یکی از کارشناسان گفت: همین حالا ما بخشهای وسیعی از زمینهای کشاورزی را صرف کاشت محصولاتی میکنیم که در خودروهایمان میسوزانیم.
سوختهای زیستی در حالی به عنوان راهحل کمبود ذخایر نفت اروپا مطرح میشوند که جنگ علیه ایران همچنان باعث جهش قیمتها شده است.
آگهی
آگهی
دن یورگنسن، کمیسر اروپایی، از کشورها خواسته است برنامههایی برای کاهش مصرف نفت و گاز بهویژه در بخش حملونقل ارائه کنند. این درخواست پس از آن مطرح شد که وزیران سهشنبه ۳۱ مارس گرد هم آمدند تا به کمبود جهانی روزانه ۱۱ میلیون بشکه نفت رسیدگی کنند.
بخش زیادی از نگرانیها به بسته شدن عملی تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای سوخت فسیلی جهان، بازمیگردد؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند. بر اساس دادههای شرکت بازرگانی کالای آلکاگستا، حدود ۲۰ درصد گازوئیل مصرفی در اتحادیه اروپا و بریتانیا از منطقه خلیج فارس تامین میشود.
در نامهای که یورونیوز آن را رویت کرده است، به اتحادیه اروپا توصیه شده سوختهای زیستی را به عنوان جایگزینی برای سوختهای فسیلی در نظر بگیرد؛ توصیهای که از زمان آغاز درگیری در خاورمیانه، شتاب بیشتری گرفته است.
سوخت زیستی چیست؟
اهداف مربوط به سوختهای زیستی مدتها پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تعیین شده بود. بر اساس نسخه بازنگریشده دستورالعمل انرژیهای تجدیدپذیر، کشورهای عضو اتحادیه اروپا موظفاند تا سال ۲۰۳۰ سهم انرژیهای تجدیدپذیر در حملونقل را به ۲۹ درصد برسانند؛ این هدف شامل زیرهدف ۵.۵ درصدی برای هیدروژن تجدیدپذیر و سوختهای زیستی پیشرفته نیز میشود.
سوختهای زیستی از مواد گیاهی تولید میشوند و بر اساس منبع تولید دستهبندی میشوند.
سوختهای زیستی نسل اول از محصولات غذاییای مانند ذرت و نیشکر به دست میآیند، نسل دوم از پوشش گیاهی غیرخوراکی و پسماندهای کشاورزی و نسل سوم از جلبکها استخراج میشوند.
استفاده از گیاهان (زیستتوده) به عنوان سوخت همچنان دیاکسید کربن را وارد جو میکند، اما بسیاری از شرکتهای فعال در حوزه سوخت زیستی مدعیاند این همان میزان CO2 است که در جریان رشد محصول از جو جذب شده است.
آیا سوختهای زیستی میتوانند جای سوختهای فسیلی را بگیرند؟
پژوهش تازهای از موسسه فناوری کارلسروهه (KIT) اعلام میکند اروپا در بلندمدت منابع کافی انرژی تجدیدپذیر برای تامین انرژی حملونقل بدون توسل به سوختهای فسیلی در اختیار دارد.
پروفسور توماس هیرت در KIT میگوید: «اگر مواد باقیمانده و پسماند را به شکل کارآمد استفاده کنیم، میتوانیم در عین کاهش انتشار CO2، وابستگی حملونقل جادهای به واردات انرژی را کمتر کنیم.»
این گزارش که به سفارش شرکت خودروسازی بامو، که سالها است از استفاده از سوختهای زیستی دفاع میکند، تهیه شده است نتیجه میگیرد که «بهویژه مقادیر بسیار زیادی» از مواد باقیمانده و پسماند را میتوان برای تولید سوخت به کار گرفت؛ موادی مانند کاه و کلش کشاورزی، ضایعات چوبی ناشی از جنگلداری و زبالههای آلی.
این گزارش همچنین کشتهای انرژیزا را که در زمینهای کمبازده رشد میکنند و با تولید غذا رقابت ندارند، از دیگر منابع بالقوه سوخت زیستی شناسایی میکند.
پروفسور توماس کوک از موسسه موتورهای درونسوز KIT (IFKM) میگوید: «بیشترین ظرفیت واقعی در موادی مانند بقایای گیاهی و الیاف چوب است که در هر حال در بسیاری از فرایندها تولید میشوند و میتوانند سوختهایی با سازگاری کافی با اقلیم فراهم کنند.»
او اضافه میکند: «اما این کار فقط زمانی موفق خواهد بود که تولید سوختهای زیستی پیشرفته reFuel از سوی دولتها و افکار عمومی در اولویت لازم قرار بگیرد.»
با این حال، بسیاری از کارشناسان اقلیم تردید دارند که این رویکرد کارساز باشد. لوسیَن ماتیو، مدیر بخش خودرو در سازمان ترنسپورت اند انوایرونمنت، به یورونیوز ارث میگوید: «سوختهای الکترونیکی در بهترین حالت راهحلی حاشیهای برای حملونقل جادهای هستند» و تاکید میکند که گذار به خودروهای برقی گزینه منطقیتری است.
ماتیو توضیح میدهد: «در خودروهای برقی ما با فناوریای پاک و کارآمد روبهرو هستیم که هزینه آن برای بازار انبوه نیز قابلقبول است.»
او میگوید: «قانونگذاران اروپایی باید تمرکز خود را بر سیاستهای صنعتی بگذارند تا کارخانههای تولید باتری ایجاد شود، تامین مواد خام حیاتی تضمین گردد و صنعتی برای خودروهای برقی شکل بگیرد که بتواند در سطح جهانی با چین رقابت کند.»
چرا سوختهای زیستی تا این حد بحثبرانگیزند؟
سوختهای زیستی اغلب به عنوان راهحلی معجزهآسا برای رهایی جهان از سوختهای فسیلی تبلیغ میشوند، اما در عمل معایب فراوانی دارند.
بسیاری از این سوختها از محصولات اساسیای مانند ذرت و سویا تولید میشوند؛ موضوعی که میتواند کشاورزان را به کشت «سوخت» به جای «غذا» ترغیب کند. این روند ممکن است قیمت مواد غذایی در جهان را بالا ببرد و بهویژه در کشورهای کمدرآمد، ناامنی غذایی را تشدید کند.
سال گذشته، یک تحقیق در کنگو نشان داد که یک پروژه سوخت زیستی اتحادیه اروپا، با وجود ادعاها درباره استفاده صرف از «زمینهای تخریبشده»، امنیت غذایی این کشور را به مخاطره انداخته است.
بر پایه مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ به سفارش T&E انجام شد، اروپا زمینی به وسعت ایرلند را صرف کشت محصولاتی میکند که تنها برای تولید سوخت زیستی استفاده میشوند. این زمین میتوانست غذای ۱۲۰ میلیون نفر را تامین کند یا اگر به طبیعت بازگردانده میشد، دو برابر این میزان CO2 را جذب کند.
این گزارش (منبع به زبان انگلیسی) همچنین محاسبه کرده است که استفاده از مساحتی معادل تنها ۲.۵ درصد از این زمین برای نصب پنلهای خورشیدی، همان مقدار انرژی را تولید میکند.
به همین دلیل است که برخی کارشناسان اقلیم، سوختهای زیستی را «آزمایشی شکستخورده» توصیف میکنند و ترجیح میدهند بر گذار به برق پاک از طریق باد و خورشید تمرکز کنند.
مایک ماراهرنس، مدیر حوزه سوختهای زیستی در T&E، میگوید: «همین حالا هم ما بخشهای وسیعی از زمین را به محصولاتی اختصاص میدهیم که در نهایت فقط آنها را در باک خودروهایمان میسوزانیم.»
او اضافه میکند: «این زمین میتواند غذای میلیونها نفر را تامین کند یا اگر به طبیعت بازگردانده شود، به مخازن کربنی سرشار از تنوع زیستی تبدیل شود. سوختهای زیستی حاصل از کشت محصولات، احتمالا احمقانهترین چیزی است که تا امروز به نام آبوهوا تبلیغ شده است.»
اگرچه در نظریه، سوختهای زیستی در زمره انرژیهای تجدیدپذیر قرار میگیرند، کشت محصولاتی مانند نیشکر، سویا و ذرت برای تولید انرژی با جنگلزدایی در زیستبومهای حساس، از جمله جنگل آمازون، پیوند خورده است.
این مسئله تردیدهایی را درباره واقعا «خنثی بودن» سوختهای زیستی از نظر کربن برمیانگیزد، زیرا کشت، برداشت و فرآوری این محصولات به انرژی قابلتوجهی نیاز دارد که اغلب از سوختهای فسیلی تامین میشود.