موج گرمای اروپا در ماه ژوئن تقاضای برق و قیمتهای عمدهفروشی را در سراسر قاره افزایش داده و نشان میدهد نیاز روزافزون به سرمایش چگونه بر نظامهای برق اثر میگذارد.
گرمای شدید فشار فزایندهای بر شبکههای برق اروپا وارد میکند زیرا بالا رفتن دما نیاز به خنکسازی در خانهها، ادارهها و کسبوکارها را افزایش میدهد و همین موضوع تقاضا برای برق را بالا میبرد، بازارهای برق را فشردهتر میکند و در برخی موارد عرضه برق را کاهش میدهد.
آگهی
آگهی
هرچند استفاده از سامانههای تهویه مطبوع در اروپا هنوز بسیار کمتر از بسیاری نقاط دیگر جهان است، اما با تکرار موجهای گرما، تعداد این دستگاهها رو به افزایش است. بهگفته آژانس بینالمللی انرژی حدود ۲۰ درصد خانوارها در اروپا به کولر یا سامانه تهویه مطبوع مجهز هستند و انتظار میرود با گرمتر شدن قاره این سهم افزایش یابد.
فابین فوسوینکل، تحلیلگر سیاستهای بهرهوری انرژی در آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، به یورونیوز گفت: «با گرمتر شدن اروپا، شمار بیشتری از مردم نظرشان را عوض میکنند. طی ۱۰ سال گذشته تعداد کولرهای خانگی تقریبا ۵۰ درصد افزایش یافته و فروش سالانه اکنون حدود ۳۰ درصد بیشتر از فقط ۵ سال پیش است.»
هفته گذشته آلمان در سه روز پیاپی دماهای استثنایی ثبت کرد و در ۲۸ ژوئن، دمای شهر شرقی کوشن به ۴۱.۷ درجه سانتیگراد رسید. فرانسه نیز در ۲۴ ژوئن گرمترین روز ماه ژوئن خود را در تاریخ ثبت کرد و دما در پالوا در غرب فرانسه به ۴۳.۸ درجه رسید. اسپانیا هم در ۲۳ و ۲۴ ژوئن گرمترین روزهای ماه ژوئن ثبتشده خود را تجربه کرد.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند که نیاز به سرمایش به یکی از منابع روبهرشد مصرف برق در اروپا تبدیل شود، هرچند بعید است از دیگر محرکها مثل خودروهای برقی، مراکز داده و پمپهای حرارتی پیشی بگیرد.
فوسوینکل گفت: «سامانههای سرمایشی سهم مهمی در رشد تقاضای برق در اروپا دارند، هرچند سهم غالب نیستند.»
افزایش تقاضا برای برق چقدر بود؟
هنوز آمار جامع اروپایی درباره میزان برق مصرفشده صرفا برای سرمایش در جریان موج گرمای ژوئن ۲۰۲۶ منتشر نشده است. برای برآورد اثر این موج گرما، بخش اقتصادی یورونیوز تقاضای روزانه برق در چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا را پیش و هنگام گرمترین روزهای ژوئن بررسی کرده است.
نیمه نخست ماه ژوئن مبنای مناسبی برای مقایسه فراهم میکند زیرا موج گرمای اواخر ژوئن هنوز سراسر این چهار کشور را دربر نگرفته بود. هرچند برخی مناطق اوایل ماه هوای گرمتر از حد معمول داشتند اما الگوی کلی تقاضای برق مطابق فصل بود و همین موضوع مقایسه با جهش تند ثبتشده در اواخر ژوئن را سادهتر میکند.
این دادهها نشان میدهد همزمان با تشدید موج گرما، تقاضای برق در هر چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا افزایش یافت. بهگفته یورالکتریک، در آلمان مصرف روزانه برق از ۱۲۶۷ گیگاواتساعت در ۱۱ ژوئن به ۱۳۹۶ گیگاواتساعت در ۲۵ ژوئن رسید. در فرانسه این افزایش حتی بیشتر بود و مصرف روزانه از ۱۰۴۸ گیگاواتساعت به ۱۲۵۵ گیگاواتساعت در همین بازه بالا رفت؛ تقاضا در ایتالیا و اسپانیا نیز صعودی بود. هرچند میزان افزایش در کشورهای مختلف متفاوت بود اما تصویر کلی روشن است: هوای گرمتر به معنای مصرف بیشتر برق بود.
بیشترین رشد مطلق مصرف در فرانسه ثبت شد؛ جایی که تقاضای روزانه برق در فاصله دو هفته تقریبا ۲۰ درصد افزایش یافت. در آلمان، ایتالیا و اسپانیا نیز افزایش قابلتوجهی دیده شد هرچند دامنه آن بین کشورها فرق داشت.
طبق اعلام شرکت راهبر شبکه برق فرانسه، آرتیئی، در دورههای اوج گرما با هر یک درجه افزایش دما، مصرف انرژی معمولا بین ۰.۷ تا ۱ گیگاوات بالا میرود (بسته به زمان روز)؛ این اثر تقریبا سهبرابر کمتر از تاثیر کاهش یک درجهای دما در زمستان است. بنابراین بسیار محتمل است که نیاز به سرمایش عامل اصلی افزایش متوسط روزانه ۱۰ تا ۱۴ گیگاواتی مصرف برق در هفته گذشته نسبت به دوره مشابه با دماهای متعارف فصلی بوده باشد.
جهش قیمت برق در بازار عمدهفروشی
افزایش تقاضا برای برق همراه با محدودیت عرضه، خود را در بازارهای عمدهفروشی برق نیز نشان داد.
با بالا رفتن نیاز به سرمایش در جریان موج گرما، قیمت برق در بازارهای عمدهفروشی در بزرگترین بازارهای برق اروپا بهطور چشمگیری افزایش یافت هرچند دامنه این رشد بسته به ترکیب انرژی و شرایط هر بازار متفاوت بود.
قیمتهای عمدهفروشی برق همان بهایی است که تامینکنندگان برای خرید برق پیش از فروش آن به خانوارها و کسبوکارها میپردازند. این قیمتها تقریبا بلافاصله به تغییرات عرضه و تقاضا واکنش نشان میدهند و از همین رو شاخصی برای سطح فشار بر سیستم برق بهشمار میآیند. جهشهای قیمتی معمولا در کوتاهمدت بر اکثر مصرفکنندگان اثر مستقیم ندارد زیرا بسیاری از آنها تحت پوشش تعرفههای ثابت یا تنظیمی هستند، اما اگر افزایشها پایدار بماند، در نهایت با تمدید قراردادها یا اصلاح تعرفهها از سوی نهادهای تنظیمگر خود را در قبوض برق خانگی نشان میدهد.
بر اساس دادههای یورالکتریک، قیمت برق در بازار عمدهفروشی در آلمان، فرانسه و اسپانیا در جریان موج گرما بهطور قابلتوجهی افزایش یافت. دادههای قابل مقایسه برای ایتالیا در دسترس نبود. در هر سه بازار، اوج قیمتها بین ۲۳ و ۲۴ ژوئن بود؛ زمانی که هم تقاضای برق و هم دما در بالاترین حد خود قرار داشت.
آلمان که بازار برق عمدهفروشی مشترکی با لوکزامبورگ دارد، بالاترین قیمتها را ثبت کرد؛ بیش از ۲۰۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت. در فرانسه نیز افزایش تند بود و قیمتها تقریبا به ۱۶۰ یورو بر مگاواتساعت رسید، در حالی که اسپانیا رشد ملایمتری داشت و اوج قیمت اندکی بالاتر از ۱۱۰ یورو بر مگاواتساعت بود.
جهش قیمتها فقط ناشی از افزایش تقاضای برق نبود.
در شمالغرب اروپا، همزمان با اوج موج گرما، تولید برق بادی آلمان بهشدت کاهش یافت، درست زمانی که تقاضا رو به افزایش بود. با کاهش دسترسی به برق ارزان تولیدشده از باد، بازار ناچار شد بیشتر به تولید نیروگاههای گازی و زغالی گرانتر تکیه کند؛ نیروگاههایی که عملا قیمت عمدهفروشی را تعیین کردند.
در شرایط معمول، فرانسه اصلیترین منبع واردات برق نسبتا ارزان برای آلمان است اما این بار فرانسه ناچار شد تولید برق هستهای خود را کاهش دهد. شرکت دولتی برق فرانسه، ادیاف، تولید نیروگاههای هستهای را به میزان ۴.۱ گیگاوات کم کرد؛ رقمی معادل حدود ۷ درصد تقاضای آن زمان فرانسه، زیرا دمای آب رودخانهها بیش از حد بالا رفت و امکان استفاده ایمن از آب خنککننده برای راکتورها را محدود کرد.
سهم سرمایش در مصرف انرژی اروپا رو به افزایش است
افزایش تقاضا و قیمتها در حالی رخ میدهد که سرمایش به بخش بسیار بزرگتری از نیازهای پایه مصرف انرژی در اروپا تبدیل شده است.
طبق دادههای یورواستات، مصرف سالانه انرژی خانوارها صرفا برای سرمایش در سراسر اتحادیه اروپا از سال ۲۰۱۵ تقریبا دو برابر شده است و فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا همگی در یک دهه گذشته افزایشهای قابلتوجهی را ثبت کردهاند.
این روند با دههای همزمان شده که اروپا بارها شاهد گرمای بیسابقه بوده است. این قاره در سال ۲۰۲۲ یکی از بدترین تابستانهای موج گرما در تاریخ خود را تجربه کرد؛ پس از موج گرمای ویرانگر سال ۲۰۰۳، و در سال ۲۰۲۴ جنوبشرقی اروپا طولانیترین موج گرمای ثبتشده خود را پشت سر گذاشت.
با این همه، سرمایش در سال ۲۰۲۴ تنها ۰.۸ درصد از مصرف نهایی انرژی اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داد؛ رقمی که نشان میدهد استفاده از کولر در اروپا هنوز بسیار کمتر از کشورهایی مانند آمریکا یا ژاپن است.
آیا اروپا برای موجهای گرمای مکرر آماده است؟
بهگفته فابین فوسوینکل، تحلیلگر سیاستهای بهرهوری انرژی در آژانس بینالمللی انرژی، سامانههای برق اروپا بهطور کلی توان پاسخگویی به رشد تقاضا برای سرمایش را دارند هرچند تاثیر این رشد در کشورهای مختلف متفاوت خواهد بود.
فوسوینکل گفت: «مدیریت این رشد پیش از هر چیز به بهرهوری و انعطافپذیری بستگی دارد. بهبود عملکرد تجهیزات سرمایشی میتواند بهطور قابلتوجهی نیاز اضافی به برق را کاهش دهد؛ بهخصوص با توجه به استفاده گسترده از دستگاههای قابلحمل کمبازده در بسیاری از بازارها.»
فوسوینکل همچنین تاکید کرد که برق خورشیدی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد زیرا تقاضا برای سرمایش در طول روز در بالاترین حد است؛ زمانی که تولید خورشیدی نیز به اوج میرسد. به این ترتیب بخش بزرگی از تقاضای اضافی را میتوان با برق کمکربن تامین کرد و نیاز به ظرفیتهای ذخیرهسازی بیشتر کاهش مییابد.
با این حال، تقاضای آینده برق فقط به افزایش دما وابسته نخواهد بود. اثر موجهای گرمای مکرر بسته به میزان مالکیت کولر در هر کشور، کارایی ساختمانها و توان سیستمهای برق برای جابهجایی بار مصرف و ذخیره انرژیهای تجدیدپذیر متفاوت خواهد بود. با گرمتر شدن اروپا، استفاده از کولر بیش از آنکه موضوع راحتی باشد به مسئله سلامت و ایمنی عمومی تبدیل میشود و همین نکته ضرورت سامانههای برقی را پررنگ میکند که بتوانند پاسخگوی رشد تقاضا برای سرمایش باشند.