آیا قرار گرفتن بدن در نزدیکی یک گوشی در حال شارژ برای سلامتی مضر است؟ آیا شارژر گوشیها امواج خطرناکی تولید میکنند؟ آیا خوابیدن در کنار یک گوشی در حال شارژ خطر دارد؟
اولین قدم برای دادن پاسخی علمی به این پرسشها این است که نحوه رفتار گوشیهای هوشمند را در حالتهای عملیاتی مختلف درک کنیم؛ یعنی حالتهای آماده به کار، استفاده فعال و شارژ. زیرا هر حالت، تغییرات متفاوتی را در «میدانهای الکترومغناطیسی» گوشی ایجاد میکنند.
آگهی
آگهی
میدانهای الکترومغناطیسی (EMF) به انرژیهایی گفته میشود که در اطراف وسایل برقی و تجهیزات بیسیم ایجاد میشوند. این میدانها میتوانند فرکانسهای مختلفی داشته باشند؛ از میدانهای با فرکانس پایین گرفته تا امواج رادیوفرکانسی (RF) با فرکانس بالاتر که تلفن همراه و دیگر تجهیزات بیسیم برای ارتباط با یکدیگر از آنها استفاده میکنند.
واقعیت این است که تلفنها حتی زمانی که از آنها استفاده نمیکنیم سطحی از میدانهای الکترومغناطیسی را منتشر میکنند؛ زیرا با برجهای مخابراتی اطراف خود در ارتباط هستند، برنامههایشان را بهروزرسانی میکنند یا پیامها را دریافت میکنند. البته در این حالت، میزان EMF منتشر شده در مقایسه با وضعیت «استفاده فعال از تلفن» در حداقل ممکن است.
چه زمانی میدانهای الکترومغناطیسی به اوج خود میرسند؟
هنگام پخش برنامههای آنلاین، فیلمها یا بازیهای آنلاین همچنین هنگام گفتگوی تلفنی با کسی، گوشی تلفن با قدرت بیشتری کار میکند، آنتنها دادههای بیشتری را میفرستند و دریافت میکنند، پردازندهها داغتر میشوند و درنتیجه سطح انتشار RF افزایش مییابد زیرا تقاضای دستگاه برای انرژی و حفظ ارتباطات افزایش مییابد.
وضعیت میدانهای الکترومغناطیسی «هنگام شارژ تلفن» چگونه است؟
وقتی گوشی را برای شارژ کردن به برق میزنیم بخش اصلی فرآیند شارژ توسط جریان الکتریکی برقرار شده میان کابل، آداپتور و مدار شارژ گوشی انجام میشود و نه «خود گوشی»؛ بنابراین وصل کردن گوشی به شارژر لزوما باعث افزایش چشمگیر انتشار RF نمیشود و این باور که اتصال گوشی به برق، انتشار امواج را بشدت افزایش میدهد درست نیست.
«کمیسیون بینالمللی حفاظت در برابر پرتوهای غیریونساز» ICNIRP همچنین «کمیسیون ارتباطات فدرال» در ایالات متحده FCC نیز تایید کردهاند که میزان قرار گرفتن در معرض امواج الکترومغناطیسی در حین شارژ، بسیار پایینتر از حد مجاز است و در حالت عادی، هیچ خطر تایید شدهای برای سلامتی ندارد.
استفاده از گوشی تلفن «در حین شارژ»
اگر هنگامی که گوشی برای شارژ به برق است شروع به استفاده از آن کنیم آنگاه بطور همزمان هم EMFهای فرکانس پایین و هم فرکانس بالا ایجاد میشوند. با این وجود، تلفنهای مدرن بگونهای طراحی شدند که بتوان همزمان با شارژ نیز استفاده کرد و در این موضوع ایمن هستند.
نکته مهم اینکه، چنین کاری زمانی ایمن است که شارژر و کابل تلفن شما ایمن و با کیفیت باشند و از قطعات معتبر و تاییده شدهای ساخته شده باشند. شارژرها و کابلهای دارای گواهینامه، آزمایشهای ایمنی دقیق مانند آزمایشهای مقاومت در برابر آتشسوزی و شوک الکتریکی را پشت سر گذاشتهاند. در مقابل، شارژرهای ارزان و بدون گواهینامه، خطرات قابل توجهی را ایجاد میکنند.
یک شارژر نامرغوب میتواند مشکلاتی مانند نقص عایق، کنترل ضعیف ولتاژ و جریان، اتصال کوتاه، تولید حرارت بیش از حد داشته باشد و باعث گردد که گوشی شما بیش از حد گرم شود، به باتری تلفن شما آسیب برسد یا حتی باعث آتشسوزی شود.
شارژ گوشی به کمک پاور بانکها
در موضوع پاوربانکها نیز تفاوت عمده آنها با پریزهای ساختمان، در تغییر در «نوسان» برق و البته در میزان ذخیره انرژی است. هنگامی که گوشی تلفن هوشمند به پریز برق وصل میشود در واقع به شبکه جریان متناوب ساختمان متصل میشود و مانند سایر سیستمهای الکتریکی فعال در همان ساختمان مانند آسانسورها، روشنایی یا رایانهها ممکن است تحت تاثیر نوسانات کوتاهمدت جریان برق قرار بگیرد.
اما پاوربانکها که با باتریهای لیتیومی داخلی تغذیه میشوند به جای جریان متناوب ساختمان، یک جریان مستقیم و بدون نوسان از برق را (البته برای مدتی محدود) ارائه می دهند. با این حال، مبدلهای داخل پاوربانکها همچنان سطحی از میدانهای الکترومغناطیسی را منتشر میکنند.
نکته منفی درباره پاوربانکها این است که به دلیل قابل حمل بودن، معمولا تلفن و منبع شارژ را به بدن نزدیکتر میکنند و این تماس نزدیک طولانیمدت بویژه آن زمان خطرناک است که پاوربانک شما از کیفیت مطلوب و ایمن برخوردار نباشد.
آیا گوشی دارای «شارژ بسیار کم» میتواند تابش بیشتری ایجاد کند
تصور میشود وقتی باتری موبایل ضعیف است، گوشی برای برقراری ارتباط با دکل مخابراتی توان بیشتری مصرف میکند و در نتیجه ممکن است تابش بیشتری داشته باشد.
نتیجه تحقیقی در سال ۲۰۱۹ میلادی این باور را تایید کرد. پژوهشگران میزان چگالی توان امواج در فاصله ۵ سانتیمتری از یک گوشی (مدل HTC One E9+ با باتری Li-Po با ظرفیت ۲۸۰۰ میلیآمپرساعت) را در وضعیتهای مختلف استفاده از آن، از جمله وضعیتی «با شارژ تنها ۱ درصد» اندازهگیری کردند و دریافتند که:
- هنگام برقراری تماس، گوشی با «شارژ بسیار کم» میتواند تابش بیشتری ایجاد کند،
- انتشار امواج گوشی در حالت عادی و بدون تماس فعال، در حد صفر و نزدیک به تابش زمینه محیط است؛ بنابراین این تصور که «موبایل همیشه با قدرت زیاد در حال انتشار امواج است» صحت ندارد.
- «انتشار امواج بیشتر» لزوما به معنی «آسیب بیشتر به سلامت» نیست.
آیا امواج تلفن همراه، باعث سرطان میشوند؟
مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI) در گزارشی، نتایج چندین دهه پژوهش در کشورهای مختلف درباره ارتباط تلفن همراه، امواج رادیوفرکانس و سرطان بویژه سرطان مغز را جمعبندی کرده است. این گزارش اعلام میکند که هنوز ارتباط مشخص و قابلاعتمادی بین استفاده از تلفن همراه و سرطان پیدا نشده است.
در واقع، افراد از این موضوع نگرانند که موبایل امواج رادیوفرکانس منتشر میکند و هنگام مکالمه نیز معمولا نزدیک سر قرار دارد بنابراین میتواند خطرناک باشد؛ اما نکته کلیدی این است که امواج موبایل از نوع غیریونساز (Non-ionizing) هستند، نه مانند امواج اشعه ایکس.
گزارش همچنین اعلام میکند که اگرچه بدن انسان کمی از امواج منتشر شده از گوشی موبایل (امواج RF) را جذب میکند، اما اثر زیستی شناختهشده و قطعی آن در انسان، عمدتا گرمشدن جزئی بافت بدن در نزدیک گوشی (دست یا سر) است و این گرمایش آنقدر نیست که دمای مرکزی بدن را به شکل قابلاندازهگیری افزایش دهد.
گزارش همچنین به تحقیقی که در دانمارک با بررسی اطلاعات بیش از ۳۵۸ هزار مشترک تلفن همراه و مقایسه آنها با اطلاعات ثبت سرطان انجام شده، اشاره دارد و اینکه هیچ ارتباطی بین استفاده از تلفن همراه و بروز تومورهای سیستم عصبی مرکزی و درون جمجمه مانند گلیوما، مننژیوم یا نوروم آکوستیک پیدا نشده است.
خطر واقعی هنگام شارژ گوشی تلفن: گرما و باتری
اگر بخواهیم میان «خطر ناشی از میدانهای الکترومغناطیسی» و «خطرات استفاده نادرست از شارژر» اولویتبندی کنیم مورد دوم اهمیت عملی بیشتری دارد.
گوشیهای امروزی معمولا از باتریهای لیتیوم یونی استفاده میکنند. این باتریها در شرایط نامناسب، مانند آسیب فیزیکی، نقص، گرمای شدید یا برخی خطاهای شارژ، میتوانند دچار فرار حرارتی (thermal runaway) شوند و خطر آتشسوزی یا سوختگی ایجاد کنند.
بنابراین اگر گوشی هنگام شارژ بیش از حد معمول داغ میشود، باتری متورم شده، کابل یا آداپتور آسیب دیده، مسئله امواج مطرح نیست بلکه گرما و نقص الکتریکی در چنین شرایطی نگرانی مهمتری هستند.
آیا خوابیدن کنار گوشی در حال شارژ خطرناک است؟
از نظر پزشکی، برای شارژ معمولی یک گوشی سالم ضرورتی وجود ندارد که فرد صرفا به دلیل ترس از آسیب به بدن، گوشی را چند متر دورتر قرار دهد و بر اساس شواهد فعلی، صرف اینکه گوشی در کنار تخت و در حال شارژ باشد، دلیلی برای نگرانی نیست.
اما قرار دادن گوشی یا کابل زیر بالش، پتو یا بدن توصیه نمیشود زیرا احتمال محبوس شدن گرما، آسیب حرارتی یا آتشسوزی وجود دارد؛ نه اینکه گوشی در آن حالت ناگهان به منبعی از «اشعههای خطرناک» تبدیل شود.