به نظر میرسد دههها سیاست محیطزیستی اکنون نتیجه داده و اروپا شاهد بهبود پیوسته کیفیت هوای خود است.
کیفیت هوای اروپا در حال بهبود است، هرچند «دورههای مداوم آلودگی» همچنان تهدیدی برای متوقف کردن این روند بهشمار میروند.
آگهی
آگهی
برنامه کوپرنیک اتحادیه اروپا (CAMS) در تازهترین گزارش خود اعلام کرد که هرچند در برخی نقاط قاره هنوز مشکلاتی ناشی از آلودگی هوا دیده میشود اما چشمانداز کلی «همچنان امیدبخش است».
گزارش ارزیابی کیفیت هوای اروپا در سال ۲۰۲۵ به روندهای کیفیت هوا و اطلاعات مربوط به آلایندههای اصلی میپردازد که زیر پوشش دستورالعمل کیفیت هوای محیطی قرار دارند؛ دستورالعملی که هدفش نزدیکتر کردن استانداردهای کیفیت هوای اتحادیه اروپا به توصیههای سازمان جهانی بهداشت (WHO) است.
چه چیزی به پاکتر شدن هوای اروپا کمک میکند؟
از سال ۲۰۱۵، انتشار اکسیدهای گوگرد (SOx) و اکسیدهای نیتروژن (NOx) در سراسر اتحادیه اروپا هر سال حدود سه تا پنج درصد کاهش یافته است؛ بیشترین کاهشها در بخش صنعت و حملونقل جادهای روی داده است.
حملونقل تنها بخشی است که هنوز بیش از سال ۱۹۹۰ گازهای آلاینده تولید میکند و از صنعت، تولید برق و ساختمانها عقب مانده است و حدود یکسوم آلودگی اتحادیه اروپا را ایجاد میکند؛ با این حال روند آن نیز کاهشی است.
بخش حملونقل اروپا در سال ۲۰۲۴ معادل ۱٫۰۵ میلیارد تن دیاکسید کربن منتشر کرده که نسبت به ۱٫۱ میلیارد تن در سال ۲۰۱۹، کاهش ۵ درصدی را نشان میدهد. گسترش استفاده از خودروهای برقی نقش اصلی را در این کاهش داشته که در چند سال اخیر بهسرعت افزایش یافته و جایگزین خودروهای بنزینی و دیزلی شده است.
گذار از سوختهای فسیلی به منابع انرژی پاک نیز به بهبود آلودگی هوا کمک کرده است. برای نخستین بار، بیش از نیمی از برق خالص تولیدشده در اتحادیه اروپا در سهماهه دوم سال ۲۰۲۵ از منابع تجدیدپذیر به دست آمد. سال گذشته، سوئد ۹۹ درصد برق خود را از منابع کمکربن تولید کرد؛ رکوردی که در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا بینظیر است.
کدام گازها بدترین منابع آلودگی هوا هستند؟
اکسید گوگرد گازی بهشدت سمی است که هنگام سوزاندن سوختهای فسیلی آزاد میشود. این گاز میتواند دستگاه تنفسی را بهطور جدی تحریک کند و به آلودگی ناشی از ذرات معلق بسیار ریز کمک کند؛ آلودگی که میتواند به شکلگیری باران اسیدی منجر شود.
اکسید نیتروژن تاثیری مشابه بر سلامت انسان دارد و خطر التهاب راههای هوایی و کاهش عملکرد ریهها را بههمراه دارد. حتی قرار گرفتن کوتاهمدت در معرض این گاز میتواند حملات آسم و سرفه را برانگیزد.
اکسید نیتروژن همچنین در زمره گازهای گلخانهای قوی دستهبندی میشود، یعنی گرما را در جو به دام میاندازد و به افزایش دمای جهانی کمک میکند.
بهگفته CAMS انتشار صنعتی اکسیدهای گوگرد ۵۹ درصد کاهش یافته و انتشار اکسیدهای نیتروژن از صنعت نیز ۳۹ درصد کمتر شده است. انتشار ناشی از حملونقل جادهای هم بهطور قابل توجهی پایین آمده و برای اکسیدهای نیتروژن ۴۰ درصد و برای ذرات PM2.5 کاهش ۳۴ درصدی ثبت شده است.
لارنس رویل، مدیر سرویس CAMS میگوید: «اروپا بهلطف تلاشهای مستمر برای کاهش انتشار از بخشهای حملونقل، صنعت، گرمایش خانگی و دیگر بخشهای کلیدی، بهصورت پیوسته در مسیر بهبود کیفیت هوا پیش میرود.»
همزمان با آنکه بخشهایی از اروپا همچنان در چنگ یک موج گرمای مرگبار هستند، کارشناسان هشدار میدهند که دماهای بالاو تابش شدید خورشید در دوره تابستان، محیطی مساعد برای تشکیل اوزون ایجاد میکنند.
اگرچه اوزون در لایه استراتوسفر همچون سپری از سطح زمین در برابر پرتوهای زیانبار خورشید محافظت میکند، در نزدیکی سطح زمین که ما زندگی میکنیم و نفس میکشیم، اوزون آلایندهای زیانآور است که میتواند به بافت ریه و گیاهان آسیب برساند.
اوزون زمانی شکل میگیرد که نور خورشید واکنشهای شیمیایی در هوا را میان آلایندهها، بهویژه اکسیدهای نیتروژن آغاز میکند.
گزارش نشان میدهد که طی موجهای گرمای متوالی که ژوئن و اوت سال گذشته اروپا را سوزاند، غلظتهای بالای اوزون ثبت شده است.
تداوم دورههای خشک نیز میتواند به شعلهور شدن آتشسوزیهای جنگلی شدید کمک کند؛ رویدادهایی که تاثیر بزرگی بر کیفیت هوا دارند.
این گزارش هشدار میدهد که آتشسوزیهای کمسابقهای که تابستان گذشته بین ۱۱ تا ۱۹ اوت روی داد، «تاثیر بسیار شدیدی بر پرتغال و اسپانیا گذاشت و باعث شد در بخشهایی از شبهجزیره ایبریا، مقادیر حد روزانه PM2.5 بهطور گستردهای فراتر از حد مجاز برود».
پل هامر، نویسنده گزارش میگوید: «آتشسوزیهای جنگلی اوت ۲۰۲۵ نشان دادند که این رویدادهای خطرناک تا چه اندازه با کیفیت هوا در پیوند هستند.»
او میافزاید: «علاوه بر بالا بردن سطح ذرات معلق در نزدیکی سطح زمین، ستونهای دود آتشسوزیها به افزایش سطح اوزون در شمال پرتغال و اسپانیا دامن زدند و مقدار قابل توجهی پیشساز اوزون آزاد کردند که هنگام حرکت دود، زیر نور خورشید واکنش نشان میدهد.»