آغاز تابستان با خیره شدن میلیونها گردشگر به دریا همراه است، اما گسترش باکتریهایی مثل ویبریو، مشهور به «باکتری گوشتخوار»، بر اثر تغییرات اقلیمی زنگ خطر را بهویژه در مدیترانه بهصدا درآورده است.
اکنون که تابستان رسما آغاز شده، میلیونها گردشگر بیصبرانه در انتظار فرا رسیدن تعطیلات هستند تا در بسیاری از موارد راهی سواحل شوند و از ساحل دریا لذت ببرند. با این حال، امسال به دلیل گسترش باکتریها در دریا، سایهای طولانی بر سر بخش گردشگری افتاده است.
آگهی
آگهی
در واقع، طی سالهای اخیر در نقاط مختلف سواحل اروپا مواردی از آلودگی و هشدارهای بهداشتی ثبت شده که در شرایط افزایش مداوم دمای آب و فشار روزافزون گردشگری، به محدود شدن دسترسی به دریا منجر شده است.
حاتم ازدناگه، تحلیلگر پروژهها، اقدام اقلیمی و تابآوری انرژی در اتحادیه برای مدیترانه، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «مدیترانه به ما نشان میدهد دنیای گرمتر چه معنایی دارد». او اضافه میکند: «کشورهایی که این دریا را با هم شریک هستند، هنوز میتوانند راهحلی مشترک را انتخاب کنند».
تهدید «باکتری گوشتخوار»
نگرانیها به طور ویژه بر باکتری ویبریو متمرکز است؛ خانوادهای از میکروارگانیسمهای طبیعی که در آبهای ساحلی گرم و لبشور یافت میشوند. بنا بر آنچه سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) گزارش میدهد (منبع به زبان اسپانیایی)، «ویبریو باکتریای آبزی است که میتواند در آبزیان صدفدار یافت شود» و برخی سویههای آن میتوانند از گاستروانتریت تا عفونتهای شدید و حتی مرگبار ایجاد کنند.
در اروپا گونههای مهمتری مانند Vibrio Vulnificus، Vibrio Parahaemolyticus و برخی انواع Vibrio Cholerae شناسایی شدهاند. EFSA هشدار میدهد این باکتریها میتوانند از طریق مصرف خام آبزیان صدفدار یا تماس آب با زخمهای باز باعث عفونت شوند.
بیشتر سویهها بیخطرند، اما برخی مانند Vibrio vulnificus که رسانهها آن را «باکتری گوشتخوار» نامیدهاند، در موارد استثنایی میتوانند به ویژه در افراد دارای زخم باز یا کسانی که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، عفونتهای شدید و حتی مرگبار ایجاد کنند.
سازمان گاوی توضیح میدهد: «ویبریو خویشاوند نزدیک باکتری عامل وباست، هرچند این دو میکروارگانیسم بیماریهای بسیار متفاوتی ایجاد میکنند». به گفته این سازمان، «در موارد شدید، عفونت میتواند به فاشییت نکروزان منجر شود که در آن بافت اطراف زخم به سرعت از هم میپاشد. این باکتری همچنین میتواند وارد جریان خون شود و سپسیس ایجاد کند و در برخی موارد بیماران ناچار به قطع عضو مبتلا میشوند».
علاوه بر این، مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماریها (ECDC) هشدار داده است (منبع به زبان اسپانیایی) که «خطر ابتلا به عفونتهای ناشی از ویبریو در سراسر فصل تابستان بیشتر میشود»، به ویژه در دورههای موج گرما، مانند موج گرمایی که برای ماه ژوئن امسال در اروپا پیشبینی شده است و در آبهای ساحلی کمعمق. خطر تنها به سلامت انسان محدود نمیشود و بعد زیستمحیطی هم دارد، چرا که این باکتریها در محیطهایی که تعادل طبیعی اکوسیستم دریایی بر هم خورده، بهتر رشد میکنند.
مدیترانه، «پیشدرآمد» تغییرات اقلیمی
تحقیقات تایید میکند دما و شوری دو عامل اصلی هستند که رشد ویبریو را تقویت میکنند. شوری طبیعی بالاتر مدیترانه در گذشته به طور تاریخی تکثیر Vibrio vulnificus ــ سویهای که بیشتر با عفونتهای شدید مرتبط است ــ را در این دریا محدود کرده بود و سواحل بالتیک و دریای شمال مناطق با بیشترین خطر برای موارد خطرناک شناخته میشدند.
با این حال، تغییرات اقلیمی به طور ویژه در دریای مدیترانه مشهود است؛ منطقهای که دانشمندان آن را یکی از آسیبپذیرترین نقاط جهان در برابر گرمایش جهانی میدانند. روند گرم شدن مدیترانه پیامدهای مستقیم بر خطر باکتریایی در آبهای ساحلی دارد.
ازدناگه که کارشناس سیاستگذاری اقلیمی و انرژی است هشدار میدهد این پدیده منفرد و مقطعی نیست، بلکه ساختاری است. او میگوید: «مهم است تاکید کنیم مدیترانه قربانی تغییرات اقلیمی نیست، بلکه پیشنمای آن است. این دریا یکی از سریعترین دریاها از نظر گرم شدن در جهان است».
این تحلیلگر یادآوری میکند که افزایش دمای آب در کنار آلودگی و کاهش شوری در مناطق ساحلی، محیطی ایدهآل برای رشد عوامل بیماریزا ایجاد میکند. او توضیح میدهد: «آب گرمتر، بهویژه جایی که شوریش کمتر است، مانند مصب رودخانهها و تالابهایی که در آن محصور میشوند، برای باکتریهای بیماریزا مناسبتر میشود».
گزارشهای تازه مانند گزارش EFSA هشدار میدهد که «پیشبینی میشود شیوع ویبریو در آبزیان صدفدار چه در سطح جهان و چه در اروپا به دلیل تغییرات اقلیمی افزایش یابد»، بهویژه در آبهای با شوری کم یا مصب رودخانهها. مدیترانه نیز با فشار گردشگری بالا و سرعت زیاد گرم شدن به صحنهای کلیدی در این دگرگونی زیستی تبدیل شده است.
ضربه اقتصادیای که مستقیما گردشگری را هدف میگیرد
فراتر از خطر برای سلامت، گسترش ویبریو پیامدهای مستقیم اقتصادی دارد. خود ازدناگه این موضوع را چنین خلاصه میکند: «در سواحل ما، نوار ساحلی بخشی از اقتصاد نیست، خودِ اقتصاد است».
تعطیلی سواحل یا صدور هشدارهای بهداشتی در اوج فصل سفر مستقیما بر یکی از مهمترین موتورهای اقتصادی اروپا یعنی گردشگری ساحلی تاثیر میگذارد. این تحلیلگر میگوید: «تعطیلی یک ساحل یعنی یک تاثیر اقلیمی با صورتحسابی الحاقی» و در عین حال نسبت به هزینه «آسیبی به اعتبار یک مقصد که سالها طول میکشد جبران شود» هشدار میدهد.
منطقه مدیترانه پربازدیدترین مقصد گردشگری جهان است که اثر هر تعطیلی موقت را تشدید میکند. هتلها، رستورانها و اقتصادهای محلی به طور مستقیم به ثبات نوار ساحلی وابستهاند؛ ثباتی که امروز با پدیدههای زیستی فزاینده تهدید میشود.
به گفته EFSA، افزایش دما و رخدادهای حاد اقلیمی مناطق پرخطر را چند برابر کرده است و در عین حال مقاومت ضدمیکروبی شناساییشده در برخی سویهها لایه دیگری از نگرانی برای بهداشت عمومی میافزاید.
خطری مربوط به امروز، نه فردا
برای اتحادیه برای مدیترانه (منبع به زبان اسپانیایی)، این مشکل دیگر به آینده اقلیمی تعلق ندارد، بلکه به زمان حال مربوط است. این دریا مانند یک دماسنج جهانی عمل میکند و نشان میدهد در دهههای آینده چه بسا در دیگر مناطق رخ دهد. با این حال، دانشمندان هشدار میدهند هرچه مدیترانه گرمتر میشود و الگوهای شوری آن تغییر میکند, وضعیت میتواند دگرگون شود.
ازدناگه تاکید میکند راهحل در سرمایهگذاری بر همکاری بیشتر و اتخاذ اقدامات هماهنگ است و میافزاید: «نمیتوان درباره سلامت و اقلیم مردم مصالحه کرد».
در چنین زمینهای، باکتری ویبریو تنها یک تهدید رو به افزایش برای سلامت نیست، بلکه نشانهای از اکوسیستم دریاییای است که با شتابی سرسامآور در حال دگرگونی است. همان طور که ازدناگه در این مصاحبه خلاصه میکند: «باکتریها خود ماجرا نیستند، پیامرسانها هستند؛ ماجرا دریایی است که گرما و آلودگی تعادلش را بر هم زده است».