برت مکگورک، مقام ارشد پیشین امنیت ملی آمریکا، در تحلیل خود از «پرده چهارم» جنگ ایران و آمریکا میگوید همانطور که در مورد داعش و مذاکرات آزادی گروگانهای حماس در غزه برداشتهای اولیه درباره دست بالاتر یک طرف میتوانست گمراهکننده باشد، درباره وضعیت کنونی جنگ نیز برای قضاوت نهایی هنوز زود است.
برت مکگورک، فرستاده ویژه پیشین دونالد ترامپ در امور کارزار جهانی مقابله با داعش، در تحلیلی برای سیانان نوشت که جنگ با ایران را باید رقابتی بر سر «اهرم فشار و توان ادامه دادن» دانست؛ با این تفاوت که این رقابت به گفته او اکنون با چند ماه پیش تفاوت اساسی دارد.
آگهی
آگهی
آقای مکگورک که در دولتهای جورج دبلیو بوش، باراک اوباما، دونالد ترامپ و جو بایدن در سمتهای ارشد امنیت ملی فعالیت کرده، در تحلیل خود جنگ ششماهه را متشکل از چهار پرده تئاتر یا مرحله توصیف میکند.
پرده نخست با حملات هوایی گسترده آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد و حدود شش هفته ادامه داشت.
پرده دوم پس از آتشبس هفتم آوریل و آغاز مذاکرات شکل گرفت و در نهایت به امضای تفاهمنامه ۱۷ ژوئن میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران، انجامید.
پرده سوم نیز چند هفته بعد و با ازسرگیری حملات ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز آغاز شد که به دور جدیدی از حملات متقابل نظامی انجامید.
به نوشته مکگورک، در آن مقطع این تصور قوت گرفت که آمریکا دیگر گزینهای برای مقابله با ایران ندارد و باید عملا کنترل تنگه هرمز را به تهران واگذار کند. اما او تاکید میکند که این برداشت درست نیست.
آمریکا از اواسط ژوئیه محاصره نظامی بنادر ایران و تحریم تجارت نفت این کشور را از سر گرفته و همزمان ارتش آمریکا برای باز نگه داشتن مسیرهای کشتیرانی و حفاظت از کشتیهای تجاری در حال تردد در تنگه هرمز تلاش کرده است.
به اعتقاد او، نتیجه این اقدامات شکلگیری یک محاصره موثر علیه صادرات نفت ایران بوده، حال آنکه همزمان جریان حملونقل دریایی در سطح جهانی در حال بازگشت است و قیمت انرژی نیز، برخلاف نگرانیهای اولیه، ثبات قابل توجهی داشته است. مکگورک با استناد به گزارشی از بلومبرگ مینویسد که جریان نفت از تنگه هرمز اکنون به حدود دو سوم سطح پیش از جنگ بازگشته است.
او نتیجه میگیرد که در شرایط کنونی فشار اقتصادی بیش از آنکه متوجه آمریکا باشد، بر ایران وارد میشود و اگر تهران توانایی استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار را از دست بدهد، بخش مهمی از قدرت چانهزنی خود را نیز به سرعت از دست خواهد داد.
اقتصاد ایران زیر فشار فزاینده
مکگورک معتقد است ایران جنگ را در شرایطی آغاز کرد که اقتصاد این کشور به دلیل سالها تحریم و سوءمدیریت اقتصادی تضعیف شده بود و وضعیت امروز تهران به مراتب دشوارتر است.
او با استناد به برآوردهای صندوق بینالمللی پول مینویسد که اقتصاد ایران در سال جاری بیش از پنج درصد کوچک خواهد شد و نرخ تورم به حدود ۷۰ درصد خواهد رسید. ارزش پول ملی نیز به شدت کاهش یافته و قیمت کالاهای اساسی افزایش چشمگیری داشته است.
یکی از مقامهای وزارت کار ایران اخیرا برآورد کرده است که تنها در سه ماه نخست جنگ بیش از یک میلیون شغل از بین رفته است.
از نگاه مکگورک، این آمارها اهمیت زیادی دارند، زیرا توان ایران برای ادامه جنگ تنها به تعداد موشکهای باقیمانده محدود نمیشود و توان اقتصادی و اجتماعی حکومت برای تحمل فشار نیز اهمیت دارد.
آقای مکگورک در عین حال اذعان میکند که راهبرد مناسبتر آمریکا از همان ابتدا میتوانست تمرکز بر یک کارزار اقتصادی در حمایت از ایرانیانی باشد که خواهان تغییر هستند. به نوشته او، مرحله نخست جنگ، که با حذف بخش عمدهای از رهبران ایران همراه شد، در نهایت موجب تحکیم قدرت سپاه پاسداران و تشدید سرکوب مخالفان حکومت شد.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال، او معتقد است سپاه برای حفظ قدرت از طریق اعمال زور به منابع اقتصادی نیاز دارد و پرده چهارم جنگ، یعنی اعمال محاصره نظامی، فشار جدیدی را بر جمهوری اسلامی وارد کرده که تهران تاکنون با آن مواجه نبوده است.
او مینویسد این نخستین بار از زمان انقلاب ۱۳۵۷ است که ایران با قرنطینه و محدودیت جدی در مسیر حیاتی اقتصادی خود از طریق تنگه هرمز مواجه شده است.
راه خروج ایران
به اعتقاد مکگورک، راه خروج ایران از این وضعیت روشن است: تهران باید تهدید کشتیها در تنگه هرمز را متوقف کند و آنچه از برنامه غنیسازی هستهای ایران باقی مانده است کنار بگذارد؛ دو اقدامی که به نوشته او دولت ترامپ با آن موافقت خواهد کرد.
مکگورک میگوید تهران ممکن است تلاش کند با تشدید درگیری از این فشار خارج شود. به نوشته او، راهبرد ایران در سه پرده نخست جنگ روشن بود: تهدید تجارت در تنگه هرمز، افزایش قیمت انرژی در بازارهای جهانی و قیمت بنزین در آمریکا، افزایش فشار اقتصادی بر افکار عمومی جهان و در نهایت وادار کردن ترامپ به عقبنشینی؛ بهویژه با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا.
با این حال، مکگورک معتقد است این اقدامات در راهبرد کلان ایران تاکنون موفق نبودهاند. به نوشته او، کشورهای عربی خلیج فارس از جنگ خشنود نیستند، اما بیشتر آنها حاضر نیستند در برابر آنچه «خواستههای باجخواهانه» ایران درباره تنگه هرمز میداند تسلیم شوند.
او همچنین میگوید تلاشهای ایران برای بستن تنگه هرمز با استفاده از پهپاد و مینگذاری، اکنون برای نخستین بار با شکست مواجه شده است.
بنابراین، با تشدید فشارهای اقتصادی، نمیتوان احتمال تشدید تنش از سوی ایران را نادیده گرفت. با این حال، مکگورگ معتقد است که در شرایط کنونی بعید است چنین اقدامی برای کاستن از این فشارها کافی باشد. به نظر میرسد ترامپ برای ادامه فشارها بسیار مصممتر از آن چیزی است که رهبران ایران تصور میکردند.
آیا ایران به نقطه شکست میرسد؟
آقای مکگورک در بخش دیگری از تحلیل خود به این دیدگاه در تهران و میان برخی تحلیلگران غربی اشاره میکند که ایران در برابر فشارها مصون است و هرگز برنامه هستهای خود، تنگه هرمز یا نیروهای نیابتی خود در منطقه را کنار نخواهد گذاشت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز هفته گذشته گفته بود فشار ناشی از محاصره و تحریمها «محکوم به شکست» است؛ همانگونه که به گفته او، کارزارهای پیشین نیز نتوانستهاند سیاست ایران را تغییر دهند.
مکگورک در پاسخ به این استدلال مینویسد زمانی که مسئولیت کارزار آمریکا برای شکست داعش را بر عهده داشت، کارشناسان همین استدلال را درباره این گروه مطرح میکردند و هنگام مذاکره برای آزادی گروگانهای حماس در غزه نیز چنین دیدگاهی وجود داشت.
او در نهایت میگوید «همه یک نقطه شکست دارند» و اگر ایران تصور کرده باشد که نقطه شکست ترامپ را پیدا کرده است، این احتمال وجود دارد که ترامپ نیز بتواند نقطه شکست ایران را پیدا کند؛ هرچند برای قضاوت نهایی هنوز زود است.
پرده چهارم، آخرین مرحله جنگ نیست
مکگورک در پایان هشدار میدهد که این رقابت ممکن است به شکلی ادامهدار تا پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ و حتی پس از آن ادامه پیدا کند؛ رقابتی که به گفته او نزدیک به پنج دهه است میان ایران و آمریکا جریان دارد.
او مینویسد مراحل قبلی جنگ از سوی آمریکا با اهداف متغیر و بعضا نامشخص، مواضع متناقض و اظهارات ناهماهنگ همراه بود، اما مرحله چهارم تفاوت دارد.
به گفته مکگورک، ارتش آمریکا اکنون هدفی روشن دارد که براد کوپر، فرمانده سنتکام، این هفته آن را تشریح کرده است: اجرای محاصره ایران و تسهیل عبور و مرور کشتیهای تجاری.
او معتقد است هدف سیاسی آمریکا نیز باید به همین اندازه روشن باشد: ایران باید ادعاهای خود درباره تنگه هرمز را کنار بگذارد و برنامه غنیسازی هستهای خود را متوقف کند.
تا آن زمان، به نوشته مکگورک، وضع کنونی به «نظم جدید» تبدیل خواهد شد که شاید برای نخستین بار از آغاز جنگ، کفه ترازو را به سود واشنگتن تغییر داده باشد، نه تهران.