جنگ ایران در حال تغییر نقشه تجارت جهانی است و کشورهای حاشیه خلیج فارس را وادار کرده راهبرد سرمایهگذاری خود را بازنگری کنند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده که دولتهای منطقه اکنون میلیاردها دلار به زیرساختهایی از خطوط لوله انرژی گرفته تا بنادر اختصاص میدهند تا آسیبپذیری اقتصادهایشان در برابر پیامدهای جنگ را کاهش دهند.
آگهی
آگهی
جنگ بار دیگر وابستگی شدید کشورهای خلیج فارس به تنگه هرمز را آشکار کرده است؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکرد و ایران نیز طی دهههای گذشته بارها تهدید کرده بود رفتوآمد در آن را مختل کند.
تنگه هرمز در بخش بزرگی از شش ماه گذشته عملا مسدود بوده و همین وضعیت موج تازهای از تعهدات سرمایهگذاری چند میلیارد دلاری را به دنبال داشته است. کشورهای صادرکننده انرژی در خلیج فارس میکوشند اقتصادهای خود را برای شرایط مشابه در آینده آماده کنند؛ آن هم در زمانی که رشد اقتصادی منطقه با کاهش شدیدی روبهرو شده است.
بخشی از تجارت اکنون به بنادر عربستان سعودی در دریای سرخ و بنادر شرقی امارات متحده عربی منتقل شده، اما ظرفیت این مسیرها محدودتر است.
یک منبع فعال در این صنعت که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت دولتهای خلیج فارس به دنبال راهحلهایی دائمی و بههمپیوسته هستند تا بتوانند بدون استفاده از تنگه هرمز تجارت خود را ادامه دهند.
تلاش برای تغییر شرایط
بیشتر دولتهای منطقه به درآمدهای نفتی انباشتهشده طی دهههای گذشته دسترسی دارند، اما با توجه به اهداف بلندپروازانه آنها برای جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی و علاقه صندوقهای بزرگ زیرساختی و دیگر سرمایهگذاران بینالمللی به داراییهای منطقه، ممکن است بخشی از منابع مورد نیاز از خارج تامین شود.
هزینه این پروژهها در سالهای آینده میتواند به صدها میلیارد دلار برسد و صندوقهای ثروت ملی کشورهای خلیج فارس که از بزرگترین صندوقهای جهان هستند، از همین حالا برای سرعت بخشیدن به این روند وارد عمل شدهاند.
یک منبع دیگر در صنعت گفت بنادر برای دولتهای منطقه، از جمله عربستان سعودی، به یک «اولویت حیاتی» تبدیل شدهاند.
او درباره عربستان گفت: «اگر دو سال پیش ورزش موضوع بزرگ و پرسر و صدا بود، فکر میکنم دستکم برای یکی دو سال آینده همه خواهند گفت: بندر، بندر، بندر.»
صندوق ثروت ملی ابوظبی، L'IMAD، هفته گذشته اعلام کرد قصد دارد باقی سهام شرکت AD Ports را خریداری کند و راهبرد این شرکت را بازطراحی کند.
شرکت AD Ports بنادر متعددی در امارات و دیگر نقاط جهان اداره میکند، اما حجم کانتینر، بار فله و محمولههای عمومی این شرکت در امارات در سهماهه دوم نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود دو سوم کاهش یافت. این شرکت اعلام کرد در این دوره با «شاید مهمترین چالش در تاریخ ۲۰ ساله خود» روبهرو بوده است.
DP World مستقر در دبی، یکی از بزرگترین اپراتورهای بندری جهان، نیز در نیمه نخست سال با کاهش فعالیت روبهرو شد.
این شرکت قصد دارد دو پایانه کانتینری در فجیره ایجاد کند؛ جایی که امارات در حال ساخت خط لوله نفتی تازهای است که پس از آغاز فعالیت در سال آینده، ظرفیت انتقال نفت خام به فجیره را دو برابر خواهد کرد. DP World همچنین روی ایجاد پایانههای داخلی کانتینری در امارات کار میکند.
زین بکالی، مدیرعامل شرکت مدیریت سرمایهگذاری Silk Invest در بریتانیا، میگوید دولتهای خلیج فارس منابع مالی لازم برای تامین بخش بزرگی از این سرمایهگذاری سریع در زیرساخت را در داخل دارند.
او گفت: «بنابراین زیرساخت قطعا یکی از حوزههایی است که به نظر ما از این شرایط سود خواهد برد.»
عربستان سعودی نیز برنامههای چند میلیارد دلاری خود را برای انتقال نفت بدون عبور از هرمز سرعت بخشیده است. منابع آگاه ماه گذشته به رویترز گفتند ریاض در حال افزایش ظرفیت خط لوله نفت خام خود به ساحل غربی و دریای سرخ است؛ اقدامی که میتواند به کشورهای همسایه نیز کمک کند نفت بیشتری را بدون عبور از تنگه هرمز صادر کنند.
پیامدهای اقتصادی جنگ
آسیب جنگ به کشتیرانی محدود نمانده است. حملات به تاسیسات تولیدی در کشورهای خلیج فارس، پالایشگاههای نفت، کارخانههای آلومینیوم و مراکز داده را نیز بهشدت تحت تاثیر قرار داده است.
حجم پروازها نیز هنوز به سطح پیش از جنگ بازنگشته و این موضوع بر گردشگری و فعالیتهای تجاری در منطقه اثر گذاشته است.
جنگ از سوی دیگر به تصویر کشورهای خلیج فارس به عنوان مناطق امن و باثبات نیز لطمه زده است.
بر اساس نظرسنجی رویترز، انتظار میرود اقتصاد قطر و کویت امسال کمی بیش از هشت درصد کوچک شود. اقتصاد عربستان سعودی نیز احتمالا تنها ۱.۴ درصد رشد خواهد کرد؛ در حالی که این کشور در سال ۲۰۲۵ رشد ۴.۵ درصدی داشت.
قطر که پیش از جنگ ایران یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان بود، برای صادرات LNG خود کاملا به تنگه هرمز وابسته است و در عین حال به دلیل خسارت به تاسیسات انرژی با کاهش شدید تولید روبهرو شده است.
شرکت نفت کویت نیز با عربستان و امارات درباره گسترش شبکه خطوط لوله این دو کشور برای انتقال نفت کویت مذاکره میکند.
عراق نیز در تلاش است صادرات نفت خود از بندر جیهان ترکیه را افزایش دهد و قصد دارد صادرات نفت از بندر بانیاس سوریه و بندر عقبه اردن را هم آغاز کند؛ طرحهایی که به احداث خطوط لوله تازه نیاز دارند.
در هفتههای اخیر رفتوآمد از تنگه هرمز تا حدی افزایش یافته، اما تجارت همچنان محدود است و با وجود کاهش شدت درگیریها، هنوز چشمانداز روشنی برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا وجود ندارد.
کنترل تنگه هرمز یکی از اصلیترین نقاط اختلاف میان دو طرف است و کشورهای منطقه برای پیدا کردن راههایی تازه جهت کاهش وابستگی به این آبراه، همکاریهای بیشتری را آغاز کردهاند.
ترکیه و عربستان سعودی قصد دارند در سه یا چهار سال آینده یک خط راهآهن برای اتصال دو کشور از مسیر اردن و سوریه ایجاد کنند. وزیر حملونقل ترکیه در ماه ژوئن گفت دیگر کشورهای خلیج فارس نیز به این پروژه خواهند پیوست.
آفاق حسین، پژوهشگر ارشد پیشین ابتکار خاورمیانه در شورای آتلانتیک، گفت: «بحران اخیر تنگه هرمز یک درس بسیار مهم به ما داد؛ اینکه این آسیبپذیریها واقعی هستند و ممکن است هر زمان و در هر گلوگاه راهبردی رخ دهند.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
او گفت حتی اگر ایجاد مسیرهای جایگزین برای تجارت و حملونقل در ابتدا از نظر اقتصادی چندان بهصرفه به نظر نرسد، وجود چنین مسیرهایی ضروری است.