دونالد ترامپ روز دوشنبه گفت که مجوز ازسرگیری حملات به ایران را برای سهشنبه صادر کرده بود، اما در پی درخواست رهبران عربستان، قطر و امارات، آن را موقتا تعلیق کرده است. آقای ترامپ سپس گفت که هدف از این تعلیق «دو سه روزه» فرصت دادن به مذاکرات به میانجیگری این کشورهاست. آیا عوامل دیگری هم دخیل بود؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا روز دوشنبه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» اعلام کرد که به درخواست تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات، «حمله نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی ایران را که برای فردا برنامهریزیشده بود»، فعلا متوقف کرده است.
آگهی
آگهی
او درباره دلیل این درخواست گفت: «زیرا مذاکرات جدی اکنون در جریان است و به باور آنها، بهعنوان رهبران بزرگ و متحدان ما، توافقی حاصل خواهد شد که برای ایالات متحده آمریکا و همچنین همه کشورهای خاورمیانه و فراتر از آن بسیار قابل قبول خواهد بود.»
آقای ترامپ با تاکید بر این که توافق مورد نظر شامل عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای خواهد بود گفت که به مقامات آمریکایی دستور داده اس که حمله برنامهریزی شده به ایران را انجام ندهند. او همچنین گفت که دستور داده است که آنها برای انجام «حمله تمامعیار و گسترده علیه ایران» در هر لحظه آماده باشند، تا در صورت عدم دستیابی به توافق آن را انجام دهند.
آقای ترامپ اندکی بعد در جریان یک کنفرانس خبری گفت که با درخواست متحدان عرب حاشیه خلیج فارس آمریکا مبنی بر تعویق «دو سه روزه» حملات به ایران موافقت کرده است و افزود: «ما به اسرائیل و دیگر طرفهای درگیر در خاورمیانه اطلاع دادیم و این تحول بسیار مثبتی است. خواهیم دید که آیا نتیجهبخش خواهد بود یا نه.»
آقای ترامپ از آغاز جنگ با ایران تاکنون دستکم شش بار ضربالاجلها را تمدید کرده و حملات برنامهریزیشده علیه ایران را به تعویق انداخته است.
کاخ سفید روز یکشنبه پیشنهاد صلح بهروزشده ایران را «ناکافی» دانست و آقای ترامپ نیز در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» اعلام کرد که زمان ایران رو به اتمام است.
به گزارش اکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی، اگر ایران موضع خود را تغییر ندهد، آمریکا ناچار خواهد بود مذاکرات خود را از طریق «بمبها» ادامه دهد.
آقای ترامپ بارها مدعی پیشرفت در مذاکرات با ایران شده، اما عملا هیچ پیشرفتی حاصل نشده است. او روز دوشنبه مدعی شد که «این بار کمی متفاوت است» و افزود: «بهنظر میرسد بخت بسیار خوبی برای رسیدن به نتیجه وجود دارد.»
به گزارش والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام آمریکایی، آقای ترامپ قرار بود روز سهشنبه با مشاوران امنیت ملی خود در اتاق وضعیت کاخ سفید دیدار کند و به صدور دستور حمله متمایل شده بود. به گفته این مقام، مشاوران و متحدان بیرون دولت آقای ترامپ در هفتههای اخیر به او توصیه کرده بودند که صدور مجوز حمله محدود میتواند ایران را برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار دهد.
اما چرا دونالد ترامپ ناگهان این حملات را به تعویق انداخت؟ آیا بهجز فرصت دادن به مذاکرات دلایل دیگری نیز برای این تعویق وجود دارد؟
حملات تلافیجویانه ایران
به گزارش اکسیوس به نقل از دو منبع آگاه، آقای ترامپ در ۲۴ ساعت پیش از اعلام تعویق حملات به ایران با رهبران عربستان سعودی، قطر و امارات گفتگوی تلفنی داشته است.
یک مقام آمریکایی گفت «پیامی واحد از دوحه، ابوظبی و ریاض» دریافت شد. پیامی با این مضمون که «به مذاکرات فرصت بدهید، چون اگر به ایران حمله کنید، هزینهاش را همه ما خواهیم پرداخت.»
به گفته یک منبع آگاه دیگر، آقای ترامپ به برخی از متحدان سیاسی تندرو خود گفته بود سه رهبر عرب به او گفتهاند «نمیخواهند تاسیسات نفتی و انرژیشان» در حملات تلافیجویانه ایران «منفجر شود.»
به گزارش نیویورکتایمز به نقل از مقامات نظامی آمریکا، جمهوری اسلامی در ماههای پس از آغاز جنگ هم تابآوری بالایی از خود نشان داده و هم توانایی وارد کردن آسیبهای چشمگیر به منطقه و اقتصاد جهانی را به نمایش گذاشته است.
به گفته یک مقام نظامی آمریکا، ایران از آتشبس یکماهه با ایالات متحده برای بیرون کشیدن دهها تاسیسات موشکی خود از زیر آوار و جابجایی پرتابگرهای متحرک استفاده کرده و با وجود تلفات و خسارات سنگین، تاکتیکهای خود را برای ازسرگیری احتمالی حملات تغییر داده است.
به گفته این مقام، بسیاری از موشکهای بالستیک ایران از تاسیسات در عمق زمین و تاسیسات دیگری در دل کوهها شلیک میشدند و نابود کردن آنها برای هواپیماهای تهاجمی آمریکا دشوار است. در نتیجه، ایالات متحده عمدتا ورودی این تاسیسات را بمباران کرد و باعث فروریختن و مدفون شدن آنها شد، اما خود تاسیسات نابود نشدهاند. بنابر این گزارش، ایران اکنون شمار قابل توجهی از این تاسیسات را دوباره از زیر آوار بیرون کشیده است.
به گفته این مقام نظامی آمریکا، فرماندهان ایرانی، احتمالا با کمک روسیه، الگوهای پروازی جنگندهها و بمبافکنهای آمریکایی را بررسی کردهاند. او هشدار داد که سرنگونی جنگنده اف-۱۵ای در ماه گذشته و هدف قرار گرفتن یک اف-۳۵، نشاندهنده این است که تاکتیکهای پروازی آمریکا بیش از حد قابل پیشبینی شده بود و به ایران امکان داد با توان بیشتری در برابر آنها دفاع کند.
مساله حلنشده تنگه هرمز
بهرغم هفتهها تلاش برای رسیدن به توافق پایان جنگ میان ایران و آمریکا، مذاکرات بر سر دو مطالبه اصلی آمریکا یعنی بازگشایی تنگه هرمز و برچیدن بخشهای کلیدی برنامه هستهای ایران به بنبست رسیده است.
به گزارش والاستریت ژورنال، رهبری ایران در پاسخ به آخرین پیشنهاد آمریکا که از طریق میانجیگران پاکستانی به تهران رسیده بود، پیشنهاد بازگشایی تدریجی تنگه هرمز را مطرح کرد، اما موضوع هستهای همچنان حلنشده باقی ماند.
بنبست مذاکرات ایران و آمریکا بازارهای نفت را در وضعیت نگرانی نگه داشته و نفت برنت در حال حاضر با بهای حدود ۱۱۰ دلار به ازای هر بشکه معامله میشود.
به گزارش والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام آمریکایی، آقای ترامپ هفته گذشته در پکن خواستار کمک شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین برای کشاندن ایران به میز مذاکره شد. کاخ سفید پس از این نشست تاکید کرد که دو طرف منافع مشترکی در باز نگه داشتن تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای دارند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، بعدا اهمیت این درخواست را کمرنگ جلوه داد و گفت ترامپ «چیزی از او نخواست.»
به گفته مقامات و تحلیلگران منطقهای، با وجود آنکه آمریکا ساختار رهبری و توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران را بهشدت در هم کوبیده است، ایران همچنان اهرم قابل توجهی بر تجارت از مسیر تنگه هرمز در اختیار دارد و ذخایر باقیمانده موشکها و پهپادهای تهاجمی آن، بازگشت به وضعیت پیش از جنگ را دشوار خواهد کرد.
همچنین به گزارش نیویورکتایمز به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی، اگرچه بسیاری از رهبران و فرماندهان ایران در بمباران پنجهفتهای آمریکا و اسرائیل کشته شدند، اما جنگ در نهایت دشمنی سرسختتر و با تابآوری بیشتر بهجای گذاشته است. به گفته این مقام نظامی، این باور در رژیم ایران تقویت شده است که چه از طریق مسدود کردن موثر تنگه هرمز، چه با حمله به زیرساختهای انرژی در کشورهای حاشیه خلیج فارس و چه با تهدید هواپیماهای آمریکایی، میتواند در برابر ایالات متحده مقاومت کند.
آیا دستیابی به توافق محتمل است؟
لیندسی گراهام، سناتور آمریکایی و از متحدان تندروی دونالد ترامپ صبح دوشنبه خواستار «پاسخ کوتاه اما قاطع» برای «بازتنظیم» درگیری با ایران شد و گفت: « در مورد ایران، ضروری است که از موضع قدرت و برتری مذاکره کنیم. ما باید کاری را که آغاز کردهایم به پایان برسانیم. بیم آن دارم که ادامه مذاکرات بدون پاسخی قاطع، درگیری را طولانیتر کند، تردید متحدان ما را برانگیزد و رژیم تروریستی ایران را بیش از پیش جسور کند.»
او سپس در واکنش به اظهارات آقای ترامپ مبنی بر تعویق حمله به ایران، با یادآوری این که هرگونه توافق با تهران باید به تصویب کنگره آمریکا برسد، گفت: «اگر بتوانیم از طریق ابزارهای دیپلماتیک، به گونهای که اهداف امنیت ملی ما تامین شود، به این درگیری پایان دهیم، این یک دستاورد بزرگ خواهد بود.»
آقای گراهام در تشریح مطالبات آقای ترامپ از ایران نوشت: «غنیسازی انجام نشود. آمریکا کنترل حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا را در اختیار داشته باشد. تنگه هرمز بدون دخالت ایران بازگشایی شود. ایران برنامه موشکهای بالستیک و هرگونه تلاش برای ساخت سلاح هستهای را کنار بگذارد. ایران به حمایت از گروههای نیابتی در منطقه پایان دهد.»
او افزود: «اما اگر بگویم نسبت به اینکه ایران واقعا با موارد لازم برای تبدیل این توافق به توافقی بهطور اساسی متفاوت از برجام موافقت کند، یا وارد توافقی شود که در گذر زمان دوام بیاورد، تنها بدبین هستم، حق مطلب را ادا نکردهام. زمان مشخص خواهد کرد.»
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین شاخه ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر «شورای آتلانتیک» در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در نهایت مساله انتظارات است. اگر دولت آمریکا انتظار تسلیم ایران را داشته باشد؛ چه در قالب تحویل اورانیوم غنیشده به ایالات متحده و چه در قالب بازگرداندن وضعیت تنگه هرمز به دوران پیش از جنگ، بعید است چنین اتفاقی نه اکنون و نه حتی با ازسرگیری جنگ رخ دهد.»
او افزود: « اگر واشنگتن واقعا به دنبال توافق است، باید انتظارات خود را درباره آنچه مذاکرات به طور واقعبینانه میتواند محقق کند، بازتنظیم کند. بعید است ایالات متحده بتواند در میز مذاکره امتیازهایی به دست آورد که از طریق فشار نظامی قادر به کسب آنها نبوده است؛ بهویژه در لحظهای که تهران باور دارد همچنان از اهرم راهبردی برخوردار است.»
به گفته او، اگر ایالات متحده فرضیات و اهداف خود را در قبال مذاکرات تعدیل نکند، گزینههای پیشرو به رویارویی نظامی مجدد با دستاوردهای راهبردی محدود یا بنبستی طولانی بدون چشماندازی روشن برای حلوفصل محدود خواهد شد.