در شرایطی که رهبران بلوک شانگهای در بیانیه خود حملات نظامی به ایران را محکوم کرده و از حق کشورهای عضو برای توسعه هستهای غیرنظامی حمایت کردند، شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین در حاشیه این اجلاس منطقهای، دیداری بسیار کوتاه و بیسروصدا با مسعود پزشکیان، همتای ایرانی خود داشت.
این اقدام، نشاندهنده رویکرد محتاطانه و حسابشده پکن در قبال تهران درست چند هفته پیش از سفر برنامهریزیشده «شی» به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ است.
آگهی
آگهی
به گزارش رسانههای دولتی ایران، این دو رهبر روز سهشنبه برای چند دقیقه در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان دیدار کردند.
تصاویر منتشر شده از این دیدا،ر شی و پزشکیان را ایستاده کنار هم در حاشیه نشست یاد شده نشان میدهد.
این اجلاس با حضور رهبران ۱۰ کشور عضو از جمله ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه و نارندرا مودی، نخستوزیر هند برگزار شد.
خبرگزاری نیمهرسمی مهر بدون ارائه جزئیات بیشتر گزارش داد که دیدار شی و پزشکیان بر «تقویت روابط دوجانبه تهران و پکن» متمرکز بود.
حال آنکه این روایت با رویکرد پکن که تلاش داشت این دیدار را از چشم افکار عمومی دور نگه دارد، در تضاد بود.
رسانههای دولتی چین، از جمله روزنامه «پیپلز دیلی» ارگان رسمی حزب کمونیست، روز سهشنبه پوشش گستردهای به دیدارهای شی با سایر رهبران حاضر اختصاص دادند اما هیچ اشارهای به دیدار او با پزشکیان نکردند.
این در حالی است که برای مثال، نارندرا مودی عکسهای دیدار خود با رهبر ایران را به صورت رسمی منتشر کرد.
هان شن لین، مدیر بخش «چینِ بزرگ» در اندیشکده راهبردی «گروه آسیا» در واشنگتن میگوید: «شی جینپینگ در انظار عمومی ایران را در فاصله نگه میدارد و به نوعی معطل گذاشته است در حالی که در خفا ارتباطات را حفظ میکند.»
اگرچه در بیانیه مشترک رهبران سازمان همکاری شانگهای حملات نظامی به ایران محکوم شده است اما این سازمان از دادن هرگونه تعهد برای حمایتهای ملموس نظامی یا اقتصادی به اعضا خودداری کرد.
لین میافزاید که عدم پوشش خبر دیدار شی و پزشکیان در صفحه نخست روزنامه دولتی چین، این دیدگاه را تقویت میکند که پکن در حال «مدیریت محتاطانه تصویر رسانهای خود» است.
او تأکید کرد که چین میخواهد بدون مخابره این پیام که در حال جانبداری و ایستادن در کنار ایران است، روابط راهبردی خود با تهران را حفظ کند؛ بهویژه پیش از دیدار مهم شی و پرزیدنت ترامپ که برای اواخر همین ماه برنامهریزی شده است.
چین همواره بزرگترین خریدار نفتِ تحریمشده ایران بوده اما از زمان آغاز جنگ، جریان عبور این نفت از تنگه هرمز به شدت کاهش یافته است؛ پکن از همین رو واردات خود را کم کرده و برای تأمین نیازهایش به ذخایر عظیم خود روی آورده است.
برخورد سرد و درهای نیمهباز
هنوز مشخص نیست که آیا پکن پس از پایان سفر شی به واشنگتن، روابط با تهران را دوباره در سطح افکار عمومی برجستهتر خواهد کرد یا خیر.
آلفردو مونتوفار-هلو، مدیر مؤسسه مشاوره «آنکورا» در پکن معتقد است که در پس این برخورد سرد و بیسروصدا، سرخوردگی و ناامیدیِ جدیتری نهفته است.
او میگوید: «پکن همواره در خواستههای خود از تهران به ویژه در خصوص پایان دادن به درگیری و بازگشایی تنگه هرمز جدی بوده است. اما رهبری ایران عمدتاً در جهت عکسِ این خواستهها حرکت کرده است.»
وی تأکید کرد: «این برخورد، پیامی از سوی پکن است که نارضایتی واقعی خود را از تهران نشان میدهد.» با این وجود، او هشدار داد که نباید از این موضعِ سردِ علنی برداشتهای اغراقآمیز کرد،زیرا همین گفتگوی غیررسمی در حاشیه اجلاس نشان میدهد پکن هنوز درها را کاملاً نبسته است.
دن وانگ، مدیر بخش چین در گروه مشاوران ریسک سیاسی «اوراسیا»، نیز بر این باور است که چین و آمریکا پیش از دیدار رهبرانشان در حال «بهحداکثر رساندن اهرمهای فشار» خود هستند.
او میگوید جنگ ایران احتمالاً بر دستور کار نشست آتی ترامپ و شی سایه خواهد انداخت و هرگونه تلاش آمریکا برای گسترش تحریمهای ثانویه علیه بانکها یا شرکتهای چینی میتواند واکنش قاطعتری از سوی پکن به دنبال داشته باشد.
اشتراک منافع واشنگتن و پکن؛ هرمز باید باز بماند
احتیاط چین در قبال ایران ریشه در تحولات دیگری نیز دارد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا روز دوشنبه در نشست وزرای دارایی گروه ۲۰ در اَشویل (کارولینای شمالی)سایر کشورها را برای مقابله با آنچه واشنگتن مازاد ظرفیت تولید و مازاد تجاری چین میخواند، تحت فشار قرار داد.
صادرات چین، مازاد تجاری این کشور را در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۱.۲ تریلیون دلار رسانده است که این موضوع به یک عامل تنشزای جدی در روابط آمریکا و غرب با پکن تبدیل شده است.
با این حال، به نظر میرسد واشنگتن و پکن در هیاهوی این اختلافات اقتصادی، بر سر مسئله ایران به یک توافق نانوشته دست یافتهاند. اسکات بسنت در حاشیه همین اجلاس با همتایان چینی خود دیدار کرد و خبر داد که «زمینههای مشترکی» در مورد ایران میان دو کشور وجود دارد.
به گفته بسنت، هر دو کشور متفقالقول هستند که ایران «نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد» و مهمتر از آن، نفت و سایر کالاها باید آزادانه از طریق تنگه هرمز جریان یابد.
این اشتراک نظر نشان میدهد که رویکرد سرد چین نسبت به رئیسجمهوری ایران در قرقیزستان، بیارتباط با شروط پکن برای تهران، بهویژه در خصوص آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز نبوده است.
در حاشیه نشست گروه ۲۰ مسائل دیگری نیز خبرساز و رسانهای شد. بسنت اعلام کرد با وجود رسیدن بدهی جهانی به رکورد ۳۵۳ تریلیون دلار (و بدهی آمریکا به ۴۰ تریلیون دلار در ماه اوت)، بازارهای اوراق قرضه در وضعیت وخیمی قرار ندارند.
از سوی دیگر، حضور آنتون سیلوانوف، وزیر دارایی روسیه در این کنفرانس باعث ناخرسندی و تنش میان حاضران شد.
سیلوانوف روز دوشنبه در حاشیه نشست با بسنت دیدار کرد اما از حضور در «عکس یادگاری» سنتی وزرا کنار گذاشته شد.
فرانسوا فیلیپ شامپانی، وزیر دارایی کانادا و والدیس دومبروفسکیس، کمیسر اقتصاد اروپا به شدت از حضور نماینده روسیه انتقاد کرده و تأکید کردند که اکنون زمانِ «عادیسازی» روابط با مسکو نیست.
با این حال، اسکات بسنت از دعوت سیلوانوف دفاع کرد و گفت: «میدانم که این دعوت به کام برخی اروپاییها تلخ آمده است، اما اگر دو طرفِ دعوا به گوشهای بروند و با هم حرف نزنند، این درگیری وحشتناک هرگز حل نخواهد شد.»