خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی به نقل از شاهدان، خانوادهها و گروههای حقوق بشری مینویسد پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری، موجی گسترده از بازداشتها در ایران آغاز شده که هزاران نفر از اقشار مختلف را هدف قرار داده است.
این گزارش که در گفتوگو با منابعی در داخل و خارج ایران تهیه شده، از بازداشتهای شبانه، نگهداری طولانیمدت بدون تماس با خانواده و فشارهای امنیتی بر بازداشتشدگان و نزدیکانشان خبر میدهد.
آگهی
آگهی
در این گزارش آمده است: ماموران امنیتی ایران ساعت دو بامداد با چندین خودرو مقابل خانه خانواده نخعی توقف کردند. آنها دو خواهر، نیوشا و مونا، را از خواب بیدار کردند و وادارشان کردند که رمز تلفنهای همراهشان را در اختیارشان بگذارند. سپس هر دو را با خود بردند.
یکی از دوستان این دو خواهر که به دلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، به آسوشیتدپرس گفت که آنها به مشارکت در اعتراضات سراسری که یک هفته پیشتر کشور را تکان داده بود متهم شدهاند. این بازداشتها در ۱۶ ژانویه انجام شد.
به گفته فعالان، چنین بازداشتهایی هفتههاست ادامه دارد؛ پس از آنکه حکومت ماه گذشته با سرکوبی گسترده، اعتراضات علیه حاکمیت دینی را در هم شکست. گزارشهایی از یورش به خانهها و محلهای کار در شهرهای بزرگ و مناطق روستایی منتشر شده که نشان میدهد دامنه بازداشتها بخشهای وسیعی از جامعه ایران را در بر گرفته است. دانشجویان، پزشکان، وکلا، معلمان، بازیگران، صاحبان کسبوکار، ورزشکاران و فیلمسازان در میان بازداشتشدگان هستند؛ همچنین چهرههای اصلاحطلب نزدیک به مسعود پزشکیان.
به گفته گروههای ناظر، بسیاری از بازداشتشدگان روزها یا هفتهها در بیخبری کامل نگهداری میشوند و اجازه تماس با خانواده یا وکیل ندارند. این وضعیت خانوادهها را در شرایطی از اضطراب و بلاتکلیفی قرار داده است.
آژانس خبری فعالان حقوق بشر که در آمریکا مستقر است، شمار بازداشتها را بیش از ۵۰ هزار نفر اعلام کرده است. آسوشیتدپرس نتوانسته این رقم را به طور مستقل تایید کند. قطع گسترده اینترنت از سوی مقامهای ایرانی، پیگیری وضعیت بازداشتشدگان را دشوار کرده و اطلاعات تنها به سختی از کشور خارج میشود.
گروههای دیگری از فعالان خارج از ایران نیز در حال مستندسازی بازداشتها هستند. شیوا نظرآهاری، از اعضای «کمیته پیگیری وضعیت بازداشتشدگان»، میگوید مقامها همچنان افراد را شناسایی و بازداشت میکنند.
به گفته او، این کمیته تاکنون نام بیش از ۲۲۰۰ بازداشتشده را با اتکا به گزارشهای مستقیم خانوادهها و شبکهای از منابع داخل کشور تایید کرده است. در میان آنها ۱۰۷ دانشجو، ۸۲ کودک از ۱۳ سال به بالا، ۱۹ وکیل و ۱۰۶ پزشک دیده میشوند.
نظرآهاری میگوید نیروهای امنیتی با بررسی تصاویر دوربینهای شهری، دوربینهای فروشگاهها و حتی تصاویر پهپادها، شرکتکنندگان در اعتراضات را شناسایی کرده و سپس در خانه یا محل کارشان بازداشت میکنند.
هفتهها بازداشت بدون تماس
اعتراضات از اواخر دسامبر و در پی خشم عمومی از افزایش شدید قیمتها آغاز شد و به سرعت در سراسر کشور گسترش یافت. اوج اعتراضات در ۸ و ۹ ژانویه بود؛ زمانی که صدها هزار نفر در بیش از ۱۹۰ شهر و شهرستان به خیابان آمدند.
نیروهای امنیتی با خشونتی بیسابقه واکنش نشان دادند. آژانس خبری فعالان حقوق بشر شمار کشتهشدگان را تاکنون بیش از ۷ هزار نفر اعلام کرده و میگوید رقم واقعی بالاتر است. دولت ایران تنها یک بار، در ۲۱ ژانویه، آمار رسمی ارائه کرد و گفت ۳۱۱۷ نفر کشته شدهاند. حکومت ایران در اعتراضات گذشته نیز متهم به اعلام نکردن یا کمتر اعلام کردن تلفات بوده است.
غلامحسین محسنی اژهای، رئيس قوه قضاییه، به چهره اصلی سرکوب تبدیل شد و معترضان را «تروریست» خواند و خواستار صدور سریع احکام شد.
یکی از معترضان در گوهردشت، در حومه تهران، به آسوشیتدپرس گفت بازداشتها بسیار گسترده است و جامعه در حال خفگی است. او که به دلیل ترس از بازداشت نامش را فاش نکرد، گفت دو نفر از بستگانش و سه نفر از دوستان برادرش در روزهای نخست سرکوب کشته شدند، همچنین چند همسایه.
خواهران نخعی، نیوشای ۳۷ ساله و مونای ۲۵ ساله، ابتدا به زندان اوین منتقل شدند و توانستند با والدینشان تماس بگیرند. سپس، به گفته دوستشان، به زندان قرچک در حومه تهران منتقل شدند؛ زندانی که گروههای حقوق بشری پیش از این نیز از ازدحام و شرایط غیربهداشتی آن گزارش داده بودند.
برخی دیگر از بازداشتشدگان عملا ناپدید شدهاند. خانواده ابوالفضل جذبی از زمان بازداشت او در ۱۵ ژانویه در کارخانهای در اصفهان هیچ خبری از او ندارند. به گفته کمیته پیگیری، او به یک بیماری شدید خونی مبتلاست و نیاز به دارو دارد.
دادبان، گروهی از وکلای ایرانی خارج از کشور، نیز اعلام کرده آتیلا سلطانپور، ۴۵ ساله، از زمان بازداشت در ۲۹ ژانویه در خانهاش در تهران بیخبر است. ماموران هنگام بازداشت او را به شدت مورد ضرب و شتم قرار دادند.
موسی برزین، وکیل عضو دادبان، میگوید مقامها همچنین حسابهای بانکی را مسدود، سیمکارتها را قطع و اموال بستگان معترضان یا حامیان آنها را ضبط کردهاند.
به گفته او، در سرکوبهای پیشین، حکومت گاه ظاهری از رعایت تشریفات قانونی را حفظ میکرد، اما این بار حتی همان ظاهر نیز کنار گذاشته شده است. بسیاری از بازداشتشدگان از دسترسی به وکیل محروماند و روزها یا هفتهها اجازه تماس با خانواده ندارند. برخی وکلای مدافع معترضان نیز احضار یا بازداشت شدهاند.
برزین میگوید وضعیت اجرای قانون در بدترین شرایط خود قرار دارد.
ادامه نشانههای مقاومت
با وجود سرکوب، گروههای مدنی همچنان بیانیههای اعتراضی منتشر میکنند. کانون نویسندگان ایران در بیانیهای اعتراضات را قیامی علیه ۴۷ سال فساد و تبعیض ساختاری توصیف کرد و از بازداشت دو عضو خود خبر داد.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان از خانوادهها خواست درباره بازداشت دانشآموزان و کودکان سکوت نکنند و نام آنها را علنی کنند. سخنگوی این شورا میگوید دستکم ۲۰۰ کودک در جریان سرکوب کشته شدهاند؛ رقمی که نسبت به چند روز پیش افزایش یافته است.
محمد حبیبی در شبکه ایکس نوشت: هر روز با خود میگوییم این آخرین فهرست است، اما صبح روز بعد نامهای تازهای میرسد.
کانونهای وکلا و نهادهای پزشکی نیز اعتراض کردهاند. سازمان نظام پزشکی از مقامها خواسته دست از آزار کادر درمان بردارند.
خشم عمومی از خونریزیها بر نارضایتی اقتصادی افزوده است. اقتصاد ایران سالهاست زیر فشار تحریمها، فساد و سوءمدیریت تضعیف شده، ارزش پول ملی سقوط کرده و تورم به رکوردهای بیسابقه رسیده است.
دولت ایران اقداماتی مانند اجرای طرح کوپن برای کالاهای اساسی را اعلام کرده، اما گروههای کارگری و بازنشستگان بیانیههایی در محکومیت بحران اقتصادی و سیاسی منتشر کردهاند.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئيس جمهوری آمریکا یک ناو هواپیمابر و تجهیزات نظامی دیگر را به خلیج فارس اعزام کرده و گفته در صورت ادامه سرکوب یا اجرای اعدامهای گسترده، ممکن است به ایران حمله کند. یک ناو دیگر نیز در راه خاورمیانه است.
حکومت ایران پیشتر نیز با اعتراضات و تهدیدهای آمریکا مواجه شده و سرکوب اخیر نشان داد همچنان کنترل سختگیرانهای بر کشور دارد. این هفته، مقامها راهپیماییهای گسترده حامیان حکومت را به مناسبت سالگرد انقلاب ۱۳۵۷ برگزار کردند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال، موسی برزین معتقد است شدت سرکوب نشان میدهد رهبری ایران برای نخستین بار از سرنگونی هراس دارد.