چگونه مغز ما را به پرخوری میکشاند و چطور میتوان آن را فریب داد؟ به صدای جلز و ولز یک استیک روی گریل یا صدای باز شدن یک قوطی نوشابه فکر کنید؛ آیا همین صداها دهان شما را آب نمیاندازند؟ ۷ راهکار زیر میتواند به شما در شناخت محرکها و آگاهی از نقش حواس در انتخابهای غذاییتان کمک کند.
بیشتر ما تصور میکنیم انتخابهای غذاییمان کاملا آگاهانه و منطقی است؛ اما علم چیز دیگری میگوید. مغز ما پیش از آنکه حتی لقمهای را مزه کند، بر اساس رنگ، بو، صدا، شکل و بافت غذا درباره آن قضاوت میکند. به همین دلیل است که گاهی یک بستهبندی براق، بوی سبزیخوردن، یادآوری یک خاطره یا حتی موسیقی پسزمینه یک رستوران میتواند اشتهای ما را تحریک کند.
آگهی
آگهی
چارلز اسپنس، روانشناس و پژوهشگر علوم غذایی در اینباره نظر جالبی دارد. این محقق دانشگاه آکسفورد میگوید: «ما فکر میکنیم مزه فقط در دهان شکل میگیرد، اما در واقع تمام حواس در تجربه غذا خوردن نقش دارند.»
پژوهشهای جدید نشان میدهد اگر بدانیم مغز چگونه فریب محرکهای حسی را میخورد، میتوانیم همین سازوکار را به نفع سلامت خود به کار بگیریم. در ادامه با ۷ راهکار علمی آشنا میشویم که میتوانند به انتخابهای غذایی بهتر کمک کنند.
۱. مراقب بستهبندیهای براق باشید
ظاهر غذا بیش از آنچه تصور میکنیم بر تصمیمهای ما اثر میگذارد. مغز بهطور طبیعی به سمت چیزهای چشمگیرتر کشیده میشود؛ پدیدهای که دانشمندان آن را «تلهی چشمگیری» مینامند.
بتینا پیکراس-فیسمن، متخصص رفتار مصرفکنندگان در دانشگاه واگنینگن هلند، میگوید: «افراد اغلب ارزش غذایی محصولات را از روی رنگ بستهبندی قضاوت میکنند. رنگهای سبز، سفید و قهوهای سالمتر به نظر میرسند، در حالی که رنگهای درخشان و براق بیشتر با خوراکیهای لذتبخش و پرکالری تداعی میشوند.»
بنابراین بهتره راه این است کهبیسکویتها، شکلاتها و تنقلات وسوسهانگیز را در ظرفهای مات و دور از دید نگهداری کنید تا کمتر به سراغ آنها بروید.
۲. به قفسههای بالا و پایین نگاه کنید
سوپرمارکتها بهخوبی میدانند که ما معمولا اولین چیزی را انتخاب میکنیم که جلوی چشممان قرار دارد. به همین دلیل، کالاهای گرانتر در سطح دید و خوراکیهای وسوسهکننده در نزدیکی صندوق چیده میشوند.
مطالعات نشان دادهاند حذف تنقلات ناسالم از کنار صندوق میتواند خریدهای ناگهانی را بهطور محسوسی کاهش دهد، در حالی که قرار دادن میوهها در همین نقاط فروش آنها را افزایش میدهد.
بنابراین هنگام خرید، فقط به قفسههای همسطح چشم اکتفا نکنید؛ گزینههای سالمتر گاهی در بالا یا پایین پنهان شدهاند.
۳. از ظروف و قاشقهای سنگینتر استفاده کنید
تجربه غذا خوردن فقط به خود غذا محدود نمیشود. وزن ظرف، شکل بشقاب و حتی سنگینی قاشق و چنگال میتواند بر احساس ما اثر بگذارد.
پژوهشها ثابت کردهاند افرادی که از ظروف سنگینتر استفاده میکنند، پیش از خوردن غذا احساس رضایت و سیری بیشتری دارند. همچنین قاشق و چنگالهای سنگینتر میتوانند کیفیت و لذت غذا را در ذهن افراد افزایش دهند.
۴. بشقاب خود را زیباتر بچینید
چشم قبل از دهان غذا میخورد. هرچه یک بشقاب زیباتر و هنرمندانهتر چیده شود، مغز آن را خوشمزهتر ارزیابی میکند.
در یکی از مطالعات، شرکتکنندگان سالادی را که با الهام از آثار نقاش روس «واسیلی کاندینسکی» چیده شده بود، نهتنها خوشمزهتر دانستند، بلکه حاضر بودند برای آن پول بیشتری بپردازند.
راهکاراین استکهاز رنگهای متنوع، سبزیجات تازه و چیدمانی جذاب استفاده کنید تا غذاهای سالم اشتهابرانگیزتر به نظر برسند.
۵. موسیقی آرامتر پخش کنید
صدا نیز یکی از عوامل پنهان تاثیرگذار بر اشتهاست؛ موضوعی که پژوهشگران از آن با عنوان «چاشنی صوتی» یاد میکنند.
مطالعات نشان میدهد موسیقی آرام و ملایم باعث میشود افراد آهستهتر غذا بخورند و همین موضوع میتواند به کاهش دریافت کالری کمک کند. همچنین حذف عوامل حواسپرتی مانند تلویزیون و تلفن همراه، توجه به غذا را افزایش داده و از پرخوری جلوگیری میکند.
۶. حجم بشقاب را با غذاهای کمکالری پر کنید
انسانها معمولا حجم مشخصی از غذا را مصرف میکنند، نه تعداد مشخصی کالری. به همین دلیل کاهش «چگالی انرژی» غذا میتواند بدون ایجاد احساس محرومیت، مصرف کالری را کم کند.
باربارا رولز، استاد علوم تغذیه دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، میگوید: «اگر کالری یک وعده را کاهش دهید اما حجم آن را حفظ کنید، همچنان احساس رضایت خواهید داشت اما انرژی کمتری دریافت میکنید.»
افزودن سبزیجاتی مانند گلکلم، کدو یا اسفناج به غذاها یکی از سادهترین راهها برای رسیدن به این هدف است.
۷. مراقب «معده مخصوص دسر» باشید
تقریبا همه ما این تجربه را داشتهایم: کاملا سیر هستیم اما با دیدن یک دسر خوشرنگ ناگهان جا برای خوردن آن پیدا میکنیم.
پژوهشگران این پدیده را «معده مخصوص دسر» مینامند. مطالعات نشان میدهد حتی وقتی بدن به غذای بیشتری نیاز ندارد، تصاویر، بوها و نشانههای بصری میتوانند میل شدید به خوردن را فعال کنند.
به گفته چارلز اسپنس: «ما به ندرت فقط به دلیل گرسنگی غذا میخوریم؛ بیشتر اوقات این محرکهای محیطی هستند که ما را به سمت خوردن سوق میدهند.»
شناخت این محرکها و آگاهی از نقش حواس در تصمیمگیریهای غذایی، میتواند یکی از موثرترین ابزارها برای داشتن رژیمی سالمتر و انتخابهای آگاهانهتر باشد.