رصدهای یک شبکه جهانی تلسکوپ نشان داد فضاپیمای دارت ناسا توانسته مدار قمر سیارکی دیمورفوس را تغییر دهد و نخستین آزمایش دفاع سیارهای موفق ثبت شود که در آن برخورد ساخت بشر حرکت یک جرم طبیعی را عوض میکند.
ناسا دو دانشمند ازبکستانی را به دلیل مشارکتشان در رصدهایی که نخستین تلاش موفق برای تغییر مدار یک سیارک را تایید کرد، مورد قدردانی قرار داده است.
آگهی
آگهی
اندازهگیریهای رصدخانه مرتفع مایداناک کمک کرد تایید شود که مسیر حرکت دیمورفوس، قمر کوچک سیارکی که به دور جرم بزرگتر دیدیموس میگردد، پس از برخورد فضاپیمای ماموریت «آزمایش تغییر مسیر دوتایی سیارک» ناسا (دارت) تغییر کرده است.
کمالالدین ارگاشف و اوتابک بورخونوف، دو دانشمند موسسه نجوم میرزا اولغبیگ، در میان نزدیک به ۱۰۰ پژوهشگر از ۲۸ رصدخانه در سراسر جهان بودند که نتایج این آزمایش دفاع سیارهای را زیر نظر داشتند. رصدهای آنها در شکلگیری مجموعه داده بینالمللی برای اندازهگیری میزان جابهجایی مداری نقش داشت.
سامانه سیارکی هدف این ماموریت از نظر زبانی نیز به زبان یونانی پیوند دارد. نام سیارک بزرگتر، دیدیموس، از واژه یونانی «دوقلو» گرفته شده و به دوگانه بودن این سامانه اشاره دارد. همدم کوچکتر آن، دیمورفوس، به معنی «دو شکل داشتن» است که وضعیت سیارک را پیش و پس از برخورد فضاپیما بازتاب میدهد.
پژوهشگرانی که در این برنامه رصدی جهانی مشارکت داشتند، جایزه گروهی ناسا را دریافت کردند؛ افتخاری درونسازمانی که معمولا به تیمهای همکار در تحقق اهداف ماموریتها اهدا میشود.
بورخونوف گفت: «ما در نخستین آزمایشهای تاریخ بشر برای تغییر مدار جرمی که میتواند زمین را تهدید کند یا از هم بپاشد شرکت کردیم. همچنین به تایید کارایی این روش کمک کردیم. به همین دلیل ناسا کار ما را به رسمیت شناخت و این جایزه را اهدا کرد. امیدوارم در آینده در حوزههای علمی دیگر نیز تحقیقات مشترک با ناسا را ادامه دهم و به نتایج علمی تازهای برسم.»
ماموریت دارت چگونه مدار یک سیارک را تغییر داد
در ماموریت دارت، فضاپیمایی عمدا با سیارک دیمورفوس برخورد داده شد تا آزمایش شود آیا میتوان مدار یک سیارک بالقوه خطرناک را با ضربه جنبشی تغییر داد یا نه.
رصدهای تکمیلی با تلسکوپهای زمینی در نقاط مختلف جهان نشان داد که دوره مداری دیمورفوس به دور دیدیموس حدود ۳۲ دقیقه کوتاهتر شده است. این تغییر آنقدر چشمگیر بود که چندین رصدخانه توانستند آن را به طور مستقل تایید کنند و با مدلهای پیش از برخورد درباره انحراف با ضربه جنبشی همخوانی داشت.
این رویداد نخستین مورد ثبتشدهای بود که در آن، تغییر حرکت یک جرم طبیعی آسمانی بر اثر اقدام مستقیم انسان به شکل تجربی تایید میشود.
برای تایید نتیجه، ستارهشناسان پیش و پس از برخورد، رصدهای فوتومتری پیوسته انجام دادند، تغییرات روشنایی هنگام عبور دیمورفوس از مقابل دیدیموس را با هم مقایسه کردند و تفاوتهای ظریف در دوره مداری را سنجیدند.
دانشمندان رصدخانه مایداناک فوتومتری دنبالهزمانی از نوار طول جغرافیایی آسیای مرکزی در اختیار پروژه گذاشتند و به پر کردن شکافهای رصدی در شبکه جهانی پایش کمک کردند.
ارگاشف گفت: «نزدیک به صد دانشمند از رصدخانههای سراسر جهان در این رصدها مشارکت داشتند. نقش ما به دست آوردن دادههای فوتومتری از مایداناک پیش و پس از برخورد و کمک به دقیقتر شدن اندازهگیریهای دوره مداری بود.»
مجموعه دادههای گردآمده از رصدخانههای مشارکتکننده بعدا در تحلیلهای بینالمللی برای تایید انحراف سیارک استفاده شد.
قدردانی ناسا و چشمانداز پژوهشهای دفاع سیارهای
جایزههایی مانند جایزه گروهی ناسا، به جای برجسته کردن یک نهاد، مشارکتهای علمی و فنی هماهنگ میان نهادهای مختلف را ارج میگذارند.
به گفته ارگاشف، این تجربه از فعالیتهای آینده در زمینه پایش اجرام نزدیک زمین، مطالعه چرخش سیارکها و تحقیق درباره زبالههای مداری حمایت خواهد کرد؛ حوزههایی که هر چه بیشتر با ایمنی فضایی جهانی گره میخورند.
بورخونوف معتقد است این پروژه میتواند الهامبخش پژوهشگران جوان نیز باشد.
بورخونوف گفت: «جلب جوانان به کار علمی ضروری است. آزمایش ما علاقه جوانان به علم را افزایش میدهد و اعتماد به نفس پژوهشگران جوان را تقویت میکند.»
برای دانشمندانی که در کارزار رصدی ماموریت دارت مشارکت داشتند، این ماموریت نه تنها یک دستاورد علمی بود، بلکه الگویی نشان داد که چگونه شبکهای پراکنده از رصدخانهها میتواند در آزمایشهای فضایی بزرگمقیاس نقش ایفا کند. مشارکت در رصدهای پس از ماموریت دارت نشاندهنده ادغام روبهگسترش ازبکستان در شبکههای بینالمللی پژوهشهای نجومی است.