توافق بزرگ گازی برای برق انعطاف‌پذیر؛ خطر وابستگی بیشتر اروپا به سوخت فسیلی؟

یک غول نفتی فرانسوی و یک گروه انرژی چک برای ایجاد یکی از بزرگترین تولیدکنندگان برق گازسوز در اروپا با هم شریک شده‌اند.

آگهی

آگهی

آنها می‌گویند این معامله پاسخی است به نیاز اروپا به «تولید برق منعطف»؛ برقی پشتیبان که هر زمان تولید باد یا خورشید کاهش پیدا کند می‌توان آن را وارد مدار کرد. اما منتقدان هشدار می‌دهند این قرارداد ممکن است برعکس، این قاره را برای یک دهه دیگر در وابستگی به سوختهای فسیلی قفل کند.

این مشارکت که 29 آوریل نهایی شد، 50 درصد از سبد تولید برق منعطف شرکت ای‌پی‌اچ را در فرانسه، ایرلند، ایتالیا، هلند و بریتانیا به توتال انرژیز می‌دهد. این سبد شامل 14 گیگاوات دارایی برق در حال بهره‌برداری و در دست ساخت است که 12.5 گیگاوات آن نیروگاههای گاز فسیلی است؛ ظرفیتی معادل کل توان نیروگاههای گازسوز بلژیک، دانمارک، پرتغال و سوئد روی هم.

در مقابل، ای‌پی‌اچ سهام توتال انرژیز به ارزش حدود 5.1 میلیارد یورو دریافت کرد و به یکی از بزرگترین سهامداران این شرکت فرانسوی تبدیل شد.

گزارش تازه گروه کارزاری «فراتر از سوختهای فسیلی» (BFF) هشدار می‌دهد این مشارکت می‌تواند «وابستگی اروپا به گاز فسیلی وارداتی و پرهزینه را عمیق‌تر کند، قبوض انرژی را بالا ببرد و گذار اروپا به انرژی پاک را کند سازد».

آیا این مشارکت مشترک به ثبات تامین برق اروپا کمک می‌کند؟

توتال انرژیز این خرید را بخش مرکزی ابتکار «برق پاک مطمئن» خود توصیف کرده است؛ طرحی که وعده می‌دهد با ترکیب انرژیهای تجدیدپذیر ناپایدار با داراییهای منعطفی مانند نیروگاههای گازسوز، برق کم‌کربن 24 ساعته در اختیار مشتریان صنعتی بگذارد.

گزارش BFF تاکید می‌کند که 87 درصد واحدهای گازی این مشارکت که در حال بهره‌برداری هستند یا ساخته می‌شوند، از فناوری توربین گاز سیکل ترکیبی (CCGT) استفاده می‌کنند؛ فناوری‌ای که عمدتا برای تولید مداوم و کارای برق پایه طراحی شده، نه واکنش سریع.

نیروگاههای CCGT زمان بیشتری برای راه‌اندازی لازم دارند و بیشتر مناسب کار در سطح تولید نسبتا ثابت طی ساعتهای طولانی هستند. پژوهش سازمان غیردولتی فرانسوی «ریکلیم فایننس» نشان داده است که وقتی این نیروگاهها برای پاسخ منعطف به تقاضا به کار گرفته می‌شوند، دوام و سودآوری آنها کاهش و انتشار CO2 و آلاینده‌های هوا افزایش می‌یابد.

توربینهای گاز سیکل باز (OCGT) که می‌توانند در چند دقیقه راه‌اندازی شوند و به حداکثر توان برسند، معمولا برای نقش پشتیبان سریع و تراز کردن شبکه ترجیح داده می‌شوند. از میان نیروگاههای فعال در این مشارکت، فقط دو نیروگاه – تراپانی در سیسیل و کیلروت در بریتانیا – OCGT هستند.

با این حال، این انتقادها با مخالفت روبه‌رو شده است. شرکت مشاوره بازارهای انرژی تیمرا انرژی مستقر در لندن یادآوری می‌کند که هرچند توربینهای سیکل باز سریع‌تر واکنش نشان می‌دهند و برای روشن و خاموش شدنهای متعدد روزانه مناسب‌ترند، توربینهای سیکل ترکیبی برای تولید هر واحد برق گاز کمتری می‌سوزانند و CO2 کمتری منتشر می‌کنند.

گروه ای‌پی این نکته را در پاسخ به پرسشها مطرح کرد و افزود همه طرحهای جدید به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که برای استفاده از هیدروژن آماده باشند.

آیا گاز هنوز در ترکیب تولید برق اروپا جایگاهی دارد؟

گاز همچنان نقش قابل توجهی در مدیریت شبکه برق اروپا دارد. با توجه به اینکه منابع تجدیدپذیری مانند باد و خورشید دچار نوسانهایی خارج از کنترل می‌شوند، نیروگاههای گازسوز می‌توانند به سرعت تولید را بالا ببرند و شکافهای تامین را پر کنند.

بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، مصرف گاز طبیعی برای تولید برق در اروپا در سال 2025 نزدیک به 8 درصد افزایش یافته است که بخشی از آن به دوره‌های کاهش تولید باد و برقابی برمی‌گردد.

انستو-ای، نهاد نماینده اپراتورهای شبکه برق اروپا، می‌گوید تولید منعطف «برای تضمین یک سیستم برق امن، کارا و تاب‌آور در اروپا، هم‌زمان با رشد سهم انرژیهای تجدیدپذیر، ضروری است». اما این نهاد در گزارشی در نوامبر 2025 نتیجه می‌گیرد که ذخیره‌سازی، مدیریت هوشمند شبکه و آزاد کردن ظرفیت انعطاف‌پذیری خود منابع تجدیدپذیر راه‌حل بلندمدت برای دستیابی به اهداف اقلیمی و در عین حال حفظ قابلیت اطمینان است.

در حال حاضر، دولتهای اروپایی به تولیدکنندگان برق یارانه‌های موسوم به «ظرفیت» می‌پردازند تا نیروگاههای خود را آماده نگه دارند و بتوانند در زمان فشار بر شبکه، تامین برق را تضمین کنند. این یارانه‌ها می‌تواند به تاسیسات ذخیره‌سازی انرژی نیز اختصاص یابد.

فراتر از سوختهای فسیلی برآورد کرده است که بین سالهای 2014 تا 2024 حدود 90 میلیارد یورو در اروپا به پرداخت ظرفیت اختصاص یافته که بیش از نیمی از آن به داراییهای گاز و دیگر سوختهای فسیلی رسیده است.

BFF هشدار می‌دهد با وجود نامتناسب بودن ظاهری این سبد، مشارکت مشترک توتال انرژیز و ای‌پی‌اچ که TTEP نام گرفته، احتمالا تا حد زیادی به همین یارانه‌ها متکی خواهد بود.

توتال انرژیز در ارائه‌ای که نوامبر 2025 برای سرمایه‌گذاران درباره این معامله منتشر کرد، از «سازوکار جذاب جبران ظرفیت» در ایتالیا و «بازار ظرفیت جذاب» در بریتانیا نام برد.

BFF در گزارش تازه خود ادعا می‌کند بیش از نیمی از نیروگاههای گنجانده‌شده در این مشارکت بین سالهای 2015 تا 2024 با یارانه‌های بازار ظرفیت تامین مالی شده‌اند؛ یارانه‌هایی که مجموع آنها بیش از 4.08 میلیارد یورو است.

«توتال انرژیز و ای‌پی‌اچ وابستگی بیشتر به گاز فسیلی را مهندسی خواهند کرد»

این معامله همچنین در خدمت کسب‌وکار اصلی تجارت گاز توتال انرژیز است. این شرکت برآورد می‌کند مشارکت مشترک سالانه حدود دو میلیون تن ال‌ان‌جی مصرف خواهد کرد؛ امتیازی که در عمل یک بازار داخلی تضمین‌شده برای گازی که در سطح جهان تامین می‌کند در اختیارش می‌گذارد. به این ترتیب، به جای رقابت برای فروش گاز در بازار آزاد، می‌تواند آن را به نیروگاههای خود بفروشد و در هر دو حلقه زنجیره، یعنی عرضه و تولید برق، درآمد کسب کند.

بریژیت آلارکون، کنشگر BFF، می‌گوید: «در این معامله همه بازنده‌اند جز شرکتهای نفت و گازی که همین حالا سودهای کلان به جیب می‌زنند. توتال انرژیز و ای‌پی‌اچ نه تنها اروپا را در مسیر امنیت انرژی قرار نمی‌دهند، بلکه وابستگی به گاز فسیلی را بیشتر خواهند کرد؛ آن هم زیر نقاب دروغین افزودن ظرفیت به‌اصطلاح منعطف یا همان “flexgen”.»

BFF برآورد می‌کند واردات مورد نیاز این طرح در یک دوره پنج‌ساله می‌تواند برای اروپا بین 6.68 تا 7.56 میلیارد یورو هزینه داشته باشد؛ سودی که عمدتا نصیب صنایع فسیلی آمریکا و روسیه خواهد شد. این سازمان همچنین برآورد کرده است که در همین دوره، انتشار گازهای گلخانه‌ای این مشارکت می‌تواند هم‌تراز کل انتشار سالانه کشورهایی مانند ایرلند یا دانمارک باشد.

توتال انرژیز به دلیل ادعاهای اقلیمی گمراه‌کننده مجرم شناخته شد

پیشتر پرسشهایی درباره اهداف اعلام‌شده هر دو شرکت مطرح شده بود. در اکتبر 2025، یک دادگاه در پاریس تبلیغات اقلیمی توتال انرژیز را غیرقانونی دانست و حکم داد که ادعای این شرکت مبنی بر اینکه «اقلیم در قلب استراتژی آن قرار دارد» با توجه به ادامه گسترش تولید نفت و گاز، گمراه‌کننده است.

این شرکت قصد دارد تولید ال‌ان‌جی خود را تا سال 2030 هر سال 3 درصد افزایش دهد و از نظر تعداد کشورهایی که طرحهای توسعه کوتاه‌مدت سوخت فسیلی در آنها دارد، در میان غولهای نفت و گاز در صدر قرار گرفته است.

در همین حال، ای‌پی‌اچ که تحت کنترل میلیاردر چک، دنیل کرتینسکی، است از طریق شرکت مادرش، گروه ای‌پی، همچنان بزرگترین تولیدکننده زغال‌سنگ در اروپا به شمار می‌رود. این شرکت اعلام کرده است تا سال 2030 از زغال‌سنگ خارج خواهد شد، اما طبق تحقیقاتی که سال 2025 از سوی سازمان غیردولتی اطلاعات مالی FIND منتشر شد، این شرکت به جای تعطیل کردن بسیاری از داراییهای زغال‌سنگی خود، آنها را به شرکت خواهرش، «ای‌پی انرژِی ترنزیشن»، منتقل کرده و در عین حال کارکنان، زیرساخت و پیوندهای مالی مشترک را حفظ کرده است.

یک سخنگوی گروه ای‌پی در پاسخ به پرسشها گفت EPH و ای‌پی انرژِی ترنزیشن «از نظر ساختاری و مالی مستقل» هستند و سودهای شرکت لیگنیت شرق آلمان، LEAG، که ای‌پی‌اچ در سال 2023 به شرکت خواهر خود منتقل کرد، به طور کامل در تحول سبز سرمایه‌گذاری می‌شود و به صورت سود نقدی بین سهامداران توزیع نمی‌شود.

او گفت هدف از این بازسازی «ساده‌سازی و تسریع گذار پیچیده داراییهای زغال‌سنگی به یک مدل پایدار» بوده است.

این معامله برای امنیت انرژی اروپا چه معنایی دارد؟

BFF که گزارش خود درباره این مشارکت را پیش از مجمع عمومی سالانه توتال انرژیز در 29 مه منتشر کرد، استدلال می‌کند این توافق به جای کاهش، ناامنی انرژی اروپا را تشدید می‌کند؛ زیرا وابستگی به گاز خط لوله روسیه را با وابستگی به ال‌ان‌جی معامله‌شده در بازار جهانی جایگزین می‌کند که به همان اندازه در معرض اختلالهای ژئوپلیتیکی و نوسان قیمت است.

رمی هرمون، کنشگر سازمان غیردولتی «ریکلیم فایننس» که با BFF همکاری می‌کند، می‌گوید: «این اتحاد میان ای‌پی‌اچ، بزرگترین توسعه‌دهنده نیروگاههای گازسوز در اروپا، و توتال انرژیز، بزرگترین واردکننده ال‌ان‌جی در اروپا، طوری طراحی شده که این شرکتها همچنان از وابستگی اروپا به گاز فسیلی سود ببرند و آن را طولانی‌تر کنند؛ وابستگی‌ای که بحران اقلیمی را شعله‌ورتر و اقتصاد را بی‌ثبات‌تر خواهد کرد.»

او می‌افزاید: «در حالی که دولت‌ها بیش از پیش به دنبال آینده‌ای امن‌تر در حوزه انرژی هستند که بر واردات گاز تکیه نکند، بانکها باید این نشانه خطر را جدی بگیرند. عاقلانه است که هرگونه حمایت مالی از TTEP و از شرکتهایی که نیروگاه گازسوز جدید می‌سازند، کنار گذاشته شود.»

توتال انرژیز برای اظهارنظر در این باره مورد پرسش قرار گرفته است.