آخرین طرح برنامهریزیشده ترکیه برای احداث پروژه زغالسنگی به دلیل فشار افکار عمومی لغو شد، اما اکنون طرح جدیدی اعلام شده است.
فعالان محیط زیست در ترکیه پس از آن که طرح توسعه بزرگترین نیروگاه زغالسنگسوز این کشور با حکم دادگاه متوقف شد این اتفاق را «پیروزی برای مردم» اعلام کردهاند.
آگهی
آگهی
ساکنان محلی همراه با گرینپیس ترکیه برای جلوگیری از ساخت دو واحد جدید در نیروگاه حرارتی افشین-البستان آ در استان جنوبشرقی قهرمانماراش وارد عمل شدند.
دادخواست آنها نسبت به پیامدهای احتمالی این توسعه بر سلامت انسان، زمینهای کشاورزی، منابع آبی و اکوسیستمهای محلی هشدار میداد.
هفته گذشته (۸ ژوئیه) دادگاه ارزیابی اثرات زیستمحیطی (EIA) صادرشده برای این پروژه در اواخر ۲۰۲۴ را لغو کرد و در جمعبندی اعلام کرد که «نمیتوان نشان داد پیامدهای منفی زیستمحیطی این طرح در سطحی قابلقبول قرار دارد».
مهمت دالکانات از پلتفرم حفاظت از زندگی و طبیعت افشین-البستان که در کنار گرینپیس مبارزه میکند میگوید: «سالهاست برای هوای پاک زمینهای حاصلخیز و آینده فرزندانمان میجنگیم. این حکم دادگاه پیروزی برای مردم افشین و البستان است».
او میافزاید: «اکنون زمان آن رسیده است که با یک فرایند گذار عادلانه که هم از مردم و هم از طبیعت محافظت میکند تعطیلی همه نیروگاههای زغالسنگ موجود را تضمین کنیم».
آیا ترکیه میتواند به وابستگی خود به زغالسنگ پایان دهد؟
طرح توسعه ۶۸۸ مگاواتی افشین-البستان یکی از تنها دو پروژه فعال نیروگاه زغالسنگ در ترکیه بود؛ رقمی که از ۹۵ واحد پیشنهادی معادل ۵۷.۵ گیگاوات در سال ۲۰۱۵ به این سطح رسیده است. این تصمیم نرخ لغو طرحهای پیشنهادی زغالسنگ در کشور را به ۹۷ درصد رسانده است؛ رکوردی در سطح جهان.
با این حال این کشور هنوز فاقد یک برنامه ملی برای خروج از زغالسنگ است. پروژه دیگر که همچنان در دست بررسی است – توسعه ۱۰۵۰ مگاواتی نیروگاه زغالسنگ ۱۳۲۰ مگاواتی چنال – تنها در ماه ژوئن اعلام شد آن هم در حالی که ترکیه قرار است در نوامبر میزبان مشترک اجلاس آبوهوایی COP31 سازمان ملل باشد.
گروه کارزار «فراتر از سوختهای فسیلی» میگوید: «گسترش تولید برق با زغالسنگ با میزبانی بزرگترین اجلاس آبوهوایی جهان ناسازگار است و این پیام را میدهد که اقدام اقلیمی جدی گرفته نمیشود».
زغالسنگ همچنان بخش مهمی از ترکیب تولید برق ترکیه را تشکیل میدهد و نزدیک به یکسوم تولید برق این کشور را به خود اختصاص داده است.
شبکه فعال نیروگاههای زغالسنگ ترکیه با ظرفیت ۲۰.۵ گیگاوات به طور متوسط ۲۴ سال عمر دارند و هیچ تاریخ بازنشستگی برنامهریزیشدهای برای آنها اعلام نشده است؛ موضوعی که شبکه اقدام آبوهوایی اروپا (CAN Europe) در گزارش «رونق و رکود زغالسنگ ۲۰۲۶ (منبع به زبان انگلیسی)» خود نسبت به آن هشدار میدهد.
این گزارش اضافه میکند که ترکیه بیشتر از هر کشور اروپایی دیگری برق زغالسنگسوز بر حسب تراواتساعت تولید میکند و تولید آن هنوز به اوج نرسیده است. حمایتهای سیاستی از زغالسنگ در این کشور صنعت را سر پا نگه داشته است؛ از جمله طرح خرید تضمینی برق از نیروگاههای زغالسنگ تا سال ۲۰۳۰ که سپتامبر گذشته اعلام شد.
طرح زغالسنگ ترکیه «در راستای منافع عمومی نیست»
طرح توسعه افشین-البستان در طول سال ۲۰۲۵ به دلیل جریان رسیدگی قضایی متوقف بود. سپتامبر گذشته هیات کارشناسی منصوب دادگاه گزارشی درباره آثار منفی این طرح تهیه کرد و در نهایت نتیجه گرفت که این پروژه در راستای منافع عمومی نیست.
در این گزارش آمده است که ارزیابیهای لازم انجام نشده اطلاعات مربوط به مجوزهای معدن قدیمی است آثار تجمعی بر آبهای زیرزمینی بررسی نشده و معیشت و ارزشهای فرهنگی جامعه محلی در معرض تهدید قرار گرفته است.
بهویژه خطرات برای سلامت عمومی بهخصوص برای گروههای آسیبپذیر بهطور مناسب مورد توجه قرار نگرفته بود.
در نقاط دیگر کشور برخی نیروگاههای زغالسنگ ترکیه متهم شدهاند که بدون سامانههای تصفیه مناسب فعالیت میکنند در حالی که نیروگاههای ناکارآمد حجم بالایی از دیاکسید کربن و آلایندههای هوا از جمله دیاکسید گوگرد و ذرات معلق منتشر میکنند.
مخالفتها با بخش زغالسنگ ترکیه همچنان رو به افزایش است و سازمانهای جامعه مدنی هشدار میدهند که طرحهای جداگانه برای گسترش استخراج زغالسنگ به منظور تامین نیاز جنوبغرب کشور میتواند باغهای زیتون مناطق مسکونی و محوطههای فرهنگی را تهدید کند.
آیا انرژیهای تجدیدپذیر میتواند آینده روشنتری برای ترکیه رقم بزند؟
شبکه اقدام آبوهوایی اروپا معتقد است که انتقال یارانههای زغالسنگ به سمت انرژی پاک و نوسازی شبکه برق میتواند امنیت انرژی و اشتغال در مناطق وابسته به زغالسنگ را بهتر تضمین کند.
همزمان با کاهش سرمایهگذاری و یارانهها برای زغالسنگ مشاغل این بخش رو به حذف است و در همان حال هزینه تولید برق زغالسنگسوز در حال افزایش است.
در مقابل انرژیهای تجدیدپذیر بهطور پیوسته ارزانتر میشوند؛ به گفته کان اروپا هزینه تولید برق خورشیدی و بادی در ترکیه طی دهه گذشته به ترتیب ۶۹ درصد و ۴۰ درصد کاهش یافته است.
گزارشی که گرینپیس ترکیه در مه ۲۰۲۵ منتشر کرد نشان میدهد سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر تنها در منطقه افشین-البستان میتواند هزاران شغل جدید ایجاد کند.
بر اساس اعلام وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه تاکنون یکسوم مسیر دستیابی به هدف ظرفیت انرژی تجدیدپذیر خود یعنی ۱۲۰ گیگاوات تا سال ۲۰۳۵ را طی کرده است.
کان اروپا میگوید: «در این بزنگاه حساس ترکیه میتواند با استفاده از موقعیت خود به عنوان میزبان و رئیس COP مسیر گذار انرژیای ایجاد کند که به اهداف فعلی خود در زمینه انرژی تجدیدپذیر برسد از جوامع آسیبدیده از آلودگی حمایت کند و نیروی کار خود را به سوی آیندهای بدون زغالسنگ سوق دهد».