مثانه عضوی از بدن انسان است که در سکوت بار زیادی را تحمل میکند تا اینکه روزی دچار عفونت، درد یا عوارض جدیتر شود.
همه ما معمولا با عادتهای سالم برای محافظت از قلب، کبد یا حتی رودهها آشنایی بیشتری داریم. اما تعداد کمتری از ما با عادتهای درست برای محافظت از مثانه آشنایی دارد. عضوی که معمولا کمتر مورد توجه قرار میگیرد اما نقش مهمی در بدن دارد.
آگهی
آگهی
مثانه محل ذخیره و درنهایت دفع ادرار است و در حفظ تعادل کلی بدن نقش دارد. برخی عادتهایی که به ظاهر کاملا عادی به نظر میرسند، در بلندمدت میتوانند به مثانه آسیب بزنند و احتمال عفونت، ناراحتیهای ادراری یا اختلالهای جدیتر را افزایش دهند.
برای آگاهی از راههای بهتر مراقبت از مثانه با ۱۰ عادتی که به باور متخصصان بهتر است برای حفظ سلامت مثانه در زندگی روزمره کنار گذاشته شوند، آشنا میشویم.
نگه داشتن ادرار برای مدت طولانی
پرهیز از نگه داشتن ادرار برای مدت طولانی اهمیت زیادی دارد. بسیاری از زنان وقتی بیرون از خانه هستند، به دلیل ترس از گرفتن باکتری از سرویسهای بهداشتی عمومی، از رفتن به دستشویی خودداری میکنند. اما در واقع، احتمال اینکه از نگه داشتن ادرار دچار مشکل شوند بیشتر از آن است که با رفتن منظم به دستشویی، حتی در سرویسهای عمومی، دچار مشکل شوند.
انسان وقتی ادرار خود را نگه میدارد، باعث میشود تا مثانه بهتدریج بیشتر کشیده شود و احساس نیاز به دفع ادرار نیز کاهش پیدا کند. به این ترتیب کمتر به توالت میرویم و یک چرخه معیوب شکل میگیرد. هیچکس عمدا نفس خود را برای مدت طولانی حبس نمیکند و نمیگوید: «چون اینجا بوی بد میدهد، نفس نمیکشم.» نگه داشتن ادرار نیز تا حدی شبیه «حبس کردن نفس مثانه» است.
مثانه اندامی است که باید بهطور منظم پر و خالی شود تا احتمال عفونت کاهش پیدا کند و بیش از حد کشیده نشود.
بیش از حد و صرفا محض احتیاط به توالت رفتن
مراجعه به توالت و دستشویی به عنوان اقدامی احتیاطی لزوما عادت بدی نیست، اما باید در مورد آن به چند نکته توجه کرد. گاهی اوقات ادرار کردن «از روی احتیاط» مفید است زیرا با افزایش سن ممکن است احساس تدریجی نیاز به دفع ادرار کاهش پیدا کند. برخی بیماران میگویند: «هیچ احساسی ندارم، هیچ احساسی ندارم، بعد ناگهان نیازم شدید میشود و دیگر وقت ندارم به دستشویی بروم.»
این وضعیت با افزایش سن شیوع پیدا میکند. راهحل آن هم الزاما دارو یا جراحی نیست بلکه میتوان با ادرار کردن منظم، کاهش احساس نیاز را جبران کرد. این وضعیت مانند خودرویی است که نشانگر میزان سوخت آن خراب شده باشد: راننده بهجای نگاه کردن به نشانگر، مسافت طیشده را در نظر میگیرد و مثلا هر ۲۰۰ یا ۳۰۰ کیلومتر توقف میکند. برای مثانه نیز میتوان گفت هر دو ساعت یکبار به دستشویی میروم.
اما رفتن بیش از حد به دستشویی از روی پیشبینی، مثلا هر یک ساعت یا یک ساعت و نیم، در نهایت میتواند عملکرد طبیعی مثانه را مختل کند. این رفتار ممکن است به یک عادت وسواسی تبدیل شود. برای مثال، برخی افراد پیش از خواب پنج یا شش بار پشت سر هم ادرار میکنند. در چنین شرایطی باید الگوی رفتاری آنها اصلاح و به اصطلاح «دوباره برنامهریزی» شود.
وقتی بیش از حد به دستشویی میرویم، مثانه هنوز به اندازه کافی پر نشده است و فرد برای خارج کردن چند قطره ادرار به خود فشار میآورد. این نوع دفع ادرار، دفع مناسبی محسوب نمیشود.
نادیده گرفتن مصرف کافی مایعات
آبرسانی به بدن اهمیت زیادی دارد و سه دلیل اصلی برای آن وجود دارد. نخست اینکه به جلوگیری از تهنشین شدن مواد موجود در ادرار و در نتیجه تشکیل سنگ کلیه و سنگ مثانه کمک میکند. وقتی ادرار بیش از حد غلیظ باشد، ممکن است کریستال تشکیل دهد و باعث بروز کولیک کلیوی شود.
دوم اینکه نوشیدن مایعات به شستوشوی مداوم مثانه کمک میکند. اگر کم آب بنوشیم، کمتر ادرار میکنیم، مثانه نیز کمتر تخلیه میشود و خطر عفونت افزایش پیدا میکند.
سوم اینکه با کمبود آب، ادرار بسیار غلیظ، اسیدی و شور میشود و این وضعیت میتواند برای دیواره مثانه تحریککنندهتر باشد.
اما باید توجه داشت که کمبود مایعات را نمیتوان بهسادگی جبران کرد. اگر صبح تا شب چیزی ننوشیدهاید، نوشیدن دو لیتر آب یکباره در شب اثر مثبتی نخواهد داشت. این وضعیت شبیه آبیاری گیاهان است. آبیاری قطرهای بهتر از ریختن یکباره پنج لیتر آب روی خاک است، آبی که ممکن است بدون مرطوب کردن مناسب خاک از آن عبور کند. ایدهآل این است که مایعات بهطور منظم و در حجمهای کم برای مثال، یک لیوان کوچک هر نیم ساعت مصرف شوند.
نوشیدن بیش از حد آب بهطور مداوم
این موضوع نیز میتواند به یک عادت نامناسب تبدیل شود. برخی افراد پس از ابتلا به عفونت ادراری، شروع به نوشیدن حجم بسیار زیادی آب میکنند. اما نوشیدن بیش از دو تا دو و نیم لیتر آب در روز، بهویژه اگر این مقدار در مدت کوتاهی مصرف شود، فایده خاصی ندارد و بدن را «سمزدایی» نمیکند.
با افزایش سن، ادرار کردن در طول شب بیشتر میشود. پس از ۷۰ سالگی، مایعاتی که بعد از ساعت شش عصر مصرف میشوند، عمدتا در طول شب ذخیره و دفع میشوند. این مساله میتواند خواب را مختل کند و خطر زمین خوردن را افزایش دهد.
بهطور کلی، حدود یکونیم لیتر مایعات در ۲۴ ساعت میتواند هدف مناسبی باشد، مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط خاص پزشکی مقدار دیگری را توصیه کرده باشد. نوشیدن سه لیتر آب لزوما فایدهای ندارد و کمتر از یک لیتر نیز ناکافی است.
مصرف بیش از حد کافئین
برخی نوشیدنیهای حاوی کافئین میتوانند برای مثانه تحریککننده باشند اما برای اینکه این اثر واقعا قابل توجه باشد، معمولا باید مقدار زیادی از آنها مصرف شود.
در این زمینه ممکن است یک عامل گمراهکننده نیز وجود داشته باشد. افرادی که روزانه ۱۰ فنجان اسپرسو مینوشند، ممکن است ذاتا افراد پرتحرک و هیجانپذیری باشند. بنابراین همیشه مشخص نیست که تحریک مثانه ناشی از کافئین است یا بخشی از ویژگیهای کلی فرد محسوب میشود.
در مطالعات آزمایشگاهی مشخص شده است که کافئین میتواند عضله مثانه را تحریک کند، اما این اتفاق در دوزهای بسیار بالا رخ میدهد. بنابراین مصرف بیش از حد نوشیدنیهای کافئیندار میتواند نقش بازی کند اما لزوما علت اصلی مشکلات مثانه نیست.
مصرف بیش از حد الکل
الکل بهطور کلی برای سلامت بدن مضر است و این موضوع نیازی به توضیح ندارد. با این حال، برخی انواع نوشیدنیهای الکلی ممکن است برای مثانه تحریککنندهتر باشند.
برای مثال، شراب سفید و شامپاین، بهخصوص انواع کمکیفیت، به دلیل وجود سولفیتها میتوانند ادرار را اسیدیتر کنند و باعث تحریک دیواره مثانه شوند. شراب قرمز ظاهرا چنین اثری را به همان اندازه ندارد.
بسیاری از زنان این موضوع را بر اساس تجربه شخصی نیز متوجه شدهاند و ممکن است پس از مصرف شراب سفید کمکیفیت، تحریکات ادراری بیشتری احساس کنند.
در مقابل، آبلیمو میتواند تا حدی اثر خنثیکننده داشته باشد. اگرچه لیمو از نظر طعم اسیدی است، اما پس از متابولیسم، میتواند در ادرار اثر قلیاییکننده داشته باشد و برای مثانه آرامشبخشتر باشد.
مصرف بیش از حد غذاهای تند یا سرشار از پتاسیم
غذاهای تند میتوانند برای برخی افراد تحریککننده باشند اما باید توجه داشت چیزی که برای قوه چشایی اسیدی به نظر میرسد، الزاما برای مثانه نیز اسیدی نیست. لیمو نمونه خوبی برای این موضوع است.
در مقابل، رژیم غذایی بسیار شور میتواند باعث غلیظتر شدن ادرار و افزایش میزان سدیم شود و در نتیجه مستقیما دیواره مثانه را تحریک کند.
غذاهای سرشار از پتاسیم نیز ممکن است باعث تحریک بیشتر مثانه شوند، زیرا پتاسیم میتواند برای دیواره آن تحریککننده باشد. افرادی که به سندرم مثانه دردناک مبتلا هستند، معمولا فهرست غذاهایی را که باید از آنها پرهیز کنند از جمله برخی مواد غذایی سرشار از پتاسیم و شکلات را بهخوبی میشناسند.
با این حال، در صورت نداشتن بیماری خاص مثانه، نباید در محدود کردن غذاها افراط کرد. میتوان با رعایت اعتدال زندگی عادی داشت. بنابراین بهتر است نسبت به برخی مواد غذایی محتاط بود، بدون اینکه آنها را بهطور کامل ممنوع کرد.
پوشیدن مکرر لباسهای بیش از حد تنگ
لباسهای بسیار تنگ مستقیما باعث ایجاد مشکل در خود مثانه نمیشوند بلکه بیشتر میتوانند بر ناحیه اطراف مجرای ادرار در زنان یعنی ناحیهای بین بین کلیتوریس و واژن که مجرای ادرار از آن عبور میکند تاثیر بگذارند.
اصطکاک بیش از حد در این ناحیه میتواند باعث تحریک و سوزشهای خفیف شود، بهویژه پس از ادرار کردن زیرا ادرار همواره تا حدی اسیدی است. بنابراین بهتر است از لباس زیر بسیار تنگ و اصطکاک مکرر در این ناحیه اجتناب شود.
موضوع دیگری که مطرح میشود، زین دوچرخه و فشار واردشده است. بسیاری تصور میکنند تنها خود زین مشکلساز است، در حالی که وضعیت بدن نیز اهمیت دارد. برای مثال، فرمان باید به اندازه کافی بالا باشد تا فرد مجبور نباشد کاملا به جلو خم شود. همچنین نباید قسمت جلویی زین به مجرای ادرار فشار وارد کند.
گاهی گفته میشود ورزش برای مجاری ادراری زنان و مثانه آنها مضر است اما این ادعا درست نیست.
نادیده گرفتن علائم ادراری
هیچ نوع ناراحتی ادراری را نباید کاملا طبیعی تلقی کرد. اگر نیاز به دفع ادرار بیش از حد معمول شده، یا ناراحتی جدیدی ایجاد شده است که ادامه پیدا کرده یا بهسرعت تشدید شده، بهتر است به پزشک مراجعه شود.
این علائم میتوانند نشانه عفونت مزمن ادراری، تحریک مثانه یا حتی وجود پولیپ کوچک یا مشکل دیگری باشند. مثانه صرفا یک مخزن نیست بلکه یک عضو بدن است. وقتی یک اندام دچار مشکل میشود، بدن از طریق علائم به ما هشدار میدهد و بهتر است موضوع را با پزشک در میان بگذاریم.
انجام تمرین «قطع جریان ادرار»
در گذشته گاهی این روش برای تقویت عضلات ناحیه مجاری ادراری توصیه میشد. به زنان گفته میشد هنگام ادرار کردن، جریان ادرار را متوقف کنند و سپس دوباره آن را آغاز کنند.
اما این کار روش مناسبی برای آزمایش یا تقویت عضلات اطراف مجاری ادراری نیست و میتواند عادت نامناسبی باشد. بنابراین بهتر است از انجام آن خودداری شود. وقتی ادرار میکنیم، باید اجازه دهیم فرایند ادرار کردن به شکل طبیعی انجام شود و جریان ادرار را عمدا قطع نکنیم.