ارتقای شبکه برق «ناکافی» اروپا برای امنیت انرژی این قاره یک «مسئله فوری» بهشمار میشود.
گلوگاههایی که به دلیل فرسودگی شبکه برق اروپا ایجاد شدهاند بیش از 120 گیگاوات از ظرفیت پیشبینیشده انرژیهای تجدیدپذیر را در معرض خطر قرار دادهاند.
آگهی
آگهی
یک گزارش جدید از اندیشکده انرژی امبر هشدار میدهد که پروژههای برنامهریزیشده انرژی پاک که قرار است برق میلیونها خانوار را در 20 کشور عضو اتحادیه اروپا تامین کنند ممکن است بلاتکلیف بمانند.
این بررسی نشان داده است که از هر دو بهرهبردار شبکه برق یکی ظرفیت کافی برای اتصال پروژههای جدید بادی و خورشیدی از جمله پنلهای خورشیدی پشتبامی به شبکه را ندارد.
کارشناسان در بحبوحه جنگ علیه ایران که باعث جهش قیمت نفت و گاز شده است موانع بر سر راه توسعه سریع انرژیهای تجدیدپذیر را مسالهای فوری توصیف میکنند.
الیزابت کرمونا، تحلیلگر انرژی در امبر، میگوید: «با جهش هزینه برق، شبکههای برق اروپا نقش کلیدی در رقابت برای نصب انرژیهای تجدیدپذیر به جای سوختهای فسیلی وارداتی و حفاظت از خانوارها در برابر قیمتهای ناپایدار دارند.»
او اضافه میکند: «گلوگاههای شبکه دیگر صرفا یک مشکل فنی نیستند بلکه به یک ریسک امنیتی تبدیل شدهاند.»
کدام کشورهای اروپایی بیشترین آسیب را میبینند؟
در این گزارش (منبع به زبان انگلیسی) آمده است شدیدترین محدودیتهای شبکه در اتریش، بلغارستان، لتونی، هلند، لهستان، پرتغال، رومانی و اسلواکی دیده میشود.
با این حال، چندین نظام بزرگ برق از جمله آلمان و ایتالیا دادههای مربوط به ظرفیت شبکه را منتشر نمیکنند، به این معنی که ابعاد مشکل میتواند بسیار بزرگتر از برآورد تحلیلگران باشد.
این گزارش هشدار میدهد که موانع شبکه هم بر پروژههای بزرگ تجدیدپذیر و هم بر تاسیسات خانگی اثر گذاشته است. در 17 کشوری که ظرفیت شبکه خود را گزارش میکنند، در حال حاضر بیش از دوسوم ظرفیت جدید بادی و خورشیدی در مقیاس بزرگ که تا سال 2030 برنامهریزی شده در معرض خطر است.
کمبود ظرفیت شبکه میتواند نصب 16 گیگاوات سامانههای خورشیدی پشتبامی را هم به تعویق بیندازد و بر بیش از 1.5 میلیون خانوار در سراسر اروپا تاثیر بگذارد.
برای درک ابعاد موضوع، یک نیروگاه با ظرفیت 1 گیگاوات در صورتی که هر خانوار به طور متوسط سالانه 10 هزار کیلوواتساعت برق مصرف کند میتواند حدود 876 هزار خانوار را در طول یک سال تامین برق کند.
این تحلیل همچنین نشان داده است که بخشی از شبکههای برق اروپا برای پاسخ دادن به تقاضای جدید ناشی از برقیسازی بخش خانگی وضعیت مناسبی دارند.
در شش مورد از هشت کشوری که گزارش دادهاند، ظرفیت شبکه آن قدر هست که تا یکسوم خانوارها بتوانند یک پمپ حرارتی جدید به شبکه متصل کنند. اما لهستان و اسپانیا با محدودیتهای جدی روبهرو خواهند شد چون ظرفیت شبکه توزیع برای تقاضای جدید محدود است.
کرمونا میگوید: «پس از بحران انرژی 2022، با تلاش خانوارها برای مصون ماندن از نوسان قیمت انرژی، سرمایهگذاری در سامانههای خورشیدی پشتبامی جهش یافت.»
او ادامه میدهد: «اکنون که کشورها بار دیگر به فوریت جایگزینی سوختهای فسیلی وارداتی با منابع تجدیدپذیر داخلی پی بردهاند، دیگر نمیتوانیم اجازه دهیم شبکهها سد راه شوند.»
چرا شبکه برق اروپا «ناکافی» است؟
سرمایهگذاری در شبکه برق اروپا طی پنج سال گذشته نزدیک به 50 درصد افزایش یافته و به سالانه 70 میلیارد یورو رسیده است. با این حال کارشناسان میگویند این رقم هنوز کمتر از آن چیزی است که برای رفع گلوگاهها لازم است.
یک گزارش سال 2025 از موسسه پژوهشی اورورا انرژی ریسرچ نشان میدهد هزینه مدیریت ازدحام در شبکههای اروپا در سال 2024 به حدود 9 میلیارد یورو رسیده و به دلیل همین گلوگاهها 72 تراواتساعت، عمدتا از انرژیهای تجدیدپذیر، از مدار تولید خارج شده است. این رقم معادل مصرف سالانه برق اتریش است.
شبکه برق اروپا در اصل بر مبنای زغالسنگ و بعدها گاز ساخته شده که عمدتا در نیروگاههای متمرکز فعالیت میکنند. اما انرژیهای پاکی مانند باد و خورشید معمولا در مناطق دورافتاده تولید میشوند، به این معنا که اروپا اکنون باید راهی کارآمد برای انتقال برق تولیدشده به منازل و کسبوکارها پیدا کند.
آیا کاهش قیمت انرژی به اصلاح شبکه کمک میکند؟
این وضعیت به آن معناست که چند کشور اروپایی بیش از ظرفیتی که شبکه میتواند حمل کند برق تجدیدپذیر تولید میکنند و به همین دلیل ناچارند برای خاموش کردن توربینهای بادی و اصطلاحا محدودسازی تولید (curtailment) و بازگشت به سوختهای فسیلی آلاینده پول بپردازند.
انگلیس برای مقابله با این مشکل طرح آزمایشیای را رونمایی کرده که بر اساس آن در روزهای بادی به جای خاموش کردن توربینها، برق با تخفیف یا برق رایگان در روزهای بادی در اختیار خانوارها قرار میگیرد.
این طرح در پی افزایش انتقادها مطرح شده است مبنی بر این که بریتانیا سال گذشته رقم خیرهکننده 1.47 میلیارد پوند (حدود 1.67 میلیارد یورو) برای خاموش کردن توربینها و پرداخت به نیروگاههای گازی برای راهاندازی آنها هزینه کرده است.
گرگ جکسون، مدیرعامل شرکت انرژی اکتوپس انرژی، معتقد است این طرح آزمایشی باید دائمی شود تا مصرفکنندگان با خیال راحت در برقیسازی سرمایهگذاری کنند.
جکسون میگوید: «تغییرات دائمی یعنی میتوانید خودروی برقی، پمپ حرارتی یا باتری بخرید تا زمانی که برق ارزان است از آن استفاده کنید. این اقدامات تقاضا را به مراتب موثرتر از هر طرح آزمایشی جابهجا خواهد کرد.»