اتحادیه اروپا تحریمهای جدیدی علیه ایران اعلام کرده است اما تجارت هرچند در سطحی بسیار پایین ادامه دارد. آلمان همچنان بزرگترین شریک تجاری اتحادیه اروپا در مبادلات با ایران است.
وزیران اتحادیه اروپا این هفته برای تشدید فشار بهخاطر نقض حقوق بشر و حمایت تهران از تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین، تحریمهای جدید علیه ایران را تصویب کردند.
اتحادیه اروپا نخستین بار در اواخر دهه ۲۰۰۰ و همسو با مجموعهای از تدابیر شورای امنیت سازمان ملل درباره برنامه هستهای تهران تحریمهایی علیه ایران اعمال کرد؛ این تدابیر از سال ۲۰۰۶ آغاز شد، زمانی که شورای امنیت از ایران خواست غنیسازی اورانیوم و تجارت مرتبط با فعالیتهای هستهای را تعلیق کند.
در سال ۲۰۱۱ در واکنش به تداوم نقض حقوق بشر تدابیر سختگیرانهتری اعمال شد. از آن زمان این تحریمها هر سال تمدید شدهاند و آخرین بار تا آوریل ۲۰۲۶ تمدید شد.
با وجود این تدابیر، تجارت بهطور کامل قطع نشده است.
براساس دادههای یورواستات، کل تجارت کالا میان اتحادیه اروپا و ایران در سال ۲۰۲۴ به ۴.۶ میلیارد یورو رسید. ارزش واردات اتحادیه اروپا ۸۵۰ میلیون یورو بود و صادرات به ۳.۷ میلیارد یورو رسید؛ نتیجه آن مازاد تجاری حدود ۲.۹ میلیارد یورو به سود اتحادیه اروپا بود.
مبادلات خدماتی نیز ادامه داشته است. بهگفته کمیسیون اروپا، ارزش تجارت دوجانبه خدمات در سال ۲۰۲۳ به ۱.۶۸ میلیارد یورو رسید؛ واردات اتحادیه اروپا ۸۰۰ میلیون یورو و صادرات ۸۷۰ میلیون یورو بود.
سهم ایران از تجارت اتحادیه اروپا
ایران در مجموع شریک عمدهای برای اتحادیه اروپا نیست. در سال ۲۰۲۴، سهم ایران از کل کالاهایی که اتحادیه اروپا به کشورهای غیرعضو صادر کرد، تنها ۰.۱ درصد بود.
خرید اتحادیه اروپا از ایران نیز آنقدر ناچیز بود که سهم ایران در مقایسه با کل واردات از خارج از بلوک، به صفر درصد گرد میشود.
در میانه دهه ۲۰۰۰، هر دو سهم حدود ۱ درصد یا اندکی بیشتر بود.
این کاهش در ارزش کالاهای مبادلهشده نیز بازتاب دارد. در سال ۲۰۰۴، تجارت ایران و اتحادیه اروپا به ۱۹.۵ میلیارد یورو رسید و در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۲۷ میلیارد یورو اوج گرفت.
براساس جدیدترین دادههای یورواستات، این رقم تا سال ۲۰۲۴ به ۴.۵۶ میلیارد یورو کاهش یافت.
پس از تحریمهای ۲۰۱۱، تجارت در سال ۲۰۱۳ به ۶.۱ میلیارد یورو کاهش یافت. سپس احیا شد و در ۲۰۱۷ به ۲۰.۷ میلیارد یورو رسید؛ جهشی که بخشی از آن به توافق هستهای ۲۰۱۵ موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) نسبت داده میشود.
در سال ۲۰۱۹ دوباره بهطور چشمگیری به ۵.۱ میلیارد یورو سقوط کرد و در پی بازگشت تحریمها از آن زمان کمابیش در همین سطح مانده است.
در دهه ۲۰۰۰، تراز تجاری عموما به سود ایران بود. اما از زمان سختتر شدن تحریمها در ۲۰۱۱، اتحادیه اروپا عمدتا مازاد ثبت کرده و صادراتش از واردات پیشی گرفته است.
آلمان یکسوم تجارت ایران و اتحادیه اروپا را در اختیار دارد
در سال ۲۰۲۴، آلمان بزرگترین شریک تجاری ایران در اتحادیه اروپا بود. نزدیک به یکسوم از کل تجارت این بلوک با ایران (۳۲.۶ درصد) مربوط به آلمان بود.
آلمان ۲۱۲ میلیون یورو کالا از ایران وارد کرد و صادرات آن به ۱.۲۷ میلیارد یورو رسید.
ایتالیا با سهم ۱۵.۶ درصدی، دومین شریک اتحادیهای ایران بود. واردات از ایران ۱۸۵ میلیون یورو بود و صادرات به ۵۲۸ میلیون یورو رسید.
هلند با سهم ۱۳.۳ درصدی در رتبه سوم قرار گرفت. ۶۲ میلیون یورو کالا از ایران وارد و ۶۰۷ میلیون یورو صادر کرد. با وجود رتبه سوم از نظر کل تجارت، از نظر صادرات به ایران دومین صادرکننده اتحادیه اروپا بود.
از دیگر اعضای اتحادیه اروپا با حجم تجارت بالای ۲۰۰ میلیون یورو با ایران میتوان به بلژیک، اسپانیا، فرانسه و بلغارستان اشاره کرد.
ایران به چند کشور عضو اتحادیه اروپا اندکی بیش از آنچه از آنها میخرد میفروشد، اما این مقادیر کوچک و از نظر اقتصادی ناچیز است.
تنها سوئد و لوکزامبورگ اندکی بیش از صادراتشان از ایران وارد کردند و تراز آنها اندکی بیش از ۵ میلیون یورو بود.
پرمعاملهترین کالاها میان ایران و اتحادیه اروپا
با توجه به اینکه ایران عضو سازمان تجارت جهانی نیست و توافق دوجانبهای میان ایران و اتحادیه اروپا وجود ندارد، تجارت با ایران مشمول رژیم عمومی وارداتی اتحادیه اروپاست.
بهگفته کمیسیون اروپا، ماشینآلات و تجهیزات حملونقل بزرگترین دسته صادراتی اتحادیه اروپا به ایران است.
در سال ۲۰۲۴، صادرات در این گروه به ۱.۲۸ میلیارد یورو رسید و ۳۴ درصد از کل صادرات اتحادیه اروپا به ایران را تشکیل داد. مواد شیمیایی و محصولات مرتبط نیز سهم بالایی داشتند: حدود ۱.۱۳ میلیارد یورو، معادل تقریبا ۳۱ درصد.
واردات اتحادیه اروپا از ایران در چند دسته محدود متمرکز است. مواد غذایی و حیوانات زنده بزرگترین سهم را دارند: حدود ۳۰۵ میلیون یورو (۳۷ درصد از واردات اتحادیه اروپا از ایران).
پس از آن، کالاهای ساختهشده بر پایه مواد با حدود ۱۸۰ میلیون یورو (۲۲ درصد) قرار میگیرند. مواد شیمیایی و محصولات مرتبط حدود ۱۸۸ میلیون یورو (۲۳ درصد) سهم دارند و مواد خام غیرخوراکی (بهاستثنای سوختها) حدود ۸۹ میلیون یورو (۱۱ درصد) را شامل میشود.