روند خروج نیروهای آمریکایی از عراق آغاز شده و مقامهای این کشور میگویند صدها نیروی آمریکایی که همچنان در شمال عراق مستقر هستند، تا مهلت تعیینشده در ۳۰ سپتامبر این کشور را ترک خواهند کرد. دولت عراق نیز این خروج را ضربالاجلی برای شبهنظامیان جهت خلع سلاحهایشان دانسته است.
در پایان ماه جاری میلادی، یعنی سپتامبر ۲۰۲۶ دو ضربالاجل مهم در عراق فرا میرسد که یکی پایان حضور نظامی چند دههای آمریکا و دیگری آغاز روند خلع سلاح گروههای مسلح غیردولتی است. با این حال، بیشتر این گروهها اعلام کردهاند که قصدی برای خلع سلاح ندارند.
آگهی
آگهی
این وضعیت پرسشهای مهمی درباره شرایط عراق پس از خروج نیروهای آمریکایی ایجاد کرده است که آسوشیتدپرس در گزارشی به آن میپردازد.
شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران، از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه به ایران حمله کردند، اهداف مرتبط با آمریکا را در داخل و خارج از عراق هدف قرار دادهاند. آنها همچنین با شورشیان حوثی در یمن برای حمله به عربستان سعودی هماهنگ کردهاند.
با ادامه جنگ میان آمریکا و ایران، بعید است تهران اهرم نفوذ خود را در کشور همسایه، عراق، کنار بگذارد. مقامهای آمریکایی درباره توانایی شبهنظامیان برای ادامه حملات نگران هستند، اما این نگرانی به اندازهای نیست که واشنگتن خروج نیروهایش را به تعویق بیندازد.
پایان ماموریت آمریکا
نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۳ برای سرنگونی صدام حسین به عراق حمله کردند. آنها در سال ۲۰۱۱ از این کشور خارج شدند، اما سه سال بعد، مقامهای عراقی از یک مأموریت کوچکتر به رهبری آمریکا برای مبارزه با داعش دعوت کردند؛ گروهی که در سراسر عراق پیشروی کرده و مناطق گستردهای را به تصرف خود درآورده بود.
اکنون با تبدیل شدن داعش به مجموعهای از هستههای خفته و پراکنده که نتیجه مداخله شبهنظامیان مورد حمایت ایران و همچنین ائتلاف به رهبری آمریکا بوده است، واشنگتن و بغداد در سال ۲۰۲۴ توافق کردند ماموریت نظامی آمریکا را به تدریج پایان دهند.
نیروهای آمریکایی سال گذشته پایگاههای خود را در بیشتر مناطق عراق ترک کردند، اما حضور خود را در منطقه خودمختار کردستان در شمال این کشور حفظ کردند. از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، پایگاههای آمریکا در این منطقه بارها هدف حمله قرار گرفتهاند.
یک مقام نظامی آمریکایی گفت روند خروج نیروها تا ۳۰ سپتامبر تکمیل خواهد شد و بیشتر نیروهای آمریکایی که همچنان در شمال عراق مستقر هستند، به اردن و دیگر کشورهای منطقه منتقل خواهند شد. تجهیزات نظامی، از جمله سامانههای پدافند هوایی، نیز از عراق خارج میشود.
توافق «همکاری امنیتی دوجانبه عادی»
این مقام به شرط فاش نشدن نامش گفت پس از آن میتوان درباره یک توافق «همکاری امنیتی دوجانبه عادی»میان آمریکا با دولت مرکزی بغداد مذاکره کرد، اما هنوز مشخص نیست این توافق چه شکلی خواهد داشت.
به گفته این مقام، پایگاه ضدتروریسم آمریکا در اربیل با کاهش تهدید داعش، اهمیت خود را برای نیروهای آمریکایی از دست داده است.
او افزود که در جریان جنگ با ایران، شمال عراق عمدتا به عنوان «سکوی تهاجمی» مورد استفاده قرار نگرفت، اما نیروهای آمریکایی مستقر در این منطقه بارها از سوی ایران و شبهنظامیان عراقی مورد حمایت ایران هدف قرار گرفتند؛ بنابراین، خروج نیروها «خطر ما را کاهش خواهد داد.»
با این حال، ارتش آمریکا همچنان درباره توانایی شبهنظامیان عراقی برای انجام حملات علیه اهدافی در دیگر نقاط منطقه، از جمله در عربستان سعودی، اردن و اسرائیل، نگرانی دارد. این مقام همچنین به حضور نیروهای شورشی حوثی در عراق اشاره کرد.
آمریکا در گذشته، گاهی در واکنش به حملات، مواضع شبهنظامیان در عراق را هدف حملات خود قرار داده است. واشنگتن همچنین برخی از این گروهها را تحریم کرده و ممکن است تحریمهای بیشتری علیه آنها اعمال کند.
موضع سخت شبهنظامیان: ساماندهی سلاحها و نه تحویل دادن آنها
مقامهای دولت عراق درباره اینکه آیا ۳۰ سپتامبر یک ضربالاجل قطعی برای خلع سلاح شبهنظامیان است یا صرفا آغاز مذاکرات، مواضع متفاوتی داشتهاند.
سجاد جیاد، تحلیلگر عراقی، هفته گذشته در نشستی که اندیشکده «مرکز آتلانتیک» برگزار کرده بود، گفت: «تا ۳۰ سپتامبر هیچ گروهی خلع سلاح نخواهد شد. فکر میکنم این موضوع برای هر کسی که سیاست عراق را دنبال میکند، کاملاً روشن است.»
اگرچه شمار اندکی از شبهنظامیان کمنفوذتر با تحویل سلاحهای خود موافقت کردهاند، قدرتمندترین گروهها و نزدیکترین آنها به ایران همچون کتائب حزبالله، حرکة النجباء و کتائب سیدالشهدا با خلع سلاح مخالفت کرده یا برای آن شروطی تعیین کردهاند که دولت عراق در آینده نزدیک بعید است بتواند آنها را برآورده کند.
از جمله این شروط، قرار گرفتن نیروهای امنیتی پیشمرگه کرد در شمال عراق تحت کنترل ارتش دولت مرکزی و اخراج گروههای مخالف کرد ایرانی و همچنین حزب کارگران کردستان، یا پکک است که در این منطقه پایگاه دارند.
یک مقام از شبهنظامیان مورد حمایت ایران گفت: «پس از تعیین این چارچوبها، گفتوگوها بر تنظیم و ساماندهی سلاحها متمرکز خواهد شد، نه تحویل دادن آنها. هیچ تصمیمی در میان گروهها برای تحویل سلاحها وجود ندارد و ما هیچ سلاحی تحویل ندادهایم.»
قرار دادن گروههای مسلح تحت فرماندهی حشدالشعبی و ارتش عراق
یک مقام دولتی عراق گفت راهبرد کنونی دولت بر قرار دادن گروههای مسلح تحت کنترل ارتش عراق متمرکز است.
بسیاری از این شبهنظامیان هماکنون بخشی از نیروهای بسیج مردمی، موسوم به حشدالشعبی، هستند؛ ائتلافی از گروههای مسلح که رسما بخشی از نیروهای مسلح عراق محسوب میشود، هرچند شبهنظامیان تشکیلدهنده آن اغلب به صورت مستقل عمل میکنند.
این مقام گفت دولت عراق میخواهد گروههای مسلح، «تسلیحات متحرک» از جمله موشکها و هواپیماهای دوربرد را به فرماندهی مرکزی حشدالشعبی تحویل دهند و خود گروهها نیز منحل شده و تحت فرماندهی حشدالشعبی و ارتش عراق قرار گیرند.
این مقامها به دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر علنی، به شرط فاش نشدن نامشان صحبت کردند.
صباح النعمان، سخنگوی دولت عراق، هفته گذشته گفت: «گفتوگوها و مذاکرات همچنان ادامه دارد و این پرونده پس از خروج نیروهای ائتلاف بینالمللی حلوفصل خواهد شد.»
نگرانی کردها از روز پس از ۳۰ سپتامبر
خروج نیروهای آمریکایی اگرچه یکی از اهداف حملات در منطقه کردستان عراق را از میان میبرد، اما ممکن است به حملات پایان ندهد.
محمد صالح، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در «مؤسسه پژوهشی سیاست خارجی» آمریکا و کارشناس مسائل کردها و عراق، خاطرنشان کرد که ایران و گروههای وابسته به آن، «مکانهای دیگری در منطقه کردستان را نیز هدف قرار دادهاند که ارتباطی با حضور نیروهای آمریکایی نداشتهاند.»
از جمله این اهداف میتوان به پایگاههای گروههای مخالف کرد ایرانی مستقر در تبعید، تأسیسات انرژی و حتی دفتر مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کردستان، اشاره کرد.
صالح گفت: «خروج [نیروهای آمریکایی] منطقه کردستان را بیش از پیش در معرض خطر قرار میدهد و آن را به هدفی حتی آسانتر تبدیل میکند.»
عراق سامانههای جدید پدافند هوایی از کره جنوبی، ترکیه و آمریکا میخرد؟
مقامهای دولت منطقهای کردستان از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کردند، اما بارزانی پیشتر بهطور علنی نسبت به این موضوع ابراز نگرانی کرده بود که خروج سامانههای پدافند هوایی آمریکا، منطقه را آسیبپذیرتر خواهد کرد.
صباح النعمان هفته گذشته گفت دولت عراق به خرید سامانههای جدید پدافند هوایی از کره جنوبی، ترکیه و آمریکا نزدیک شده است. او به آسوشیتدپرس گفته که این سامانههای جدید «بر اساس برنامههای نظامی با دقت طراحیشده» مستقر خواهند شد تا حفاظت کامل از حریم هوایی عراق، از جمله منطقه کردستان، تضمین شود.