ایرانیان نزدیک به دو هفته است که با طولانیترین و گستردهترین قطعی اینترنت در تاریخ جمهوری اسلامی دست و پنجه نرم میکنند؛ وضعیتی که نهتنها دسترسی آنها را به اطلاعات و جهان خارج محدود کرده بلکه نفس بسیاری از کسبوکارهایی که به تبلیغات آنلاین وابستهاند را بندآورده است.
مقامات ایرانی از روز ۱۸ دیماه و در پی اعتراضات سراسری، دسترسی به اینترنت را قطع کردند. فعالان میگویند سرکوب خونین این اعتراضات منجر به کشته شدن بیش از ۴۵۰۰ نفر شده و بیم آن میرود که شمار جانباختگان بیشتر از این باشد.
از آن زمان تاکنون، دسترسی به جهان خارج به حداقل رسیده و اتصال اینترنت در روزهای اخیر تنها برای برخی وبسایتهای داخلی برقرار شده است. گوگل نیز بهصورت جزئی بهعنوان موتور جستجو شروع به کار کرده، اما اکثر نتایج جستجو همچنان غیرقابلدسترس هستند.
مقامات هیچ زمانبندی مشخصی برای بازگشت کامل اینترنت ارائه نکردهاند؛ موضوعی که منجر به نگرانی کسبوکارهای سراسر کشور نسبت به آینده خود شده است.
صاحب یک فروشگاه حیوانات خانگی در تهران که نخواست نامش فاش شود به آسوشیتدپرس میگوید کسبوکارش از زمان شروع اعتراضات با افت ۹۰ درصدی همراه بوده است.
او میگوید: «من پیش از این، عمدتاً در اینستاگرام و تلگرام کار میکردم که اکنون دیگر به آنها دسترسی ندارم. دولت دو جایگزین داخلی پیشنهاد داده است اما نکته اینجاست که مشتریان ما آنجا نیستند؛ آنها از این پلتفرمها استفاده نمیکنند.»
قطعی اینترنت؛ جدیدترین فشار بر پیکر کسبوکارها در ایران
قطعی اینترنت، فشار اقتصادی بر مردم ایران را دوچندان کرده است. اعتراضات که به نظر میرسد زیر سایه سرکوب خونین مقامات فروکش کرده از ۷ دی ماه و به دلیل سقوط ارزش ریال آغاز شد؛ جایی که نرخ برابری ارز به بیش از ۱.۴ میلیون ریال در برابر یک دلار رسید. ده سال پیش، هر دلار با ۳۲۰۰۰ ریال معامله میشد و پیش از انقلاب اسلامی سال ۵۷، این رقم ۷۰ ریال به ازای یک دلار بود.
سیر نزولی ارزش پول ملی باعث افزایش تورم و بالا رفتن قیمت مواد غذایی و سایر نیازهای روزمره شد. فشار بر جیب ایرانیان با تغییراتی در قیمت بنزین طی ماه دسامبر تشدید شد و خشم عمومی را شعلهورتر کرد.
ایرنا، خبرگزاری دولتی ایران به نقل از احسان چیتساز، یکی از معاونان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نوشت که قطعی اینترنت روزانه بین ۲.۸ تا ۴.۳ میلیون دلار به ایران خسارت وارد کرده است.
اما هزینه واقعی برای اقتصاد ایران میتواند بسیار بالاتر باشد. طبق تخمین نتبلاکس، سازمان نظارت بر دسترسی جهانی به اینترنت، هر روز قطعی اینترنت در ایران بیش از ۳۷ میلیون دلار برای این کشور هزینه به همراه دارد.
این وبسایت اعلام کرده است که تأثیر اقتصادی قطعی اینترنت را بر اساس شاخصهایی از منابع متعدد، از جمله بانک جهانی و اتحادیه بینالمللی مخابرات (نهاد تخصصی سازمان ملل در زمینه فناوری دیجیتال)، برآورد میکند.
دارا کاندوئیت، مدرس دانشگاه ملبورن استرالیا در مقالهای که ماه ژوئن در ژورنال «دموکراتیزاسیون» منتشر شد، نوشت: «برآورد دولتی تنها در سال ۲۰۲۱نشان داد که کسبوکارهای ایرانی سالانه تا ۸۳۳ میلیون دلار از طریق شبکههای اجتماعی فروش داشتهاند.»
او به برآورد جداگانهای اشاره کرد که نشان میداد اختلالات اینترنتی در جریان اعتراضات مهسا امینی در سال ۲۰۲۲، حدود ۱.۶ میلیارد دلار به اقتصاد ایران زیان وارد کرده است.
کاندوئیت نوشت: «پیامدهای اقتصادی گسترده و فراگیر اختلالات اینترنتی سال ۲۰۲۲، خطر تشدید تنشها در ایران و تحریک گروههای تازه مخالف با رژیم را در خیابانها به همراه داشت؛ آن هم در زمانی که حکومت با یکی از جدیترین تهدیدهای وجودی دوران حیات خود روبرو بود.»
گزارشها حاکی از آن است که در جریان سرکوب جنبش زن، زندگی، آزادی بیش از ۵۰۰ نفر کشته و بیش از ۲۲ هزار نفر نیز بازداشت شدند.
دادستانی برخی کسبوکارهای حامی اعتراضات را هدف قرار میدهد
در همین حال، دستگاه قضایی و دادستانها در ایران اقدامات اولیه برای هدف قرار دادن برخی از کسبوکارها را در پی شعلهور شدن اعتراضات اخیر در ایران آغاز کردهاند.
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه روز سهشنبه گزارش داد که دادستانهای تهران پروندههایی را برای ضبط و توقیف اموال ۶۰ کافه که ادعا شده در اعتراضات نقش داشتند، تشکیل دادهاند.
این خبرگزاری همچنین از طرح دیگر در دستگاه قضایی برای پیگیری توقیف اموال ورزشکاران، چهرههای سینمایی و سایر افراد خبر داد. گزارشهای دیگر حاکی از آن است که مقامات برخی کافهها را در تهران و شیراز پلمب کردهاند.
تداوم قطعی و افزایش خشم عمومی
خسارتهای مالی باعث شده تا برخی از مردم آشکارا درباره خاموشی اینترنت و نسبت به آن اعتراض کنند.
یک کاربر در بخش نظرات مربوط به قطعی اینترنت در وبسایت خبرگزاری نیمهرسمی فارس، نوشته است: «تو را به خدا قسم، لطفاً نگذارید این قطعی اینترنت به یک رویه عادی تبدیل شود. ما به اینترنت نیاز داریم. زندگی شغلی ما دارد محو میشود. کسبوکار ما در حال نابودی است.»
کاربر دیگری پرسید چرا با گذشت چند روز و نبود گزارشهایی از اعتراضات خیابانی، اینترنت همچنان مسدود است؟
تنها قطع اینترنت نیست که به کسبوکارها آسیب میزند. سرکوب خشونتآمیز اعتراضات و موج بازداشتها که طبق گزارشها به ۲۶ هزار نفر رسیده، روحیه مصرفکنندگان را نیز تضعیف کرده است.
در پایتخت ایران، بسیاری از فروشگاهها و رستورانها باز هستند،اما اکثر آنها خالی به نظر میرسند، زیرا تمرکز مشتریان عمدتاً بر خرید مواد غذایی است و نه چیز دیگر.
احمدرضا رادان، فرمانده کل نیروی انتظامی روز دوشنبه در تلویزیون دولتی ایران گفت: «کسانی که فریب سرویسهای اطلاعاتی بیگانه را خوردهاند و در عمل به سربازان آنها تبدیل شدند، فرصت دارند خود را تسلیم کنند. در صورت تسلیم، قطعاً در مجازات آنها تخفیف داده خواهد شد. آنها سه روز مهلت دارند تا خود را معرفی کنند.»
او توضیح نداد که پس از این سه روز چه اتفاقی خواهد افتاد.