کشف عنکبوت منزوی شیلیایی (Loxosceles laeta) در پورتو نخستین ثبت حضور این گونه سمی در شبهجزیره ایبری را رقم زد. پژوهشگران میگویند با وجود توان ایجاد زخمهای جدی پوستی، خطر برای مردم به دلیل رفتار پنهانکارانه آن کم است.
یک گونه جدید عنکبوت سمی، عنکبوت گوشهنشین شیلیایی، با نام علمی Loxosceles laeta در شهر پورتو در شمال پرتغال کشف شدهاست.
آگهی
آگهی
ژوزه مانوئل گروسو سیلوا، حشرهشناس موزه تاریخ طبیعی و علم دانشگاه پورتو و یکی از پژوهشگران مسئول این کشف، در گفتوگو با یورونیوز تاکید میکند که به دلیل رفتار محتاط و عادات این گونه، دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. او میگوید: «احتمال آنکه مردم با این گونه برخورد کنند یا توسط آن گزیده شوند اندک است».
در مطالعه (منبع به زبان پرتغالی)ای که زیستشناسان فرانسیسکو گیل و ژوزه مانوئل گروسو سیلوا درباره ثبت نخستین حضور این گونه در شبهجزیره ایبری انجام دادهاند، آمدهاست: «این گونه کمرو و کممیل به گزش است، اما گزش آن میتواند آسیب قابلتوجهی به پوست وارد کند و اغلب به ضایعات پوستی نکروتیک منجر میشود».
عنکبوت گوشهنشین شیلیایی، laeta، بومی نواحی غربی آمریکای جنوبی است و معمولا در کشورهایی مانند برزیل و آرژانتین دیده میشود. با این حال، این گونه توانستهاست به مناطق دور از زیستگاه اصلی خود گسترش یابد؛ گسترشی که دادوستدهای تجاری بینالمللی آن را تسهیل کردهاند.
این زیستشناس میگوید نخستین کشف کاملا اتفاقی بود و در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۵ رخ داد، زمانی که یک نر روی دیواری در «کامپو دوس مارتیرس دا پاتریا» در پورتو پیدا شد. دومین مورد، که آن هم یک نر بود، در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۶ ثبت شد؛ نمونه مرده در تلهای چسبنده جمعآوری شد که اصلا برای گرفتن آن طراحی نشده بود.
با وجود کشف این گونه جدید، یک گونه دیگر از عنکبوتهای سمی از همین خانواده دهههاست که در پرتغال حضور دارد و پراکندگی وسیعی نشان میدهد. این گونه Loxosceles rufescens یا عنکبوت گوشهنشین مدیترانهای است که خاستگاه آن آمریکای شمالی است و بیش از ۲۰۰ سال است در اروپا دیده میشود.
این زیستشناس توضیح میدهد: «نمیدانیم این گونه جدید فقط در پورتو وجود دارد یا پیشتر در مناطق دیگر هم پراکنده شدهاست. از آنجا که عنکبوت گوشهنشین شیلیایی بهراحتی با عنکبوت گوشهنشین مدیترانهای اشتباه گرفته میشود، این احتمال هست که عکسهایی ثبت شده و بهعنوان گونه دوم شناسایی شده باشند، در حالی که در واقع به گونه جدید مربوطاند».
اصلیترین تفاوت میان این دو گونه در پدیپالپهای نرهاست؛ زواید بندبندیشدهای در بخش جلویی بدن عنکبوتهای نر که نقش حسی و تولیدمثلی دارند و در جریان جفتگیری، برای انتقال اسپرم به ماده به کار میروند.
از نظر شکل ظاهری و رفتار، این دو گونه بسیار به هم شبیهاند. ژوزه مانوئل گروسو سیلوا توضیح میدهد: «رنگ آنها قهوهای یکنواخت است و آن رنگهایی را که امکان استتار در پوشش گیاهی میدهد ندارند و نیز تلههای تار عنکبوتیای را که معمولا روی گیاهان برای شکار حشرات میبینیم، نمیبافند. آنها تارهای خود را روی دیوارها، در گوشهها و مکانهای پنهان و تاریک میسازند و بیشتر در طول شب فعالاند».
پیامدهای گزش این نوع عنکبوتها میتواند شدتهای متفاوتی داشته باشد؛ از موارد خفیف تا موارد شدید و حتی معدودی موارد مرگبار. این زیستشناس تاکید میکند: «خطر وجود دارد، اما به نظر من محدود است و به همین دلیل تلاش میکنم به ایجاد وحشت یا هشدار بیش از حد دامن نزنم».
گزش باعث نکروز میشود
در سال ۲۰۲۳، در پرتغال یک مورد لوکسوسلسیسم، یعنی سندرمی ناشی از زهر عنکبوت و بر اثر گزش Loxosceles rufescens یا همان عنکبوت گوشهنشین مدیترانهای، ثبت شد.
مجله SPMI Case Reports، نشریه علمی دیجیتال انجمن پرتغالی پزشکی داخلی، مورد زنی ۴۸ ساله را گزارش کرد که هنگام حضور در یک پارک شهری توسط این گونه گزیده شد.
پس از گزش در ناحیه پشت گردن، این زن دچار تورمی شد که در ابتدا بدون درد بود؛ اما در ۲۴ ساعت بعدی علائم تشدید شد و سردرد، بیحالی، احساس تب، خستگی و بروز نکروز همراه با اریتما در محل ضایعه افزایش یافت. بعدتر پوستهپوسته شدن پوست در بخشهای دیگری از بدن از جمله اطراف چشمها، ناحیه باسن، رانها، لبها و مخاط دهان مشاهده شد.
بیمار ۱۶ روز بعد از بیمارستان مرخص شد، بدون آنکه هیچ علامتی باقی مانده باشد.
گونههای جدید بیش از پیش رایج میشوند
در پرتغال بیش از ۳۰۰ گونه حشره از مناطق مختلف جهان جا افتادهاند؛ بسیاری از آنها بهدلیل افزایش حملونقل کالا توسط انسان وارد شدهاند.
او توضیح میدهد: «ما هرچه بیشتر محیط پیرامون خود را تغییر میدهیم. عمدا گیاهان زیادی را وارد میکنیم که اغلب همراه خود حشراتی را میآورند که اصلا هدف ما نبودهاند».
این زیستشناس به مورد زنبور سرخ آسیایی اشاره میکند که از طریق فرانسه و در جریان حمل بنسایهای چینی وارد اروپا شد.
او میافزاید: «شهرسازی و تککشتها، مانند جنگلهای گسترده اکالیپتوس که مساحتهای عظیمی را اشغال میکنند، و نیز کشتهای وسیع، مانند ذرت، زیستگاههای طبیعی را کاهش دادهاند»؛ امری که به دگرگونی اکوسیستمها کمک میکند و ظهور گونههای جدید را تسهیل میکند.
افزایش دما در مقیاس جهانی، همراه با این واقعیت که اروپا با شتاب بیشتری گرم میشود، میتواند به تولیدمثل و گسترش این گونههای غیر بومی کمک کند.
ژوزه مانوئل گروسو سیلوا تاکید میکند: «نمیدانیم این گونه در شبهجزیره ایبری چگونه تکامل پیدا خواهد کرد؛ این وضعیتی است که باید در سالهای آینده آن را دنبال کنیم».
حضور عنکبوت گوشهنشین شیلیایی در اروپا
نخستین ثبت حضور این گونه در اروپا به سال ۱۹۷۲ برمیگردد؛ در ساختمانی متعلق به دپارتمانهای جانورشناسی و ژنتیک دانشگاه هلسینکی در فنلاند.
گمان میرود این گونه توسط انسان منتقل شده و در فضای داخلی این ساختمان مستقر شدهاست تا از دمای بالاتر آن بهره ببرد، زیرا بعید است بتواند در اقلیم بیرونی فنلاند دوام بیاورد.
در سال ۲۰۲۵، دانشگاه ابرهارد کارل توبینگن در آلمان نیز نمونهای از این گونه را در زیرزمین خود شناسایی کرد.
همچنان اشارههایی به احتمال حضور این گونه در ایتالیا وجود دارد، اما وبسایتی که این اطلاعات ابتدا در آن منتشر شدهبود دیگر در دسترس نیست و به همین دلیل این گزارش هنوز تایید نشدهاست.