همزمان با ادامه گسترش مرزهای پرواز انسانی به فضا، دانشمندان میکوشند تاثیرات جسمی و روانی سفرهای فضایی بر بدن انسان را درک و تا حد ممکن کم کنند.
خدمه ماموریت فضایی آرتمیس ۲ پس از پیمودن ۴۰۶ هزار و ۷۷۱ کیلومتر تا دورترین سمت ماه به زمین بازگشتهاند؛ نقطهای که تاکنون هیچ انسانی تا این اندازه در فضا از آن فراتر نرفته است.
آگهی
آگهی
کارشناسان در تلاشند تاثیر چنین سفرهایی بر بدن انسان را درک کنند، زیرا ماموریتهای فضایی طولانیتر و پرتکرارتر میشود و خطرهای سلامت در فضا بسیار فراتر از هر چیزی است که روی زمین با آن روبهرو میشویم.
ناسا پنج خطر اصلی پروازهای فضایی را شناسایی کرده است: تابش پرتوها، انزوا و حبس، فاصله از زمین، گرانش یا نبود آن و محیطهای بسته یا خصمانه.
بدن انسان در فضا چه تغییری میکند؟
بدن انسان در اصل برای زندگی در فضا ساخته نشده است.
تغییر در گرانش یا نبود طولانیمدت آن میتواند تراکم استخوان را فرسوده کند، مایعات در مغز را جابهجا کند و عملکرد قلب را مختل کند.
حتی جابهجایی میان سطوح مختلف گرانش میتواند باعث بیماری حرکت شود و فضانوردان را در جهتیابی دچار مشکل کند.
ناسا در توضیحات اخیر خود گفته است که یافتن راههایی برای بهبود عملکرد انسان در مواجهه با این مشکلات، از اولویتهای اصلی ماموریتهای ماه و مریخ است.
گرانش پایین همچنین میتواند قلب و رگهای خونی را دگرگون کند و شدت این اثر به مدت سفر بستگی دارد و در ماموریتهای طولانیتر بیشتر میشود.
تغییرات در دستگاه قلبی ـ عروقی میتواند به شکلگیری لخته خون، آریتمی قلبی و افت فشار خون منجر شود.
ناسا میگوید در ماموریتهای ۴ تا ۶ ماهه، استخوانها هر ماه بین ۱ تا ۱.۵ درصد از تراکم خود را از دست میدهند.
از سوی دیگر، بیوزنی طولانیمدت باعث جابهجایی مایعات بدن میشود که میتواند روی بینایی و فشار داخل جمجمه اثر بگذارد؛ وضعیتی که با نام «سندروم عصبچشمی مرتبط با پرواز فضایی» شناخته میشود.
تغییر در عادات و برنامههای روزانه
در فضا، زمان و برنامههای روزانه مانند روی زمین عمل نمیکند. فضانوردان با چرخههای نامنظم روشنایی و تاریکی روبهرو هستند که میتواند خواب و ریتم شبانهروزی آنها را تحت تاثیر قرار دهد.
برای مثال ساکنان ایستگاه فضایی بینالمللی در طول شبانهروز ۱۶ طلوع و غروب خورشید را میبینند که الگوی خواب آنها را به هم میزند.
تغییرات دیگر در برنامه روزانه آنها به وعدههای غذایی و نوع خوراکیهایی مربوط میشود که در ماموریت فضایی در دسترس است.
فضانوردان به همان میزان یا همان نوع مواد مغذی که روی زمین نیاز دارند احتیاج ندارند. پژوهشها در ماموریتهای قبلی نشان داده که برخی از خدمه انرژی، مایعات، کلسیم و سدیم را به مقدار کافی دریافت نکردهاند.
به همین دلیل تغذیه در فضا دو کارکرد دارد: تامین انرژی کافی برای فضانوردان و رساندن مواد مغذی لازم برای مقابله با پیامدهای منفی پرواز فضایی.
دانشمندان ناسا تلاش میکنند وعدههای غذایی خوشطعم، ایمن، مغذی، بادوام، آسانتهیه و به قدر کافی متنوع باشد تا فضانوردان از تکرار منو خسته نشوند.
چالشی برای سلامت روان
پرواز فضایی علاوه بر پیامدهای جسمی، بر خلقوخو و سلامت روان فضانوردان هم تاثیر میگذارد.
انزوا، حبس در فضای محدود، دوری از زمین و استرس بالا میتواند خطر اضطراب، افسردگی و افت روحیه را افزایش دهد.
ناسا تاکید کرده تحقیقات مداوم درباره راههای حفظ سلامت روانی خدمه برای موفقیت و ایمنی ماموریتهای آینده ضروری است.
از جمله اقداماتی که آژانسهای فضایی برای حمایت از سلامت روان در فضا توصیه میکنند میتوان به دفترچهنویسی، ورزش روزانه، گوش دادن به موسیقی و نامهنگاری با عزیزان اشاره کرد.
اگر فضانورد در فضا بیمار شود چه اتفاقی میافتد؟
با توجه به همه این خطرهای سلامت، پرسش این است که خدمه در جریان ماموریت فضایی چگونه با بیماری کنار میآیند؟
ناسا میگوید صرفنظر از مدت و هدف ماموریت، همه پروازهای سرنشیندار فضایی به نوعی پشتیبانی پزشکی در حین ماموریت نیاز دارند.
با این حال برای کاهش نیاز به مراقبت پزشکی در طول ماموریت، این سازمان بر اقدامات پیشگیرانهای مانند مکملهای ویتامینی، معاینات کامل بدن و قرنطینه ۱۴ روزه پیش از پرتاب تمرکز میکند.
ناسا بر اساس شایعترین مشکلات پیشبینیشده، تجهیزات و داروهای پزشکی درون سفینه را طوری تنظیم میکند که محتملترین یا جدیترین وضعیتهای پزشکی به طور موثر قابل مدیریت باشد.
بیشتر عارضهها کموبیش مانند روی زمین درمان میشود اما به دلیل محدودیتهای درمانی، به داروهایی اولویت داده میشود که چند کارکرد داشته باشد و عوارض جانبی آن حداقل باشد.