مصرفکنندگان در پنج کشور اتحادیه اروپا امسال در مقایسه با کشورهایی که آلودهترین سبد انرژی را دارند تا ۸.۵ میلیارد یورو در قبوض انرژی خود صرفهجویی خواهند کرد.
کشورهای عضو اتحادیه اروپا که پاکترین ترکیب انرژی را دارند، در برابر جهش قیمت نفت و گاز تا حدی در امان خواهند بود، چرا که جنگ علیه ایران همچنان هزینه واقعی وابستگی به سوختهای فسیلی را آشکار میکند.
آگهی
آگهی
در عرض دو روز پس از حملات در خاورمیانه، قیمت گاز در هاب تیتیاف هلند (شاخص مرجع قیمت عمدهفروشی گاز در سراسر اروپا) ۶۸ درصد جهش کرد و به ۵۲٫۸ یورو بهازای هر مگاواتساعت رسید که بالاترین سطح در دو سال گذشته است.
در ابتدای همین هفته (دوشنبه ۲۰ آوریل) گاز در هاب تیتیاف هلند با قیمت بسیار پایینتر ۴۰٫۲ یورو بهازای هر مگاواتساعت معامله میشد. این افت پس از نشانههای تنشزدایی جدی در پی آتشبس دو هفتهای رخ داده، اما قیمتها هنوز بهطور قابل توجهی بالاتر از سطح پیش از آغاز درگیری است (۳۱٫۵ یورو بهازای هر مگاواتساعت).
بخش زیادی از این نوسان به دلیل کنترل ایران بر تنگه هرمز است؛ گذرگاه ۳۸ کیلومتریای که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند. در ماه مارس، صادرات گاز طبیعی مایع (الانجی) به اتحادیه اروپا ۱۱ درصد کاهش یافت.
این وضعیت کمیسر انرژی اتحادیه اروپا را بر آن داشت تا به کشورها توصیه کند در طول تابستان بهطور تدریجی ذخایر خود را پر کنند تا «فشار بر قیمتها را کاهش دهند و از هجوم در پایان تابستان جلوگیری کنند».
این تحولات همچنین راه را برای افزایش سریع علاقه به منابع تجدیدپذیر بومی هموار کرده که در سایه تنشهای ژئوپلیتیک بیش از پیش بهعنوان گزینهای باثباتتر برای سرمایهگذاری مطرح میشوند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، ماه گذشته گفت: «برای نور خورشید جهش قیمت وجود ندارد و هیچ تحریمی هم نمیتواند جلوی باد را بگیرد.»
آیا انرژی پاک میتواند اتحادیه اروپا را در برابر افزایش قیمت گاز محافظت کند؟
گزارش تازه مرکز پژوهش درباره انرژی و هوای پاک (CREA (منبع به زبان انگلیسی)) نشان میدهد که با وجود جهش شدید قیمتها و نگرانی فزاینده از کاهش عرضه، این بلوک نسبت به سال ۲۰۲۲ - پس از یورش تمامعیار روسیه به اوکراین - همچنان «حفاظتشدهتر» در برابر حساسیت به قیمت است.
این وضعیت در درجه نخست نتیجه رونق منابع تجدیدپذیر است که در سال ۲۰۲۵ رکوردهای تازهای ثبت کردند و میتوانند با کنار زدن گاز گرانقیمت، در سال ۲۰۲۶ حدود ۵٫۸ میلیارد یورو برای اتحادیه اروپا صرفهجویی به همراه داشته باشند.
کارشناسان یادآور میشوند اگر به دلیل سازوکار قیمتگذاری نهایی در اتحادیه اروپا، در بسیاری از کشورها این گاز نبود که قیمت انرژی را تعیین میکند، رقم صرفهجویی بسیار بالاتر میبود.
در سال ۲۰۲۵، هر افزایش ۱ یورویی در قیمت گاز بهازای هر مگاواتساعت، به رشد ۰٫۳۷ یورویی قیمت برق در هر مگاواتساعت منجر شد؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۲ هشت درصد کاهش نشان میدهد.
این گزارش توضیح میدهد: «این تحول مستقیما به جداسازی [قیمت برق] از گاز و سرمایهگذاری در انرژی پاک مربوط است؛ سهم این منابع در تولید برق اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۲ چهارده درصد افزایش یافت.»
کدام کشورهای اتحادیه اروپا بیش از دیگران در برابر افزایش قیمت گاز مصوناند؟
در سالهای اخیر و همزمان با افزایش سهم انرژی پاک، حساسیت همه کشورهای عضو اتحادیه اروپا نسبت به نوسان قیمت گاز کاهش یافته است.
اما بهطور ویژه این مصرفکنندگان در پنج کشور عضو - دانمارک، فنلاند، فرانسه، سوئد و اسلواکی - هستند که از بالاترین سهم انرژی پاک در سبد برق خود بهره میبرند. بهگفته این گزارش، این کشورها امسال در قبوض انرژی خود ۸٫۵ میلیارد یورو صرفهجویی خواهند کرد؛ صرفهجوییای که نسبت به کشورهایی با آلودهترین سبد انرژی (لهستان، ایتالیا، یونان، استونی و هلند) به معنی کاهش ۵۸ درصدی قبوض است.
این برآورد بر پایه ثابت ماندن میزان مصرف در سال جاری نسبت به ۲۰۲۵ انجام شده و افزایش قیمتها و میزان حساسیت به قیمت گاز را نیز در نظر میگیرد.
بر پایه دادههای سال ۲۰۲۵، سوئد بهعنوان کشوری در اتحادیه اروپا که کمترین حساسیت را به شوکهای قیمتی گاز دارد، در صدر قرار گرفته است. بهطور متوسط با هر افزایش ۱ یورویی در قیمت گاز، قیمت عمدهفروشی برق در سوئد تنها ۰٫۰۴ یورو بهازای هر مگاواتساعت بالا میرود.
این گزارش میگوید: «هرچند سوئد یکی از ۹ کشوری است که سطح ذخیرهسازی گاز آنها در حال حاضر بهطور قابل ملاحظهای کمتر از میانگین اتحادیه اروپاست، اما اتکای ناچیز آن به این منبع برای تولید برق - بهگونهای که ۹۹ درصد برق آن از انرژی پاک تامین میشود - بازار برق را در برابر شوکهای قیمتی بیشتر مصون میکند.»
اسپانیا و پرتغال نیز از شتاب گرفتن سرمایهگذاری در تجدیدپذیرها سود میبرند؛ این دو کشور در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۲ شاهد رشد ۲۱ درصدی در تولید انرژی پاک بودند. این روند عمدتا با جهش ۷۴ درصدی در انرژی خورشیدی هدایت شده است.
همزمان، حساسیت این دو کشور به شوکهای قیمت گاز ۵۳ درصد کاهش یافته است. سال گذشته با هر افزایش ۱ یورویی قیمت گاز، منطقه مشترک تولید برق اسپانیا و پرتغال تنها افزایش ۰٫۰۸۹ یورویی بهازای هر مگاواتساعت را ثبت کرد؛ سومین رقم پایین در میان کشورهای عضو.
فرانسه نیز شاهد کاهش چشمگیر حساسیت خود به قیمت گاز بوده است؛ عمدتا بهدلیل رشد انرژی پاک که باعث شده حساسیت این کشور به گاز بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ به نصف برسد.
کدام کشورها بهای وابستگی خود به سوختهای فسیلی را میپردازند؟
هلند با وجود ثبت رشد ۳۱ درصدی در تولید برق پاک، همچنان نسبت به سال ۲۰۲۲ بیشتر در معرض نوسان قیمت گاز قرار دارد.
با آنکه سهم برق خورشیدی و بادی در سبد برق این کشور بالاتر از میانگین اتحادیه اروپاست، گاز همچنان بزرگترین منبع تولید برق در هلند بهشمار میرود.
این گزارش میافزاید: «حساسیت هلند همچنین به دلیل ادغام گسترده در بازار گاز اروپا - غالبا در نقش پذیرنده قیمت - و در نتیجه آسیبپذیری در برابر شوکهایی است که از سوی همسایگانی چون آلمان منتقل میشود.»
در این گزارش آمده است: «گاز بهطور سنتی نقشی فراتر از اندازه در تولید متمرکز برق در هلند (۲۲ درصد) داشته است، در حالی که منابع انرژی پاک، بهویژه خورشیدی، سهم بیشتری در تولید غیرمتمرکز برق ایفا میکنند.»
برای نمونه، انرژی خورشیدی در هلند در ساعات روز بهشدت مورد استفاده قرار میگیرد، اما عصرها باید منابع دیگر افزایش ظرفیت دهند که اغلب به معنای تکیه بیشتر بر گاز است.
لهستان نیز یکی دیگر از استثناها نسبت به روند کلی اتحادیه اروپاست. با وجود ثبت رشد سالانه ۴۸ درصدی در تجدیدپذیرها از سال ۲۰۲۲، حساسیت این کشور به قیمت گاز همچنان بالاست.
این امر عمدتا ناشی از آن است که لهستان برای جایگزینی و کاهش استفاده از زغالسنگ - که هنوز بیش از نیمی از تولید برق کشور به آن وابسته است - بهطور فزاینده به نیروگاههای گازسوز متکی شده است.
این مطالعه توضیح میدهد: «چرخش لهستان به سوی گاز، بهجای اتکا به منابع انرژی پاک، باعث شده است تولید برق از این سوخت در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۲ حدود ۱۳۲ درصد افزایش یابد.»
این مطالعه میافزاید: «این وابستگی فزاینده که در سال ۲۰۲۵ معادل ۱۳ درصد کل تولید برق بود، به این معناست که حساسیت به قیمت گاز نیز ۸۷ درصد افزایش یافته است.»
در لهستان با هر افزایش ۱ یورویی در قیمت گاز، قیمت برق ۰٫۳۶ یورو بهازای هر مگاواتساعت بالا میرود.
مجارستان نیز نسبت به سال ۲۰۲۲ حساسیت بیشتری به قیمت گاز نشان داده و این حساسیت سالانه ۲۲ درصد افزایش یافته است. هرچند در این کشور نیز رونق چشمگیری در انرژی خورشیدی دیده میشود، اما کمبود ظرفیت اتصال به شبکه باعث شده مجارستان همچنان برای حفظ پایداری سیستم برق به نیروگاههای گازسوز متکی بماند.