در سراسر اروپا، قیمت خانهها در شهرها بسیار بالاتر از مناطق روستایی است. با این حال، کاهش این فاصله لزوماً به معنای مقرونبهصرفه بودن مسکن نیست. یورونیوز بیزنس بررسی میکند این شکاف کجا و چرا بیشترین است.
بر اساس محاسبات یورونیوز بیزنس که بر مبنای گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی با عنوان مناطق و شهرها در یک نگاه ۲۰۲۶ انجام شده، به طور متوسط قیمت خانهها در مراکز شهری در ۱۶ کشور اروپایی ۳۱ درصد بالاتر از میانگین ملی است.
در نواحی رفتوآمد، قیمتها ۱۱ درصد کمتر از میانگین ملی است و در مناطق فراتر از شهرها و نواحی رفتوآمد آنها ۳۰ درصد پایینتر از این سطح است.
این وضعیت تا حدی به این دلیل توضیح داده میشود که شغلها، سرمایهگذاری و نوآوری به طور فزایندهای در مناطق پایتختی و شهرهای بزرگ متمرکز میشوند. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی میگوید مردم نیز به دنبال شغلها و فرصتها حرکت میکنند.
اما اندازه شکاف میان شهرها و مناطق روستایی در سراسر اروپا بسیار متفاوت است.
بزرگترین شکافها در دانمارک، مجارستان و فنلاند
در دانمارک، قیمت خانهها در مراکز شهری ۶۴ درصد بالاتر از میانگین ملی است، در حالی که قیمتها در خارج از شهرها ۵۱ درصد پایینتر از آن است. این بزرگترین شکاف در میان کشورهای اروپایی حاضر در این دادهها است.
به این معنا که هر مترمربع خانه در مراکز شهری حدود ۳.۴ برابر گرانتر از خانههایی است که خارج از شهرها و نواحی رفتوآمد آنها قرار دارند.
به بیان دیگر، اگر میانگین ملی را ۱۰۰ در نظر بگیریم، سطح قیمتها در مراکز شهری ۱۶۴ و در خارج از شهرها و نواحی رفتوآمد آنها ۴۹ است.
پس از آن مجارستان قرار دارد؛ جایی که قیمت مسکن در شهرها ۵۷ درصد بالاتر از میانگین ملی و قیمتها در خارج از شهرها ۴۵ درصد پایینتر است. در فنلاند این ارقام ۵۵ درصد بالاتر و ۴۴ درصد پایینتر است.
سوئد (۴۶ درصد بالاتر و ۴۲ درصد پایینتر)، ایرلند (۴۳ درصد بالاتر و ۳۶ درصد پایینتر) و پرتغال (۳۸ درصد بالاتر و ۳۵ درصد پایینتر) نیز شکافهای بزرگی را نشان میدهند.
در مورد سوئد و دیگر کشورهای شمال اروپا، گابریل ام. آلفلدت، استاد دانشگاه هومبولت (Humboldt University) در برلین، به «تضاد میان تقاضای قوی در شمار محدودی از بازارهای کار شهری و تقاضای بسیار ضعیف در مناطق کمجمعیت» اشاره کرد.
در مجارستان، به گفته یوزف هگدیش، پژوهشگر ارشد سیاستگذاری مسکن در موسسه تحقیقات شهری در بوداپست (Metropolitan Research Institute)، سرمایهگذاری تا حدی این شکاف را هدایت میکند. او به یورونیوز بیزنس گفت: «بخش بزرگی از رونق بوداپست ناشی از تقاضای سفتهبازانه است.»
کوچکترین شکافها در هلند و بریتانیا
هلند و بریتانیا کمترین شکافها را در میان کشورهایی که برای هر دو نوع منطقه داده در دست است ثبت کردهاند. در هلند، قیمت خانه در شهرها تنها ۱ درصد بالاتر از میانگین ملی و قیمتها در خارج از شهرها ۹ درصد پایینتر است. در بریتانیا قیمت مسکن در شهرها ۴ درصد بالاتر از میانگین ملی است و قیمتها در خارج از شهرها نیز ۹ درصد کمتر است.
در همه کشورهای حاضر در این مقایسه اروپایی، به جز هلند، خانهها در نواحی رفتوآمد نیز ارزانتر از خانهها در مراکز شهری هستند.
چرا خانههای شهری گرانتر هستند؟
آلفلدت از دانشگاه هومبولت به یورونیوز بیزنس گفت: «شهرها شغلها، دانشگاهها، خدمات و امکانات فرهنگی را متمرکز میکنند. شرکتها از دسترسی به نیروی کار، مشتریان و سایر شرکتها بهره میبرند، در حالی که خانوارها هم فرصتهای اشتغال و هم زندگی شهری را ارزشمند میدانند. این وضعیت تقاضای قوی برای مکانهای دارای دسترسی خوب ایجاد میکند.»
او گفت که این تقاضا زمانی به قیمتهای بالاتر تبدیل میشود که ساختوساز بهوسیله جغرافیا، قواعد برنامهریزی یا مخالفتهای محلی محدود شده باشد.
چرا این شکاف تا این حد متفاوت است؟
قیمت خانه در شهرها از ۳.۴ برابر سطح قیمت خارج از شهرها و نواحی رفتوآمد آنها در دانمارک تا ۱.۱ برابر در هلند در نوسان است.
آلفلدت گفت: «این شکاف بستگی دارد به اینکه فرصتهای اقتصادی تا چه حد متمرکز هستند، سایر مکانها تا چه اندازه ارتباط خوبی با آنها دارند و عرضه مسکن تا چه حد بهسرعت واکنش نشان میدهد.»
او گفت کشوری که تنها یک مرکز اصلی اشتغال دارد و در دیگر مناطق با تقاضای ضعیفی روبهرو است، میتواند شکاف قیمتی بزرگی داشته باشد. در کشوری با تراکم سکونتی بالا، شهرهای کوچکتر و مناطق روستایی ممکن است دسترسی خوبی به چندین مرکز اشتغال فراهم کنند و در نتیجه تقاضا برای مسکن را گستردهتر پخش کنند.
شکاف کوچک به معنای مقرونبهصرفه بودن مسکن نیست
آلفلدت گفت: «شکاف کوچک میان شهر و روستا میتواند در کنار مشکلات شدید دسترسپذیری مسکن وجود داشته باشد.»
او گفت در کشورهای دارای اتصال خوب حملونقلی، مانند بلژیک و هلند، بسیاری از شهرها و مناطق روستایی در فاصلهای هستند که دسترسی آسان به مراکز اصلی اشتغال را ممکن میکند. این امر میتواند آنها را به مکانهایی بسیار مطلوب برای زندگی تبدیل کند.
به گفته او، رقم ملی در بریتانیا تفاوتهای بزرگ منطقهای را پنهان میکند. یک منطقه روستایی در جنوب شرقی کشور میتواند با تقاضای قوی روبهرو باشد، در حالی که شهری در بخش دیگری از کشور ممکن است بسیار ارزانتر باشد.
مقایسه سازمان همکاری و توسعه اقتصادی درباره بریتانیا همچنین از قیمت میانه یک واحد مسکونی کامل استفاده میکند، بنابراین خانههای بزرگتر در خارج از مراکز شهری میتوانند شکاف اندازهگیریشده را کاهش دهند.
او گفت: «بنابراین نباید شکاف متوسط کوچک را بهعنوان شاهدی بر مقرونبهصرفه بودن زندگی در لندن یا اینکه دسترسی به اشتغال دیگر اهمیت ندارد، تفسیر کرد.»
مونیخ و کمنیتس: شکاف ۱۷ ساله درآمدی
قیمت خانهها همچنین میان شهرهای واقع در یک کشور تفاوتهای زیادی دارد. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی قیمت مسکن را با درآمد قابل تصرف در مناطق کلانشهری مقایسه کرده است.
آلمان در میان کشورهای حاضر در این مقایسه، گستردهترین شکاف را میان مناطق کلانشهری خود داشته است. به گفته این سازمان، خرید خانه در مونیخ معادل حدود ۱۷ سال درآمد قابل تصرف بیشتر نسبت به خرید خانه در کمنیتس نیاز دارد.
آلفلدت گفت که بزرگی آلمان بهتنهایی نمیتواند این شکاف را توضیح دهد. مونیخ فرصتهای اشتغال قوی را با محیط زندگی جذاب و رقابت پایدار برای مسکن ترکیب میکند. کمنیتس تاریخ اقتصادی و جمعیتی متفاوتی دارد که از جمله شامل میراث بازساخت و کاهش جمعیت پس از اتحاد مجدد آلمان است.
در ۱۱ کشور از ۱۳ کشوری که دادههای لازم در دست است، قیمت مسکن در بزرگترین منطقه کلانشهری نسبت به درآمدهای محلی بالاتر از میانگین ثبتشده در مناطق کلانشهری آن کشور است.
هلند استثنا است؛ در این کشور بزرگترین منطقه کلانشهری اندکی پایینتر از میانگین قرار دارد.
چه کسانی بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرند؟
آلفلدت گفت: «تمایز اصلی میان کسانی است که از پیش در مکانهای گران مالکیت دارند و کسانی که تلاش میکنند به این مکانها دسترسی پیدا کنند.»
او اشاره کرد که جوانان، خریداران بار اول و مستاجرانی که وارد بازار میشوند با هزینههای بالاتری روبهرو هستند، بدون آنکه از افزایش ارزش دارایی بهرهمند شوند. کارکنان کمدستمزد که خدمات اساسی شهری را ارائه میکنند نیز ممکن است با انتخابهای بهویژه دشواری میان هزینه مسکن، فضای زندگی و زمان رفتوآمد مواجه شوند.
هگدیش گفت: «بیش از همه جوانانی که ثروت خانوادگی ندارند. در مجارستان دسترسی به مالکیت هرچه بیشتر به کمک والدین وابسته میشود و والدین در مناطق توان کمک اندکی دارند.»
در برخی شهرهای اروپایی، اجاره میتواند تمام حقوق، یا حتی بیشتر از آن را به خود اختصاص دهد. در سال ۲۰۲۵ میلادی، متوسط حقوق خالص در لیسبون و استانبول برای پوشش اجاره یک آپارتمان یکخوابه در مرکز شهر کافی نبود.