شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر روز پنجشنبه در تهران با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران دیدار و گفتوگو کرد.
آقای عراقچی در حالی میزبان همتای قطری خود است که فشارهای ناشی از محاصره دریایی آمریکا بر روند تامین سوخت ایران در بحبوحه کمبودهای داخلی بیش از پیش تشدید شده است.
آگهی
آگهی
این سفر همچنین در شرایطی انجام شد که تنشها در منطقه، بنبست مذاکرات ایران و آمریکا و وضعیت تردد کشتیها در تنگه هرمز، به محورهای اصلی رایزنیهای دیپلماتیک تبدیل شده است.
وزارت خارجه قطرهدف از این سفر را بررسی راههای کاهش تنشهای منطقهای، فراهمکردن زمینه برای ازسرگیری گفتوگوها و بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز اعلام کرده است.
در بیانیه وزارت خارجه قطر آمده است که آل ثانی در این دیدار بر «ضرورت احترام به حاکمیت کشورهای همسایه و آزادی ناوبری» و همچنین پیگیری راهکار گفتوگو تأکید کرده است.
تلویزیون دولتی ضمن پخش گزارش دیدار وزیر خارجه و نخست وزیر قطر با عباس عراقچی، جزئیات بیشتری در خصوص این دیدار ارائه نکرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران پیشتر با اشاره به این سفر آنرا در چارچوب رایزنیهای مستمر تهران و دوحه برای گسترش روابط دوجانبه، تقویت صلح و امنیت منطقهای و ادامه تلاشها و ابتکارهای میانجیگرانه قطر عنوان کرده بود.
محوریت تنگه هرمز در مذاکرات
تنگه هرمز که در ماههای اخیر به یکی از اصلیترین کانونهای تنش در منطقه تبدیل شده احتمالا از مهمترین موضوعات مورد بحث میان عراقچی و همتای قطری وی بوده است.
قطر اعلام کرده است که در این گفتوگوها، موضوع آزادی کشتیرانی و ضرورت بازگشت وضعیت این آبراه به شرایط پیش از ۲۸ فوریه بررسی خواهد شد.
اهمیت تنگه هرمز تنها به مسائل امنیتی محدود نیست. بخش بزرگی از تجارت جهانی انرژی از این مسیر عبور میکند و هرگونه محدودیت در تردد کشتیها میتواند بازار نفت و گاز، هزینه حملونقل دریایی و امنیت انرژی کشورهای منطقه و جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
از همین رو، دوحه میکوشد میان نگرانیهای امنیتی ایران و خواسته کشورهای منطقه و طرفهای بینالمللی برای تضمین عبورومرور دریایی، زمینهای برای تفاهم ایجاد کند.
ایران هفتههاست در همین راستا با عمان بر سر یک توافق چارچوب در حال مذاکره است؛ توافقی که به ایجاد یک «کریدور موقت» برای کشتیرانی و همچنین پاکسازی مینهایی میانجامد که تهران میگوید در طول جنگ کار گذاشته شدهاند.
سپاه پاسداران روز چهارشنبه اعلام کرد که دو کشور بر سر سهم هر یک از آبهای خود و همچنین درآمدهای حاصل از مدیریت این آبراه به توافق رسیدهاند.
با این وجود، تهران تأکید کرده است که این تنگه بازگشایی نخواهد شد مگر آنکه واشنگتن خواستههای ایران، از جمله لغو محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور و رفع تحریمهای نفتی را برآورده سازد.
از زمان آغاز جنگ، نیروهای ایرانی شناورها را ملزم کردهاند تا برای عبور از این آبراه مجوز دریافت کنند و کشتیهایی را که از این قانون تخطی کردهاند، هدف قرار دادهاند.
تهران همچنین در تلاش است تا برای کشتیهایی که از این تنگه استفاده میکنند، هزینه خدمات (عوارض ترانزیت) وضع کند؛ اقدامی که با مخالفت شدید واشنگتن و کشورهای منطقه مواجه شده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا روز پنجشنبه اعلام کرد که در هفته جاری یک «پرتابه ناشناس» به یک نفتکش در تنگه هرمز اصابت کرده و موجب آتشسوزی شده که این حریق در نهایت مهار شده است.
میانجیگری میان تهران و واشنگتن
سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر امور خارجه قطر درتداوم یک هفته دیپلماسی فشرده در ایران انجام میشود میگیرد.
طی این مدت، تهران میزبان دیدارهای جداگانهای با دیپلمات ارشد عمان و مقامات بلندپایه پاکستانی بود که هدف از آنها یافتن راهکارهایی برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه و بازگشایی تنگه هرمز است.
یکی از مهمترین محورهای احتمالی این دیدار، تلاش قطر برای احیای مسیر گفتوگو میان ایران و ایالات متحده است.
دوحه در ماههای اخیر نقش میانجی را میان تهران و واشنگتن ایفا کرده و اکنون میکوشد با کاهش تنشها، شرایط را برای ازسرگیری مذاکرات فراهم کند.
به گزارش الجزیره، سخنگوی وزارت خارجه قطر نیز گفته است سفر نخستوزیر این کشور به تهران با هدف «ایجاد شرایط مساعد برای گفتوگو» انجام شده است.
قطر در کنار پاکستان به عنوان میانجی، نقش کلیدی در دستیابی به آتشبس ماه آوریل و توافق ماه ژوئن میان ایران و ایالات متحده ایفا کرده بود، اما این تفاهمنامه از آن زمان تاکنون به بنبست رسیده و فروپاشیدهاند.
از نگاه تهران، هر ابتکار دیپلماتیک احتمالا باید بر پایان درگیریها، تضمین امنیت و احترام به حاکمیت ایران متمرکز باشد. در مقابل، طرفهای مقابل بر آزادی کشتیرانی، کاهش خطر رویارویی نظامی و ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از حوادث جدید در آبراه هرمز تأکید دارند.
این دیدار همچنین در شرایطی انجام میشود که واشنگتن به عنوان بخشی از یک کارزار گستردهتر تحت عنوان «طرد اقتصادی»، کشورها، بانکها و شرکتهایی را که همچنان به تجارت با ایران ادامه میدهند، به اعمال تحریمهای ثانویه فراگیرتر تهدید کرده است.
کمبود سوخت
ایران از زمان آغاز جنگ با ایالات متحده در ۲۸ فوریه کنترل شدیدی بر تنگه هرمز، شاهرگ حیاتی انرژی جهان اعمال کرده است. در واکنش به این اقدام، واشنگتن نیز محاصره دریاییِ متقابل را علیه بنادر ایران به اجرا گذاشته است.
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهوری ایران روز چهارشنبه اظهار داشت که این محاصره دریایی، مانع از واردات بنزین کافی برای جبران کمبود تولید داخلی شده است.
خبرگزاری رسمی ایرنا به نقل از وی گزارش داد: «تولید بنزین در داخل کافی نیست و به دلیل محاصره دریایی آمریکا، امکان واردات آن را نیز نداریم.»
طی روزهای اخیر، صفهای طولانی در مقابل پمپبنزینها در ایران شکل گرفته است. در همین حال، محسن حاجیمیرزایی، رئیس دفتر رئیسجمهور بدون ارائه توضیحات بیشتر اعلام کرد که سهمیههای بنزین مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.
ایران به عنوان یکی از تولیدکنندگان عمده نفت که از ارزانترین سوختهای جهان برخوردار است، سالهاست یارانههای سنگینی به بنزین اختصاص داده و همین امر، هرگونه تغییر در قیمتگذاری را به موضوعی حساس از نظر سیاسی تبدیل کرده است.
در شرایطی که ایالات متحده در تلاش است تا اقتصاد ایران را فلج کند، مقامات ایرانی این اقدامات را به عنوان «سیاستهای شکستخوردهای» که هرگز تهران را مجبور به تغییر مسیر نخواهد کرد، رد کردهاند.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، طی اظهاراتی که در رسانههای داخلی بازتاب یافت، گفت: «کشور درگیر یک جنگ تمامعیار اقتصادی است.»
اقتصاد ایران حتی پیش از آغاز این جنگ نیز به دلیل دههها تحریمهای بینالمللی آسیب دیده بود و سالهاست که از تورم مزمن و کاهش ارزش پول ملی رنج میبرد.
سرنوشت خلبانان ایرانی
موضوع سرنوشت سه خلبان ایرانی نیز میتواند یکی از محورهای حساس و احتمالی مذاکرات میان مقامات ایران و قطر باشد؛ هرچند تاکنون گزارشی رسمی درباره طرح این موضوع در دیدار عراقچی و وزیر خارجه قطر منتشر نشده است.
مقامهای نظامی و رسانههای نزدیک به ایران مدعی شدهاند سه خلبان ایرانی پس از سرنگونی دو هواپیمای سوخو در جریان عملیات نظامی علیه یک پایگاه آمریکایی در قطر، زنده به اسارت درآمده و در شرایط نامناسب نگهداری میشوند.
محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جستوجوی مفقودان ستاد کل نیروهای مسلح ایران خواستار انتقال این افراد به بیمارستانی مجهز در خاک قطر و اعزام آمبولانس هوایی کمیته بینالمللی صلیب سرخ شده است.
با این حال، دوحه این ادعا را رد کرده است. سخنگوی وزارت خارجه قطر میگوید تیمهای جستوجو و نجات این کشور تنها بقایای یک خلبان را پیدا کردهاند و هیچ مدرکی درباره زندهبودن یا بازداشت سه خلبان دیگر در اختیار ندارند. قطر همچنین تهران را به بررسی جزئیات عملیات جستوجو و نجات دعوت کرده است.