در شهرهای اروپایی بویژه در فصل تابستان دیدن افرادی که با پای برهنه در خیابان، پارک یا حتی فروشگاهها راه میروند، دیگر عجیب نیست. در برخی کشورهای اقیانوسیه مانند نیوزیلند نیز راه رفتن کودکان با پای برهنه به یک «انتخاب» تبدیل شده و حتی در مدارس، کودکانی دیده میشوند که بدون کفش به کلاس میروند.
برخی افراد با هدف داشتن یک سبک زندگی مینیمال به این کار روی میآورند (یعنی تلاش برای زندگی با چیزهای کمتر اما معنادارتر)، برخی میخواهند با این کار بر حق خود بر آزادی پوشش تاکید کنند یا معتقدند که کفشهای مدرن حرکت طبیعی پا را محدود میکنند؛ برخی نیز بر این باورند که راه رفتن با پای برهنه باعث تقویت ارتباطشان با طبیعت و اتصالشان به «انرژی زمین» میشود.
آگهی
آگهی
اما آیا راه رفتن با پای برهنه برای بدن مفید است؟ پاسخ پژوهشهای علمی به این پرسش نه کاملا مثبت است و نه منفی. اگرچه راه رفتن با پای برهنه میتواند در شرایطی خاص مزایایی برای عضلات پا، تعادل و نحوه حرکت بدن داشته باشد، اما در محیط شهری و برای همه افراد همیشه انتخاب ایمن و مناسبی نیست.
۱. تقویت عضلات پا و بهبود عملکرد حرکتی
مهمترین یافته علمی در حمایت از راه رفتن با پای برهنه یا حتی کفشهای مینیمال، تقویت عضلات داخلی پا است. مثلا مطالعهای نشان داده افرادی که بهمدت شش ماه از کفشهای مینیمال استفاده کردند، قدرت عضلات پایشان بطور قابلتوجهی افزایش یافته است و پژوهشگران نتیجه گرفتند که کاهش «حمایت مصنوعی کفش» باعث میشود عضلات طبیعی پا و مچ پا فعالتر شوند و سختتر کار کنند.
پژوهشهای بیومکانیک (زیستمکانیک) نیز نشان دادهاند که راه رفتن بدون کفش، الگوی قدم برداشتن را تغییر میدهد. راه رفتن با پای برهنه به فرد کمک کند تا طبیعیتر حرکت کند؛ بویژه آنکه هنگام پوشیدن کفشهایی که با ژل و مواد بالشتکی پر شدهاند، حرکت میتواند محدود شود.
دیگر اینکه، بسیاری از افراد هنگام راه رفتن با پای برهنه، نرمتر قدم میگذارند و تماس پا با زمین آگاهانهتر میشود. این موضوع میتواند تعادل و حس موقعیت بدن در فضا (proprioception) را تقویت کند.
همین موضوع باعث شده که حتی برخی مربیان ورزش توصیه کنند که تمرینات ورزشی با پای برهنه انجام شود. زیرا اگرچه کفشهای کتانی علاوه بر راحتی و ثبات به ورزشکاران در جلوگیری از آسیبدیدگی در باشگاه کمک میکنند اما تمرین با پای برهنه باعث بهبود تحرک و آگاهی دقیقتر از «حس عمقی» بدن میشود.
منظور از «حس عمقی» یا «حس وضعیت بدن» توانایی مغز برای فهمیدن موقعیت و حرکت اعضای بدن بدون نگاه کردن به آنها است.
۲. تاثیر بر رشد پای کودکان
پژوهشها نشان دادند کودکانی که زمان بیشتری از روز را بدون کفش میگذرانند، از شکل طبیعیتر قوس پا برخوردارند و عملکرد حرکتی بهتری دارند. در واقع راه رفتن بدون کفش به آنها در رشد طبیعی عضلات، تعادل و هماهنگی حرکتی کمک میکند.
پژوهشها همچنین نشان دادند کودکانی که از کفشهای مینیمال استفاده میکردند، در مقایسه با کودکانی که کفشهای سفت و معمولی داشتند، تعادل بهتری دارند و انگشتان پای آنها قدرت بیشتری دارد.
با این حال، متخصصان تاکید میکنند که این مزایا در پای کودکانی دیده شده که در محیطهای امن مانند خانه، چمن، ساحل یا زمینهای نرم با پای پیاده رفت و آمد کردهاند و نه در خیابانهای شهر که خطر آسیب و عفونت بیشتر از مزایای احتمالی آن است.
۳. آیا راه رفتن با پای پیاده باعث اتصال بهتر ما به «انرژی زمین» میشود؟
برخی معتقدند که تماس مستقیم پا با زمین میتواند بدن را به «انرژی زمین» متصل کند؛ مفهومی که با نامهایی چون «grounding» یا «earthing» شناخته میشود.
اما موضوع Earthing یک فرضیه جذاب با شواهد محدود است، نه یک اصل ثابتشده پزشکی. این مفهوم بر این فرض استوار است که بدن انسان در تماس مستقیم با سطح زمین میتواند بار الکتریکی خود را «متعادل» کند.
طرفداران این نظریه ادعا میکنند که بدن انسان میتواند مثلا از استرس یا آلودگی محیطی، بار الکتریکی اضافی جمع کند و از آنجا که زمین یک منبع بزرگ الکترون دارد، تماس مستقیم با زمین باعث «تخلیه الکتریکی» بدن میشود.
به گفته آنها، این کار باعث میشود که التهاب بدن کاهش یابد، استرس کم شود، خواب بهتر شود، دردهای مزمن کاهش پیدا کند و سیستم ایمنی بهتر کار کند.
اگرچه برخی مطالعات کوچک اثرات مثبتی مانند کاهش استرس در پی راه رفتن با پای برهنه در پارکها و طبیعت را را گزارش کردهاند، اما هنوز یک اجماع علمی درباره این نتایج وجود ندارد و شواهد علمی برای تایید این ادعاها ناکافی هستند.
از این ادعا، به دلایل متعددی حمایت علمی نمیشود از جمله اینکه اندازه نمونههای تحقیق انجام شده بسیار کوچک بودند یا روی گروههای محدودی انجام شدهاند. بخشی از این پژوهشها نیز توسط افراد یا گروههایی انجام شده که خودشان در توسعه محصولات earthing (مثل تشک یا زیرانداز رسانا) نقش داشتهاند.
دیگر اینکه بسیاری از این نتایج در آزمایشگاههای مستقل تکرار نشدهاند که این موضوع برای اثبات یک نظریه از منظر علمی بسیار مهم است. تا کنون نیز هیچ مسیر فیزیولوژیک پذیرفتهشدهای یافت نشده که توضیح دهد «الکترونهای زمین» چگونه میتوانند التهاب سیستمیک یا خواب را بهطور مستقیم تغییر دهند.
- سیستم الکتروشیمیایی پیچیده بدن انسان
از دید فیزیک و زیستشناسی، بدن انسان یک سیستم الکتروشیمیایی پیچیده است و نه یک باتری ساده؛ و «بار الکتریکی اضافی» که در این نظریه بر آن تاکید میشود در فیزیولوژی پزشکی تعریف استانداردی ندارد.
بدن بطور پیوسته از طریق خون، یونها و سیستم عصبی در حالت ایجاد یک تعادل الکتروشیمیایی است و سیستم عصبی و ایمنی بدن با مکانیزمهای شیمیایی-زیستی تنظیم میشود، نه انتقال الکترون از خاک. دستکم اینکه شواهد علمی فعلی چنین مکانیزمی را تایید نمیکنند.
پژوهشگران معتقدند دلیل اینکه بعضی افراد با انجام تجربه راه رفتن با پای برهنه «احساس بهتر شدن» داشتند چیزی است که اثر روانی (Placebo effect) نامیده میشود؛ یعنی اگر فرد باور داشته باشد کاری مفید است، این باور به او کمک میکند که استرس کمتری داشته باشد، خوابش بهتر شود، احساس بهتری گزارش کند.
دیگر اینکه بخش زیادی از «حس خوب» ناشی از راه رفتن با پای برهنه در طبیعت و پارکها ممکن است از خود طبیعت بیاید، نه از ماجرای انتقال الکترونها.
خطرات راه رفتن با پای برهنه چیست؟
راه رفتن با پای برهنه بهخصوص در محیطهای شهری با خطراتی نیز همراه است که مهمترین آنها در ادامه میآید.
- آسیبهای فیزیکی؛ سطح شهر مملو از قطعات ریز شیشه، فلز، سنگ تیز و زباله است؛ در تابستان نیز آسفالت داغ میتواند موجب سوختگی کف پا شود.
- عفونت و بیماری؛ راه رفتن با پای برهنه در محیطهای عمومی حتی باشگاههای ورزشی و استودیوهای تناسب اندام میتواند احتمال تماس با عفونتهای قارچی، باکتریها و ویروسهایی مانند زگیل کف پا را افزایش دهد.
- فشار بیش از حد بر پا و مفاصل؛ افرادی که سالها به کفشهای معمولی عادت کردهاند، اگر ناگهان راه رفتن با پای برهنه را شروع کنند ممکن است دچار التهاب کف پا، درد پاشنه یا آسیب تاندون آشیل شوند. در برخی تجربههای گزارششده توسط کاربران، استفاده ناگهانی از کفشهای مینیمال نیز باعث درد شدید کف پا شده است.
بنابراین اگر تصمیم دارید پابرهنه تمرین کنید، باید به تدریج این کار را آغاز کنید و به بدن خود زمان دهید تا عادت کند. تقویت عضله پاها، باسن و رانها در کنار پا و مچ پا میتواند این گذار را آسانتر کند. در واقع افزایش عضله میتواند کمبود بالشتک، پاشنه بلند و پشتیبانی که پاهای شما ممکن است به آن عادت داشته باشند را جبران کند.
- خطر راه رفتن با پای برهنه برای افراد آسیبپذیر؛ برای افراد دیابتی همچنین کسانی که در پاها حس کمتری دارند، افراد دارای مشکلات گردش خون، مبتلایان به نوروپاتی (اختلال در عصبهای بدن مخصوصا عصبهای محیطی) همچنین افرادی با مشکلات شدید ساختار پا، راه رفتن با پای برهنه خطرناک است. بویژه که در این افراد حتی زخمهای کوچک ممکن است به عوارض جدی تبدیل شوند.
کفشهای کتانی هنوز هم میتوانند انتخاب خوبی برای افرادی باشند که قوس کف پای کمی دارند، زیرا این کفشها از رباطی که استخوان پاشنه را به انگشتان پا متصل میکند، پشتیبانی میکنند.