اروپا پس از دهه ها واگذاری هزینه های نظامی به دیگران، اکنون در حال امضای چک های کلان دفاعی است؛ صنایعی که از این موج سود می برند را بشناسید.
اروپا بعد از دههها که بودجههای نظامی را صرفا ردیفی برای کاهش بیسروصدا یا نادیده گرفتن میدید، حالا تصمیم گرفته بر اساس ملاحظات خودش از خود دفاع کند.
آگهی
آگهی
نقطه عطف، تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود، هرچند زمینه این بازنگری سالها بود که شکل میگرفت. طبق آمار آژانس دفاعی اروپا، هزینههای دفاعی اتحادیه اروپا از ۲۱۸ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۱ به رقم برآوردی ۳۸۱ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ یعنی افزایشی ۷۵ درصدی تنها در چهار سال.
در همان سال، هزینههای نظامی جهان به رکورد ۲.۹ تریلیون دلار رسید و اروپا محرک اصلی این رشد بود؛ با افزایشی ۱۴ درصدی تا ۸۶۴ میلیارد دلار (۷۴۲ میلیارد یورو) طبق دادههای موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم (سیپری). آلمان هم برای نخستین بار از ۱۹۹۰، از هدف ۲ درصد تولید ناخالص داخلی ناتو عبور کرد و به ۲.۳ درصد رسید.
بعد، سازوکار سیاسی لازم برای دائمی کردن این روند شکل گرفت. طرح «مسلحسازی دوباره اروپا» یا ReArm Europe که نام رسمی آن «آمادگی ۲۰۳۰» است، هدفگذاری کرده تا ۸۰۰ میلیارد یورو سرمایهگذاری دفاعی را آزاد کند؛ در چارچوب این طرح، کمیسیون اروپا قصد دارد از طریق ابزاری تازه به نام سیف (SAFE)، مخفف اقدام امنیتی برای اروپا، تا ۱۵۰ میلیارد یورو از بازارهای سرمایه جذب کند.
بند گریز در پیمان ثبات و رشد اکنون به کشورهای عضو اجازه میدهد هزینههای دفاعی را خارج از قواعد معمول مالی افزایش دهند. کمیسیون برآورد کرده است که افزایش ۱.۵ درصدی سهم تولید ناخالص داخلی در بودجههای دفاعی میتواند در چهار سال نزدیک به ۶۵۰ میلیارد یورو فضای مالی ایجاد کند.
در حالی که قدرتهای اصلی اتحادیه اروپا برای احیای ظرفیت تولید نظامی عقبمانده خود دست به کار شدهاند، شمار محدودی از صنایع در حال درو کردن سود آن هستند.
۱. تولید صنعتی مرتبط با دفاع
پیمانکاران سنتی صنایع دفاعی اروپا، از جمله راینتال، لئوناردو، ساب و همتایانشان، این روزها دوران پررونقی را تجربه میکنند؛ وضعیتی که اگر ده سال پیش مطرح میشد، غیرقابل تصور به نظر میرسید، زمانی که سهام شرکتهای دفاعی سرمایهگذاریهایی سیاسیحساس و دردسرساز تلقی میشدند.
تنها ظرفیت تولید مهمات در اتحادیه اروپا از حدود ۳۰۰ هزار گلوله در سال ۲۰۲۲ به رقم برآوردی ۲ میلیون گلوله تا پایان ۲۰۲۵ رسیده است؛ آهنگ گسترش صنعتیای که به نوشته فایننشال تایمز و اتاق فکر پارلمان اروپا، سه برابر سریعتر از نرخهای رشد متعارف در زمان صلح است.
در آلمان، سفارشهای داخلی مرتبط با صنایع دفاعی در اواخر ۲۰۲۵ بیش از ۵۰ درصد نسبت به سطح بالا و پس از تهاجم روسیه افزایش یافت.
کمیسیون اروپا اکنون منابع مالی را مستقیما به سمت گسترش خطوط تولید در شرکتهای بزرگ و کاهش زمان تحویل هدایت میکند؛ زمانهایی که در مورد برخی سامانههای پدافند هوایی به چند سال میرسد.
مساله ساختاری این است که بازار دفاعی اروپا از ابتدا هیچگاه بهدرستی یکپارچه نشده بود؛ طبق گزارش کنفرانس امنیتی مونیخ، تنها ۹ درصد قراردادهای مناقصهای در طول سالها به تامینکنندگان دیگر کشورهای عضو اتحادیه اروپا رسیده و شرکتهای داخلی بیش از سهچهارم کل قراردادها را بردهاند.
موج جدید هزینهها میکوشد همین ناکارامدی را برطرف کند، هرچند تا کنون تنها موفقیت محدودی داشته است.
۲. پهپادها
اگر بخواهیم از یک فناوری نام ببریم که جنگ اوکراین آن را در ذهنیت نظامی اروپا حک کرده، آن فناوری پهپاد است؛ ارزان، قابل چشمپوشی، مرگبار و تولیدشده در مقیاس وسیع از سوی روسیه با سرعتی که صنایع اروپایی هنوز توان همپایی با آن را ندارند.
واکنش اروپا سریع و پرهزینه بوده است. فرانسه طبق قانون بهروزشده برنامهریزی نظامی خود، ۸.۵ میلیارد یورو برای گسترش ذخایر مهمات و پهپاد اختصاص داده که شامل افزایش ۴۰۰ درصدی ذخایر پهپادهای تهاجمی تا پیش از ۲۰۳۰ میشود.
در آوریل ۲۰۲۶، آلمان و اوکراین بسته دفاعی ۴ میلیارد یورویی را امضا کردند که در آن توافقهایی برای تولید مشترک پهپاد نیز گنجانده شده بود؛ بخشی از تلاش گستردهتر برای افزایش تولید سامانههای خودکار ساخت اروپا.
اتحادیه اروپا اوایل ۲۰۲۶ ابتکار اروپایی دفاع در برابر پهپاد (EDDI) را راهاندازی کرد که هدف آن ایجاد یک سپر چندلایه و ۳۶۰ درجه ضددپهپاد در سراسر کشورهای عضو تا سال ۲۰۲۷ است.
شرکت آلمانی کوانتوم سیستمز که پهپاد وکتور آن در میدان جنگ اوکراین آزموده شده، به یکی از شاخصترین تولیدکنندگان اروپایی سامانههای اطلاعات، مراقبت و شناسایی (ISR) بدل شده و جریانهای درآمدیاش همزمان در بخشهای نظامی و تجاری در حال رشد است.
۳. امنیت سایبری
فضای مجازی اکنون به عنوان یک حوزه رسمی جنگ به رسمیت شناخته شده و دولتهای اروپایی هم متناسب با آن هزینه میکنند؛ هرچند تمرکز از «امنیت آیتی» به سمت حفاظت از زیرساختهای حیاتی جابهجا شده است.
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵، ۱۴۵.۵ میلیون یورو برای تقویت امنیت سایبری در شرکتهای کوچک و متوسط، ادارات دولتی و ارائهدهندگان خدمات بهداشتی اختصاص داد.
کمیسیون اروپا ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶ بسته جدیدی برای امنیت سایبری پیشنهاد کرد که شامل اصلاحاتی در دستورالعمل NIS2 برای سادهتر کردن الزامات و تقویت زنجیره تامین فناوری اطلاعات و ارتباطات اتحادیه اروپا در برابر ریسکهای کشورهای ثالث است.
بانک سرمایهگذاری اروپا امنیت سایبری را به طور مشخص در میان اولویتهای تامین مالی در حوزه دفاع و امنیت خود ذکر کرده است. ارقام بازار بزرگ است، هرچند روششناسیها در موسسههای پژوهشی مختلف فرق دارد.
به گفته دادههای پانل اروپا در شرکت پژوهشی کانتکست، درآمد امنیت سایبری در اروپا در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۱۰ درصد افزایش یافته و بخش مدیریت هویت و دسترسی (IAM) که مستقیمترین پیوند را با حفاظت از سامانههای حساس دولتی و نظامی دارد، ۱۸ درصد رشد کرده است.
ماهیت دو منظوره سرمایهگذاری در امنیت سایبری باعث شده است هزینههای دفاعی، هزینههای امنیت تجاری را نیز به بالا بکشد.
۴. فلزات صنعتی
منطق روشن است: تجهیزات نظامی سنگین است و از فلز ساخته میشود. کشتیها، خودروهای زرهی، سامانههای توپخانهای، پرتابگرهای موشک؛ همه اینها نسبت به قراردادهای نرمافزاری و حقالزحمههای مشاورهای، به مراتب فلزبرتر هستند.
گلدمن ساکس تخمین میزند حدود ۴۰ درصد افزایش هزینههای دفاعی اروپا به خرید تجهیزات بسیار فلزبر اختصاص خواهد یافت؛ حدود دو برابر معیار معمول ۲۰ درصدی در ناتو.
اثر تجمعی این روند قابل توجه است. گلدمن ساکس پیشبینی میکند برنامه مسلحسازی دوباره اروپا تقاضای کلی منطقه برای فلزات صنعتی را تا سال ۲۰۲۷، ۶ درصد بالا ببرد؛ جهشی چشمگیر با توجه به این که دفاع تنها حدود ۲ درصد مصرف فلزات اروپا را در سال ۲۰۲۳ تشکیل میداد.
در سطح جهانی، این بانک برآورد میکند جهش ناشی از دفاع میتواند تقاضا برای مس را ۰.۹ درصد، برای نیکل را ۱.۳ درصد و برای فولاد را ۰.۴ درصد افزایش دهد. مس که در تقریبا همه سامانههای نظامی از خودروها و سلاحها گرفته تا سیمکشی، زیرساخت برق و ارتباطات حضور دارد، واضحترین برنده این روند است.
افق بخشی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۶ که از سوی بانک ING منتشر شده نیز تولید دفاعی فلزبر را در کنار هوش مصنوعی و زیرساختهای برقرسانی، از محرکهای اصلی رشد در بخش تولید صنعتی معرفی میکند.
۵. نیمههادیها
این شاید ناخوشایندترین مورد در فهرست باشد، چون رونق کنونی تا حدی نتیجه این است که اروپا فهمید در برابر اختلال در زنجیرههای تامین نیمههادیها تا چه حد آسیبپذیر است.
سکوهای مدرن دفاعی، از واحدهای هدایت موشک گرفته تا معماریهای اطلاعات، مراقبت و شناسایی و ارتباطات رمزگذاریشده، بر پردازندههای پیشرفته و امنی تکیه دارند که اروپا عمدتا آنها را تولید نمیکند.
قاره اروپا برای دههها برای تامین تراشههای با استاندارد نظامی به عرضهکنندگان آمریکایی متکی بوده، در حالی که تولید را به کارخانههای تراشهسازی در آسیا واگذار کرده بود؛ زنجیره تامین کارآمدی در دوران صلح، اما شکننده در زمان بحران.
برنامه صنایع دفاعی اروپا (EDIP) که در سال ۲۰۲۶ به عنوان سازوکار تدارکات فرامرزی ۱.۵ میلیارد یورویی راهاندازی شد، مستقیما این مساله را هدف گرفته و طبق گزارش موسسه سیپا، بخشی از بودجه آن به طور مشخص برای نیمههادیهای گالیوم نیترید که در رادار و سامانههای جنگ الکترونیک به کار میروند، کنار گذاشته شده است.
رئیس آژانس دفاعی اروپا هشدار داده است که پایه صنعتی دفاعی اروپا همچنان تکهتکه و وابسته به ریزالکترونیکهای غیراروپایی مانده است.
نشریه گلوبال پالیسی جورنال یادآور میشود موقعیت ساختاری اروپا در زیستبوم گستردهتر نیمههادیها به این قاره اهرم فشار میدهد، اما تبدیل این موقعیت به تولید مستقل تراشههای با استاندارد نظامی پروژهای بلندمدت است.