شکاف ثروت میان سالمندان اروپا بسیار زیاد است؛ ثروت خالص میانه خانوارهای ۷۵-۶۵ سال در لوکزامبورگ ۱٫۲۲ میلیون یورو و در لتونی فقط ۳۶۳۰۰ یورو است. این ارقام نقش مسکن، مستمری و حمایت خانوادگی در امنیت بازنشستگی را نشان میدهد.
ثروت در دوران بازنشستگی در سراسر اروپا به شدت متفاوت است و سطح زندگی را بسیار فراتر از آنچه فقط درآمد بازنشستگی میتواند تامین کند شکل میدهد.
آگهی
آگهی
در برخی کشورها، خانوارهای سالمند بیش از 30 برابر خانوارهای مشابه در کشورهای دیگر ثروت دارند؛ موضوعی که نشان میدهد مسکن، بازنشستگی و حمایت خانوادگی چگونه میتواند امنیت مالی در سالهای پایانی زندگی را رقم بزند.
اما در کدام کشورها افراد بالای 65 سال بیشترین ثروت را دارند؟
نظرسنجی دارایی و مصرف خانوار بانک مرکزی اروپا (HFCS) که در میانه سال 2023 منتشر شد، دادههای مقایسهای درباره ثروت سالمندان ارائه میدهد.
در منطقه یورو، میانه ثروت خالص خانوارهای 65 تا 74 سال 185,300 یورو است. در میان 22 کشور اروپایی، این رقم از 36,300 یورو در لتونی تا 1,219,500 یورو در لوکزامبورگ متغیر است. (برای امکان مقایسه، ارقام ثروت در همه کشورها، حتی خارج از منطقه یورو، به یورو بیان شده است.)
لوکزامبورگ به وضوح یک استثناست. رقم بعدی، در مالت، 310,000 یورو است.
بلژیک و ایرلند پیشتاز، جلوتر از فرانسه و آلمان
اگر این دو کشور با کمترین جمعیت در اتحادیه اروپا را کنار بگذاریم، خانوارهای سالمند در بلژیک و ایرلند بیشترین ثروت را دارند. میانه ثروت خالص خانوارهای 65 تا 74 سال در بلژیک 307,700 یورو است. ایرلند نیز با 296,700 یورو به سطح 300 هزار یورو نزدیک است.
فرانسه با رقم 232,800 یورو در رتبه پنجم قرار دارد و بلافاصله پس از آن آلمان با 232,100 یورو میآید. در اسپانیا، میانه ثروت خالص این گروه سنی 200,800 یورو است.
در میان چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا، ایتالیا با 168,000 یورو پایینترین رقم را دارد؛ به این معنا که افراد در سن بازنشستگی در فرانسه و آلمان بیش از 60 هزار یورو ثروت بیشتری نسبت به همتایان خود در ایتالیا در اختیار دارند.
اتریش با 188,500 یورو کمی بالاتر از میانگین منطقه یورو قرار دارد، در حالی که فنلاند با 176,100 یورو اندکی پایینتر از آن است.
هلند در میان کشورهای زیر میانگین
هلند با رقم 134,400 یورو به عنوان کشوری شناخته میشود که با وجود نظام بازنشستگی بسیار مورد تحسین خود، ثروت خانوار نسبتا محدودی در میان افراد بالای 65 سال دارد؛ امری که نشان میدهد درآمدهای بالای بازنشستگی لزوما به سطح بالای ثروت خصوصی منجر نمیشود.
همزمان، اسلوونی با 138,200 یورو، یونان با 104,300 یورو، چک با 102,900 یورو و اسلواکی با 100,800 یورو نیز به طور قابل توجهی زیر میانگین قرار دارند.
در انتهای این فهرست، علاوه بر لتونی، پنج کشور دیگر نیز میانه ثروت خالص کمتر از 100,000 یورو برای خانوارهای 65 تا 74 سال دارند: لیتوانی با 51,400 یورو، مجارستان با 54,400 یورو، استونی با 73,500 یورو، کرواسی با 75,900 یورو و پرتغال با 99,200 یورو.
میانه ثروت خالص برای خانوارهای 75 سال و بیشتر در منطقه یورو 144,400 یورو است که 40,900 یورو، معادل 22 درصد، کمتر از گروه سنی 65 تا 74 سال است.
در تقریبا همه کشورهای مورد بررسی، میانه ثروت در میان خانوارهای 75 ساله و بیشتر کمتر از خانوارهای 65 تا 74 سال است. لوکزامبورگ و بلژیک تنها استثناها هستند.
در اتریش، این رقم 51 درصد کمتر و در آلمان 44 درصد پایینتر است. در فرانسه، فقط 14 درصد کمتر است.
عوامل تفاوت میان کشورها
مسئولان نظرسنجی HFCS در گزارشی پیشتر یادآوری کردهاند که تفاوت در درآمد، ترکیب خانوار، مالکیت مسکن، استفاده از اعتبار برای خرید ملک و قیمت خانه از مهمترین عوامل تفاوت ثروت خالص میان کشورهاست.
رفتار پسانداز فردی و تعامل بلندمدت
پروفسور فابیان پفر از دانشگاه LMU مونیخ و مدیر بنیانگذار مرکز بینالمللی استون مونیخ برای پژوهش نابرابری (منبع به زبان انگلیسی) گفت: «این تفاوتهای میان کشورها یادآوری میکند که ثروت هرگز فقط نتیجه رفتار پسانداز فردی نیست.»
او افزود: «آنها بازتاب تعامل بلندمدت بازارهای مسکن، دولتهای رفاه، نظامهای بازنشستگی، نهادهای اعتباری، انتقالهای مالی درون خانواده و مسیرهای تاریخی دستیابی به مالکیت دارایی هستند.»
نقش مالکیت مسکن
او تاکید کرد که این ارقام نشان میدهد جوامع اروپایی چگونه به شکلهای متفاوت انباشت ثروت خصوصی را سامان دادهاند. برای بسیاری از خانوارها، خانه مهمترین دارایی است.
او افزود: «هر جا خانوارهای سالمند به طور گسترده به مالکیت مسکن دسترسی داشتهاند و از افزایش ارزش املاک بهرهمند شدهاند، میانه ثروت خالص معمولا بسیار بالاتر به نظر میرسد. هر جا اجارهنشینی رایجتر بوده، ثروت خالص خصوصی ممکن است کمتر به نظر برسد، حتی اگر سالمندان به شیوههای دیگر تحت حمایت باشند.»
فابیان پفر توضیح داد که برای مثال آلمان و اتریش در دادههای مربوط به ثروت خالص خانوار اغلب کمثروتتر به نظر میرسند، تا حدی به این دلیل که سهم بیشتری از خانوارها در این کشورها مستاجر هستند.
او گفت: «این موضوع به طور خودکار به این معنا نیست که سالمندان مستاجر فقیرند، اما به این معناست که بخش کمتری از امنیت اقتصادی آنها در ترازنامه ثروت خصوصی خانوار ظاهر میشود.»
مستمریهای بازنشستگی عمومی در محاسبه نیامده است
دادههای مربوط به ثروت خالص، ارزش فعلی تعهدات مربوط به مستمریهای بازنشستگی عمومی یا شغلی را در بر نمیگیرد. پفر تاکید کرد که این تعهدات بازنشستگی برای بسیاری از سالمندان از مهمترین منابع اقتصادی است.
او گفت: «یک نظام بازنشستگی عمومی سخاوتمندانه میتواند نیاز به انباشت داراییهای خصوصی بزرگ برای دوران بازنشستگی را کاهش دهد. از این نظر، ثروت خصوصی کمتر در میان خانوارهای سالمند گاهی میتواند بازتاب دولت رفاه قویتر باشد، نه امنیت اقتصادی ضعیفتر.»
ثروت خانوادگی نیز مهم است
توبی وِلتون، پژوهشگر ارشد در بنیاد بیننسلی، تاکید کرد که نقش ثروت خانوادگی نیز هرچه بیشتر مهم شده است.
با دشوارتر شدن دسترسی به مسکن و مالکیت دارایی فقط از طریق درآمد، کمک مالی پدر و مادرها و پدربزرگ و مادربزرگها میتواند نقش فزایندهای در تعیین این که چه کسانی میتوانند در سنین پایینتر ثروت انباشت کنند ایفا کند.
او به یورونیوز بیزنس گفت: «این موضوع نگرانیهایی را درباره برابری فرصت ایجاد میکند، زیرا پیامدهای اقتصادی بیش از پیش تحت تاثیر پیشینه خانوادگی قرار میگیرد، نه تلاش فردی.»
ثروت خالص چیست؟
ثروت خالص تفاوت میان کل داراییهای خانوار و کل بدهیهای خانوار است. کل داراییها شامل موارد زیر است:
داراییهای واقعی: ارزش محل سکونت اصلی خانوار برای مالکان خانه، سایر املاک و مستغلات، خودروها، اشیای قیمتی مانند جواهرات، آثار هنری و عتیقه و ارزش کسبوکارهای خوداشتغالی.
داراییهای مالی: سپردهها (حسابهای دیداری و پسانداز)، صندوقهای سرمایهگذاری، اوراق قرضه، سهام، پولی که دیگران به خانوار بدهکارند، ارزش طرحهای داوطلبانه بازنشستگی و بیمههای عمر کامل اعضای خانوار و سایر داراییهای مالی.
کل بدهیها شامل وامهای رهنی با وثیقه محل سکونت اصلی خانوار و سایر املاک متعلق به خانوار، وامهای غیررهنی (از جمله وامهای مصرفی، وامهای خصوصی و سایر وامها)، اضافه برداشت از حسابهای بانکی و بدهی کارت اعتباری است.