این استدلال یک حلقه مفقوده دارد: مخاط بلعیدهشده وارد مری و دستگاه گوارش میشود، نه اینکه از معده دوباره به بینی برگردد. تاکنون شواهد معتبری پیدا نشده که نشان دهد بلعیدن ترشحات بینی باعث بازگشت ویروس به دستگاه تنفسی و تشدید دوباره سرماخوردگی میشود.
حتی از نظر درمانی هم شواهد نشان نمیدهند که باید برای کوتاه کردن سرماخوردگی، همه مخاط را از بینی خارج کنیم. مرور نظاممند کاکرین درباره شستوشوی بینی در عفونتهای حاد تنفسی نشان میدهد که شستوشوی بینی ممکن است برخی علائم را کاهش دهد، اما شواهد کافی برای اینکه پاکسازی بینی بتواند مدت بیماری را به شکل معناداری کوتاه کند، وجود ندارد.
از آن طرف، فین کردن هم هرچه شدیدتر باشد لزوما بهتر نیست. در مطالعهای که در Clinical Infectious Diseases منتشر شد، پژوهشگران نشان دادند که فین کردن میتواند فشار قابلتوجهی داخل بینی ایجاد کند و در آزمایش تصویربرداری، مایع غلیظ را به داخل سینوسها براند. این مطالعه ثابت نمیکند که فین کردن باعث سینوزیت میشود، اما نشان میدهد فین کردن بسیار شدید و انفجاری مزیت اثباتشدهای ندارد و میتواند فشار زیادی در بینی و سینوس ایجاد کند.
بنابراین اگر سرما خوردهاید و ترشحات بینیتان به سمت پشت حلق میرود و آنها را قورت میدهید، لازم نیست نگران باشید که ویروس را دوباره به بدن برمیگردانید و سرماخوردگیتان را تشدید میکنید. این اتفاق بخشی از همان سیستم طبیعی پاکسازی راههای تنفسی است که بدن هر روز انجام میدهد.
البته اگر بینی بهشدت گرفته و پر از ترشح است، فین کردن ملایم یا استفاده از محلول نمکی میتواند برای کاهش گرفتگی و ایجاد احساس راحتی مفید باشد. اما هدف آن خارج کردن ویروس از بدن نیست.