اقتصاددانان میگویند تورم غذایی اروپا کاهش یافته، اما شوک نفت و کود میتواند با تاخیر طولانی قیمت سوپرمارکتها را بالا ببرد و هوای افراطی تابستان امسال سال آینده محرک مهمتر تورم غذایی منطقه یورو از جنگ ایران خواهد بود.
با وجود این انتظار که افزایش هزینههای انرژی و کود پس از جنگ ایران قیمتها را بالاتر ببرد، تورم مواد غذایی در منطقه یورو در حال کاهش بوده است.
آگهی
آگهی
با این حال اقتصاددانهای آکسفورد اکونومیکس و دویچه بانک انتظار دارند تورم قیمت مواد غذایی سال آینده دوباره افزایش پیدا کند؛ چون افزایش قیمت کالاهای پایه به زنجیره تامین غذا سرایت میکند و موجهای گرمای شدید تابستان امسال به محصولات کشاورزی در سراسر اروپا آسیب میزند.
به گفته اقتصاددانان، قیمت مواد غذایی معمولا با تاخیر واکنش نشان میدهد، چون هزینههای بالاتر انرژی و کود ابتدا توسط کشاورزان جذب میشود و بعد از آن به کارخانههای فرآوری، عمدهفروشان و در نهایت سوپرمارکتها منتقل میشود.
آکسفورد اکونومیکس پیشبینی میکند تورم مواد غذایی در منطقه یورو از ۱.۶ درصد در ژوئن امسال به حدود ۳ درصد در سال ۲۰۲۷ برسد.
این موسسه برآورد میکند تنها اثر شرایط آبوهوایی میتواند سال آینده تا یک واحد درصد به تورم مواد غذایی اضافه کند.
اقتصاددانان آکسفورد انتظار دارند تورم مواد غذایی در سال جاری پایینتر از پیشبینی ۲.۶ درصدی بانک مرکزی اروپا بماند و تا پایان ۲۰۲۶ زیر ۲ درصد باشد، سپس در ۲۰۲۷ افزایش پیدا کند.
توماس دواوراک اقتصاددان ارشد و ریکاردو آمارو اقتصاددان ارشد آکسفورد اکونومیکس گفتند: «کمبود کود ناشی از محاصره تنگه هرمز و جهش قیمتها کمتر از حد انتظار شدید بوده است، اما بر میزان برداشت مزارع تاثیر خواهد گذاشت.»
اقتصاددانهای دویچه بانک دریافتهاند که با وجود کاهش قیمت نفت و کود از اوجهای قبلی، شوک کالایی ماههای مارس تا ژوئن همچنان میتواند در سال آینده قیمت مواد غذایی را در بریتانیا حدود ۱.۳ درصد و در منطقه یورو ۰.۸ درصد بالا ببرد. این افزایش به طور تقریبی ۰.۱ تا ۰.۱۵ واحد درصد به تورم کل اضافه میکند.
آکسفورد اکونومیکس برآورد میکند تنها شوک اخیر در بازار کالاها میتواند طی ۱۲ ماه آینده حدود ۰.۵ واحد درصد به تورم مواد غذایی در منطقه یورو اضافه کند و مواد غذایی فرآورینشده احتمالا زودتر از محصولات فرآوریشده تحت تاثیر قرار میگیرند. این موسسه همچنین تخمین میزند موجهای گرمای تابستان امسال میتواند سال آینده تا یک واحد درصد دیگر به تورم مواد غذایی بیفزاید.
پیش از جنگ ایران، قیمت نقدی نفت خام برنت به عنوان شاخص بینالمللی حدود ۷۲.۵۰ دلار برای هر بشکه بود. به دلیل اختلالهای عرضه در جریان درگیری، قیمتها تا ۱۱۸ دلار برای هر بشکه اوج گرفت و پس از آتشبس دوباره به حدود ۸۳ دلار برگشت.
دویچه بانک بر اساس بازارهای آتی انتظار دارد قیمتها در چند ماه آینده به تدریج کاهش پیدا کنند. با این حال، از سرگیری درگیری میتواند این چشمانداز را تغییر دهد.
در همین حال، یکی از پرمصرفترین کودهای نیتروژنی یعنی اوره نیز در آغاز جنگ ایران با جهش شدید قیمت نقدی روبهرو شد و بعد دوباره کاهش یافت. قیمتهای خردهفروشی مواد غذایی هنوز این نوسانها را منعکس نکردهاند.
با این حال اقتصاددانهای این بانک هشدار میدهند که هرچند قیمت نفت و کود از اوجهای خود پایین آمده، تنشهای تازه در خاورمیانه دوباره قیمت انرژی را بالا برده و خطر فشارهای تورمی بیشتر را افزایش داده است.
هزینههای بالاتر انرژی و کود از دو مسیر اصلی وارد قیمت مواد غذایی میشود. نخست، انرژی در سراسر زنجیره تامین غذا استفاده میشود؛ از تراکتورها و حملونقل گرفته تا فرآوری، بستهبندی و سردسازی، و همین امر هزینه تولید را افزایش میدهد. دوم، قیمت کود همراه با هزینه گاز طبیعی بالا میرود و مخارج کشاورزان را سنگینتر میکند. انتقال این هزینهها تا رسیدن به قفسههای سوپرمارکت زمان میبرد: قیمت انرژی میتواند ظرف چند هفته بر قیمت کود تاثیر بگذارد، اما کاهش مصرف کود یا تغییر الگوی کشت معمولا فقط پس از برداشت بعدی باعث افزایش قیمت مواد غذایی میشود.
قیمتهای فعلی مواد غذایی
بر اساس برآورد فوری یورواستات، تورم مواد غذایی در منطقه یورو از ۲.۵ درصد سالانه در دسامبر ۲۰۲۵ به ۱.۶ درصد در ژوئن ۲۰۲۶ کاهش یافته است. این رقم پایینترین میزان تورم هماهنگ مواد غذایی از میانه ۲۰۲۱ تاکنون است.
شاخصهای پیشرو نشان میدهد تورم قیمت مواد غذایی ممکن است تا پایان سال پایین بماند. کاهش قیمت مواد غذایی از یک برداشت قوی غلات در سال ۲۰۲۵ و عرضه بیش از حد شیر خام که قیمت محصولات لبنی را پایین آورده، حمایت شده است. شوکهای جهانی پیشین نیز فروکش کرده؛ قیمت شکلات، کاکائو و قهوه پس از جهش در ۲۰۲۵ تثبیت شده است. در همین حال، قیمت روغن زیتون پس از رکوردهای سال ۲۰۲۲ به کاهش خود ادامه میدهد و هزینههای کمتر انرژی، مخارج فرآوری مواد غذایی را پایین آورده است.
آکسفورد اکونومیکس انتظار دارد این عوامل در ماههای پیش رو به تداوم تورم پایین مواد غذایی کمک کنند.
دویچه بانک نیز یادآور میشود که محصولات لبنی، شکر و شیرینیها و قهوه در سال ۲۰۲۵ از بزرگترین محرکهای تورم مواد غذایی بودند، اما سهم آنها از آن زمان کاهش یافته است. قیمت گوشت، هرچند از اوج سال گذشته پایین آمده، همچنان بزرگترین عامل تورم مواد غذایی است.
به گفته آکسفورد اکونومیکس، تقریبا نیمی از اقلام غذایی در سه ماه گذشته ارزانتر شدهاند و تنها حدود ۲۰ درصد افزایش قیمت بیش از ۲ درصد را ثبت کردهاند؛ نشانهای از تورم ضعیف مواد غذایی در ماههای پیش رو.
معمولا حدود یک سال طول میکشد تا قیمتهای جهانی مواد غذایی و کود به قفسههای سوپرمارکتها برسد. فعلا این قیمتها تا حد زیادی ثابت ماندهاند و قیمتهای درِ مزرعه و عمدهفروشی همچنان حکایت از تورم ملایم مواد غذایی دارد.
آکسفورد اکونومیکس پیشبینی خود از تورم مواد غذایی، الکل و دخانیات در سال ۲۰۲۶ را به ۲.۱ درصد کاهش داده است.
این گزارش مینویسد: «اما ما همچنان معتقدیم تورم قیمت مواد غذایی آماده شتاب گرفتن است، فقط با تاخیری طولانیتر از آنچه پیشتر فرض کرده بودیم.»
موجهای گرمای امسال غذای سال آینده را گرانتر میکند
آکسفورد اکونومیکس انتظار دارد قیمت مواد غذایی در سال ۲۰۲۷ شتاب بگیرد، زیرا هزینههای بالاتر انرژی، فرآوری و بستهبندی در سراسر زنجیره تامین منعکس میشود. این موسسه برآورد میکند این عوامل میتواند بین ۰.۵ تا ۰.۷ واحد درصد به تورم مواد غذایی اضافه کند و مواد غذایی فرآورینشده احتمالا سریعتر از محصولات فرآوریشده واکنش نشان میدهند.
هوای بسیار گرم امسال در سراسر قاره میتواند تاثیری حتی بزرگتر داشته باشد.
اقتصاددانان مینویسند: «ما معتقدیم موجهای گرمای تابستان امسال سال آینده محرک قویتری برای افزایش قیمت مواد غذایی خواهد بود تا خود جنگ.»
موجهای گرمای تابستان امسال و شرایط غیرعادی گرم و خشک ممکن است تاثیر بیشتری بر قیمت مواد غذایی داشته باشد تا خود شوک کالایی. آسیب به محصولات کشاورزی هماکنون اجتنابناپذیر تلقی میشود و موجهای گرمای بیشتر میتواند برداشتها را بیشتر کاهش دهد و تورم مواد غذایی در ۲۰۲۷ را بالاتر ببرد.
پدیده شدید النینو-نوسان جنوبی (ENSO) نیز احتمالا به تشدید آبوهوای حدی کمک میکند و خطر اختلالهای بیشتر را افزایش میدهد.
آکسفورد اکونومیکس اعلام کرد: «تاثیر منفی شرایط آبوهوایی میتواند به دلیل النینوی بهویژه شدید امسال بیشتر هم شود. برآورد ما این است که این عامل تا یک واحد درصد به تورم مواد غذایی سال آینده اضافه خواهد کرد و ما پیشبینی خود برای ۲۰۲۷ را به حدود ۳ درصد افزایش خواهیم داد.»
پیشبینی میشود جهش مورد انتظار قیمتها در نیمه نخست ۲۰۲۷ ظاهر شود و سپس در نیمه دوم سال به تدریج فروکش کند.
هزینه بلندمدت موجهای گرما
آکسفورد اکونومیکس به یک پژوهش کاری بانک مرکزی اروپا در سال ۲۰۲۳ ارجاع میدهد که نشان میدهد افزایش دما در طول زمان به بالا رفتن مداوم قیمت مواد غذایی و تورم کلی منجر میشود و قویترین اثر بر مواد غذایی است. این مطالعه همچنین نشان داده است که دماهای بالاتر میتواند تا ۱۲ ماه پس از شوک اولیه آبوهوایی همچنان بر تورم اثر بگذارد.
این پژوهش کاری بانک مرکزی اروپا برآورد میکند که تا سال ۲۰۳۵، گرمایش جهانی میتواند تورم متوسط سالانه مواد غذایی در جهان را بسته به سناریوی آبوهوایی بین ۰.۹۲ تا ۳.۲۳ واحد درصد افزایش دهد. همچنین نشان داده است که موج گرمای ۲۰۲۲ اروپا، تورم مواد غذایی در اروپا را ۰.۶۷ واحد درصد و تورم مواد غذایی در منطقه یورو را ۰.۷۸ واحد درصد بالا برده است؛ با بیشترین اثر در جنوب اروپا.
اما موجهای گرمای آینده میتواند تاثیر حتی بیشتری بر قیمت مواد غذایی داشته باشد. در شرایط تداوم گرم شدن هوا، انتظار میرود اثر تورمی تابستانهای بسیار گرم افزایش یابد. بانک مرکزی اروپا برآورد میکند اگر موج گرمایی مشابه سال ۲۰۲۲ در شرایط آبوهوایی سال ۲۰۳۵ رخ دهد، تورم مواد غذایی در اروپا را حدود یک واحد درصد بالا میبرد؛ در مقایسه با ۰.۶۷ واحد درصد در وضعیت فعلی. پژوهشگران استدلال میکنند که با گرم شدن اقلیم، محصولات کشاورزی نسبت به تنش گرمایی آسیبپذیرتر میشوند، به این معنا که همان موج گرما احتمالا به کاهش بیشتر برداشتها و فشار شدیدتر بر قیمت مواد غذایی منجر خواهد شد.