قرارداد بزرگ گاز: تضمین برق انعطاف‌پذیر یا قفل شدن اروپا در سوختهای فسیلی بیشتر؟

یک غول نفتی فرانسوی و یک گروه انرژی اهل چک هم‌پیمان شده‌اند تا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان برق گازی اروپا را ایجاد کنند.

آگهی

آگهی

آنها می‌گویند این معامله پاسخی است به نیاز اروپا به تولید برق «انعطاف‌پذیر»؛ یعنی ظرفیت پشتیبان که وقتی تولید برق بادی یا خورشیدی افت می‌کند بتوان آن را وارد مدار کرد. اما منتقدان هشدار می‌دهند این توافق می‌تواند قاره را برای یک دهه دیگر به وابستگی به سوخت‌های فسیلی قفل کند.

این شراکت که 29 آوریل نهایی شد، 50 درصد از سبد تولید برق انعطاف‌پذیر EPH را در فرانسه، ایرلند، ایتالیا، هلند و بریتانیا به توتال‌انرژیز می‌دهد. این سبد شامل 14 گیگاوات دارایی تولید برق در حال بهره‌برداری و ساخت است که 12.5 گیگاوات آن نیروگاه‌های گاز فسیلی خواهد بود؛ ظرفیتی معادل کل توان نیروگاه‌های گازی بلژیک، دانمارک، پرتغال و سوئد روی‌هم.

در مقابل، شرکت EPH سهام توتال‌انرژیز به ارزش حدود 5.1 میلیارد یورو دریافت کرد و به یکی از بزرگ‌ترین سهام‌داران این شرکت فرانسوی تبدیل شد.

یک گزارش تازه از گروه کارزار Beyond Fossil Fuels (BFF) هشدار می‌دهد این مشارکت می‌تواند «وابستگی اروپا به گاز فسیلی وارداتی و پرهزینه را عمیق‌تر کند، قبوض انرژی را بالا ببرد و گذار اروپا به انرژی پاک را کند سازد».

آیا این سرمایه‌گذاری مشترک به ثبات عرضه برق اروپا کمک می‌کند؟

توتال‌انرژیز این خرید را محور ابتکار «توان پایدار پاک» خود توصیف کرده است؛ طرحی که وعده می‌دهد با ترکیب انرژی‌های تجدیدپذیر متناوب با دارایی‌های انعطاف‌پذیری چون نیروگاه‌های گازی، برق کم‌کربنِ 24 ساعته در اختیار مشتریان صنعتی بگذارد.

گزارش BFF تاکید می‌کند که 87 درصد واحدهای گازی این سرمایه‌گذاری مشترک که در حال فعالیت یا ساخت هستند، از فناوری توربین گاز سیکل ترکیبی (CCGT) استفاده می‌کنند؛ فناوری‌ای که عمدتا برای تولید مستمر و کارآمد برق پایه طراحی شده، نه واکنش سریع.

نیروگاه‌های سیکل ترکیبی برای راه‌اندازی به زمان بیشتری نیاز دارند و بیشتر مناسب کار در سطح تولید نسبتا ثابت در بازه‌های طولانی‌مدت هستند. پژوهش بنیاد فرانسوی Reclaim Finance نشان داده است که وقتی از این نیروگاه‌ها برای پاسخ‌گویی انعطاف‌پذیر به تقاضا استفاده می‌شود، دوام و سودآوری آنها کاهش می‌یابد و انتشار CO2 و آلاینده‌های هوا افزایش پیدا می‌کند.

توربین‌های گاز سیکل باز (OCGT) که می‌توانند در چند دقیقه راه‌اندازی شوند و به حداکثر توان برسند، معمولا گزینه ترجیحی برای پشتیبانی سریع و موازنه شبکه هستند. از میان نیروگاه‌های فعال در این سرمایه‌گذاری مشترک، فقط دو نیروگاه ترپانی در سیسیل و کیلروت در بریتانیا از نوع سیکل باز هستند.

آیا گاز هنوز جایگاهی در ترکیب تولید برق اروپا دارد؟

گاز همچنان نقشی مهم در مدیریت شبکه برق اروپا ایفا می‌کند. با توجه به افت‌های غیرقابل‌کنترل منابع تجدیدپذیری چون باد و خورشید، نیروگاه‌های گازی می‌توانند به سرعت تولید خود را بالا ببرند و شکاف‌های عرضه را پر کنند.

بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، مصرف گاز طبیعی برای تولید برق در اروپا در سال 2025 نزدیک به 8 درصد افزایش یافت که بخشی از آن به دوره‌های کم‌باد و کاهش تولید برقابی برمی‌گردد.

نهاد ENTSO-E، که نماینده اپراتورهای شبکه برق اروپا است، می‌گوید تولید انعطاف‌پذیر «برای تضمین یک سیستم برق اروپایی امن، کارآمد و مقاوم، در شرایط رشد سهم انرژی‌های تجدیدپذیر ضروری است». اما این نهاد در گزارشی در نوامبر 2025 نتیجه می‌گیرد که ذخیره‌سازی، مدیریت هوشمندتر شبکه و بهره‌گیری از ظرفیت انعطاف‌پذیر خود منابع تجدیدپذیر، راه‌حل بلندمدت برای تحقق اهداف اقلیمی و حفظ قابلیت اطمینان است.

فعلا دولت‌های اروپایی یارانه‌های موسوم به «ظرفیت» به تولیدکنندگان برق می‌دهند تا نیروگاه‌ها را در دسترس نگه دارند و بتوانند تامین برق را در زمان فشار شبکه تضمین کنند. این یارانه‌ها می‌تواند به تاسیسات ذخیره‌سازی انرژی هم تعلق بگیرد.

بررسی‌های Beyond Fossil Fuels نشان می‌دهد که در فاصله 2014 تا 2024 حدود 90 میلیارد یورو برای پرداخت‌های ظرفیت در اروپا اختصاص یافته که بیش از نیمی از آن به دارایی‌های گازی و دیگر سوخت‌های فسیلی رسیده است.

به گفته BFF، سرمایه‌گذاری مشترک توتال‌انرژیز و EPH با نام TTEP، با وجود نامتناسب بودن پرتفوی خود، به احتمال زیاد به شدت به این یارانه‌ها متکی خواهد بود.

توتال‌انرژیز در ارائه‌ای برای سرمایه‌گذاران در نوامبر 2025 درباره این معامله، به «سازوکار جذاب جبران ظرفیت» در ایتالیا و «بازار ظرفیت جذاب» در بریتانیا اشاره کرد.

BFF در گزارش تازه خود ادعا می‌کند که بیش از نیمی از نیروگاه‌های این سرمایه‌گذاری مشترک بین سال‌های 2015 تا 2024 از یارانه‌های بازار ظرفیت تامین مالی شده‌اند؛ یارانه‌هایی که مجموع آنها از 4.08 میلیارد یورو فراتر می‌رود.

«توتال‌انرژیز و EPH وابستگی بیشتر به گاز فسیلی خلق خواهند کرد»

این توافق همچنین در خدمت کسب‌وکار اصلی تجارت گاز توتال‌انرژیز است. این شرکت برآورد می‌کند که سرمایه‌گذاری مشترک سالانه حدود دو میلیون تن ال‌ان‌جی مصرف خواهد کرد و در عمل برای گازی که توتال‌انرژیز در سطح جهان تامین می‌کند یک بازار داخلی تضمین‌شده به وجود می‌آورد. این شرکت به جای رقابت برای فروش این گاز در بازار آزاد، می‌تواند آن را به نیروگاه‌های خود بفروشد و در دو سر زنجیره، یعنی هم در بخش تامین و هم در بخش تولید برق، درآمد کسب کند.

بریژیت الارکون، از کارزارگران BFF، می‌گوید: «در این معامله همه بازنده‌اند، به جز شرکت‌های نفت و گازی که همین حالا هم سودهای کلان به جیب می‌زنند. این توافق نه تنها اروپا را در مسیر امنیت انرژی قرار نمی‌دهد، بلکه توتال‌انرژیز و EPH با ادعای ساختگی افزودن ظرفیت «فلکس‌جن» در حال مهندسی وابستگی بیشتر به گاز فسیلی هستند.»

برآورد BFF این است که در دوره‌ای پنج‌ساله، هزینه این واردات برای اروپا بین 6.68 تا 7.56 میلیارد یورو خواهد بود که عمده منفعت آن به صنایع فسیلی آمریکا و روسیه می‌رسد. به گفته این گروه، در همین بازه زمانی انتشارهای اقلیمی ناشی از این سرمایه‌گذاری مشترک می‌تواند هم‌سنگ کل انتشار سالانه کشورهایی چون ایرلند یا دانمارک باشد.

محکومیت توتال‌انرژیز به‌خاطر ادعاهای گمراه‌کننده درباره اقلیم

پرسش‌هایی پیش‌تر نیز درباره ادعاهای هر دو شرکت مطرح شده بود. در اکتبر 2025، دادگاهی در پاریس تبلیغات اقلیمی توتال‌انرژیز را غیرقانونی دانست و حکم داد که با توجه به تداوم گسترش تولید نفت و گاز توسط این شرکت، ادعای آن مبنی بر این‌که «اقلیم در قلب استراتژی‌اش قرار دارد» ادعایی گمراه‌کننده است.

این شرکت برنامه‌ریزی کرده است تولید ال‌ان‌جی خود را تا سال 2030 هر سال 3 درصد افزایش دهد و از نظر تعداد کشورهایی که در آنها طرح‌های توسعه سوخت فسیلی کوتاه‌مدت دارد، در میان غول‌های نفت و گاز جهان در صدر قرار گرفته است.

در همین حال، کنترل EPH در دست میلیاردر چکی، دانیل کرتینسکی، است و این شرکت از طریق هلدینگ مادر خود، گروه EP، همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده زغال‌سنگ در اروپا به شمار می‌رود. این شرکت اعلام کرده است که تا سال 2030 از زغال‌سنگ خارج خواهد شد، اما طبق تحقیقاتی که سال 2025 توسط سازمان غیردولتی اطلاعات مالی FIND منتشر شد، به جای تعطیل کردن بسیاری از دارایی‌های زغال‌سنگی خود، آنها را به شرکت خواهرش، EP Energy Transition، منتقل کرده و در عین حال کارکنان، زیرساخت‌ها و پیوندهای مالی مشترک را حفظ کرده است.

این توافق برای امنیت انرژی اروپا چه معنایی دارد؟

BFF که گزارشش درباره این سرمایه‌گذاری مشترک اندکی پیش از مجمع عمومی سالانه توتال‌انرژیز در 29 مه منتشر شد، استدلال می‌کند که این توافق نه تنها مشکل ناامنی انرژی اروپا را حل نمی‌کند، بلکه آن را تشدید می‌کند؛ به این معنا که وابستگی به گاز خط لوله روسیه را با وابستگی به ال‌ان‌جیِ معامله‌شده در بازار جهانی جایگزین می‌کند؛ گازی که به همان اندازه در معرض اختلالات ژئوپولیتیک و نوسان قیمت است.

رمی هرمون، کارزارگر در سازمان غیردولتی Reclaim Finance که با BFF همکاری می‌کند، می‌گوید: «این اتحاد میان EPH، بزرگ‌ترین توسعه‌دهنده نیروگاه گازی در اروپا، و توتال‌انرژیز، بزرگ‌ترین واردکننده ال‌ان‌جی اروپا، طوری طراحی شده که این شرکت‌ها همچنان از وابستگی اروپا به گاز فسیلی سود ببرند و آن را طولانی‌تر کنند؛ وابستگی‌ای که بحران اقلیمی را شعله‌ورتر و اقتصاد را بی‌ثبات‌تر می‌کند.»

او می‌افزاید: «هر چه دولت‌ها بیشتر به دنبال آینده‌ای امن‌تر برای انرژی می‌روند که متکی بر واردات گاز نباشد، چراغ‌های هشدار باید برای بانک‌ها روشن شود. خردمندانه است که آنها هرگونه حمایت مالی از TTEP و از شرکت‌هایی را که نیروگاه گازی جدید می‌سازند کنار بگذارند.»

از توتال‌انرژیز و EPH برای اظهار نظر در این باره درخواست شد.