همزمان با تصمیم جدید وزارت دفاع آمریکا برای غربالگری سطح تستوسترون نیروهای نظامی ۳۰ سال به بالا، بحث درباره «کمبود تستوسترون» بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است. اما آیا پایین بودن این هورمون به معنای نیاز فوری به درمان است؟ یک متخصص اورولوژی میگوید پاسخ، برخلاف تصور رایج، اغلب منفی است.
دکتر «جامین برامبهات»، اورولوژیست و جراح رباتیک، در یادداشتی تحلیلی تاکید میکند که افزایش توجه مردان به سلامت هورمونی اتفاق مثبتی است، اما نباید تنها بر یک عدد در آزمایش خون تکیه کرد.
آگهی
آگهی
تستوسترون چیست و چرا اهمیت دارد؟
تستوسترون مهمترین هورمون جنسی مردانه است که در بیضهها و تحت فرمان مغز تولید میشود. سطح این هورمون در طول روز تغییر میکند؛ معمولا صبحها بالاتر و عصرها پایینتر است. همچنین عواملی مانند کیفیت خواب، استرس، اضافهوزن، فعالیت بدنی و مصرف الکل میتوانند بر میزان آن تاثیر بگذارند.
به طور طبیعی نیز از دهه سوم یا چهارم زندگی، سطح تستوسترون سالانه حدود یک درصد کاهش پیدا میکند.
یک آزمایش برای تشخیص کافی نیست
به گفته این متخصص، تشخیص کمبود تستوسترون هرگز نباید تنها بر اساس یک آزمایش خون انجام شود. پزشکان معمولا دستکم دو بار آزمایش را تکرار میکنند و همزمان سایر هورمونها و شاخصهای مرتبط را نیز بررسی میکنند تا علت واقعی مشخص شود.
او تاکید میکند که قبل از هرگونه درمان، باید عواملی مانند کمبود خواب، چاقی، استرس، آپنه خواب، مصرف الکل و برخی داروها بررسی شوند؛ زیرا در بسیاری از موارد، همین عوامل باعث افت سطح تستوسترون میشوند.
درمان همیشه بهترین راهحل نیست
در مواردی که فرد واقعا دچار کمبود تستوسترون همراه با علائمی مانند کاهش میل جنسی، خستگی، ضعف عضلانی و افت خلقوخو باشد، درمان با ژل، تزریق یا چسبهای حاوی تستوسترون میتواند کیفیت زندگی را بهبود دهد.
اما این درمان بدون عارضه نیست. مصرف تستوسترون تولید طبیعی این هورمون و همچنین تولید اسپرم را متوقف میکند و ممکن است باروری مردان را کاهش دهد؛ موضوعی که برای مردان جوان اهمیت ویژهای دارد.
افزون بر این، افزایش بیش از حد سطح تستوسترون میتواند خطر غلیظ شدن خون، افزایش فشار خون، تشدید آپنه خواب و کوچک شدن بیضهها را به همراه داشته باشد.
پایین بودن تستوسترون معمولا نشانه یک مشکل دیگر است
برامبهات میگوید در بسیاری از بیماران، کاهش تستوسترون نتیجه مستقیم سبک زندگی ناسالم است، نه علت مشکلات جسمی.
او به مطالعهای روی ۳۴۱ آتشنشان در ایالت فلوریدا اشاره میکند که نشان داد افراد دارای تستوسترون پایین، معمولا سن بالاتر، اضافهوزن بیشتر و وضعیت متابولیک نامناسبتری داشتند. بنابراین، پایین بودن تستوسترون بیشتر نشانه مشکلات زمینهای مانند چاقی، فشار خون بالا یا اختلالات متابولیک است تا عامل اصلی آنها.
آیا تستوسترون عملکرد جسمی را افزایش میدهد؟
تحقیقات ارتش آمریکا نیز نشان داده است که افزایش سطح تستوسترون در مردان سالم، الزاما به بهبود عملکرد بدنی منجر نمیشود.
در دو مطالعه انجامشده روی سربازان جوان، مصرف تستوسترون باعث حفظ بیشتر توده عضلانی شد، اما قدرت، استقامت و عملکرد فیزیکی آنها نسبت به گروه کنترل تفاوت محسوسی نداشت.
این یافتهها نشان میدهد تستوسترون زمانی موثر است که فرد واقعا دچار کمبود این هورمون باشد، نه زمانی که سطح آن در محدوده طبیعی قرار دارد.
آیا همه مردان بالای ۳۰ سال باید غربالگری شوند؟
بر اساس دستورالعمل انجمن اورولوژی آمریکا، انجام آزمایش تستوسترون برای همه مردان توصیه نمیشود و این آزمایش باید بیشتر برای افرادی انجام شود که علائم بالینی کمبود تستوسترون را دارند.
این متخصص معتقد است هرچند غربالگری گسترده ممکن است مردان بیشتری را به انجام معاینات پزشکی ترغیب کند، اما هنوز شواهد علمی کافی برای توصیه آزمایش همگانی وجود ندارد.
تستوسترون؛ شاخصی برای سلامت عمومی
کارشناسان میگویند تستوسترون تنها به سلامت جنسی مربوط نمیشود. پایین بودن این هورمون میتواند نشانهای از مشکلات مهمتری مانند بیماریهای قلبی، اختلالات متابولیک، چاقی یا کاهش تراکم استخوان باشد.
به همین دلیل، اگر نتیجه آزمایش تستوسترون پایین باشد، مهمترین پرسش این نیست که چگونه آن را افزایش دهیم؛ بلکه باید بررسی کرد چرا این هورمون کاهش یافته است.
در نهایت، پزشکان تاکید میکنند که یک عدد در برگه آزمایش نباید مبنای تصمیمگیری برای درمان باشد؛ بلکه باید در کنار علائم بالینی، سبک زندگی و وضعیت کلی سلامت فرد ارزیابی شود.