همزمانی تنشهای نظامی و تحولات سیاسی میان آمریکا و ایران در آستانه آغاز رقابتهای جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶، فضای این رویداد جهانی را تحت تاثیر قرار داده است.
در دو شب گذشته، افزایش حملات نظامی آمریکا به اهدافی در ایران و پاسخهای متقابل تهران به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، این پرسش را مطرح کرده که چرا دولت دونالد ترامپ در مقطع حساس پیش از آغاز جام جهانی، مسیر تشدید فشار و حملات را در پیش گرفته است.
آگهی
آگهی
آمریکا یکی از سه کشور میزبان در این مسابقات است و آمریکایِ میزبان با یکی از کشورهای حاضر در تورنمنت، یعنی ایران، در جنگ است.
این وضعیت در حالی شکل گرفته که تنها ساعات کوتاهی تا آغاز رسمی جام جهانی باقی مانده و دونالد ترامپ اعلام کرده که در صورت عدم پذیرش توافق از سوی ایران، حملات بیشتری نیز در راه خواهد بود.
از اهدای گل در سال ۱۹۹۸ تا ویزاهای یک روزه در ۲۰۲۶
بازی تیم ملی آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ میلادی، مقابل ایران یکی از سیاسیترین مسابقات تاریخ این رقابتها بود. با وجود اینکه دههها هیچ رابطه دیپلماتیک رسمی میان دو کشور وجود نداشت، بازیکنان دو تیم وارد زمین شدند و در اقدامی نمادین و دوستانه با یکدیگر گل رد و بدل کردند.
اکنون در جام جهانی فوتبال امسال و با گذشت ۲۸ سال از آن دوران، اگر ایران و آمریکا هر دو در گروههای خود در جایگاه دوم قرار بگیرند، در تاریخ سوم ژوئیه (۱۲ تیر) در تگزاس مقابل یکدیگر قرار خواهند گرفت؛ این مسابقه سومین دیدار میان دو کشور از سال ۱۹۹۸ میلادی تا کنون خواهد بود.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
اما شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده است. این دوره از جام جهانی با مجموعهای از محدودیتهای سفر، مشکلات ویزا و تنشهای سیاسی همراه شده است. بخشی از اعضای فنی و اداری تیم ایران موفق به دریافت ویزا نشدهاند و همین مسئله باعث شده تیم ایران اردوهای خود را به خارج از خاک آمریکا منتقل کند. همچنین اعلام شده که سهمیه بلیت هواداران ایرانی نیز لغو شده است.
احتمال برگزاری تجمعات اعتراضی نیز یکی دیگر از نگرانیهای امنیتی در طول مسابقات و هنگام بازیهای ایران است. در شهرهایی مانند لسآنجلس که میزبان تعدادی از مسابقات است، حضور گسترده جامعه ایرانی-آمریکایی به یکی از عوامل حساسیتزا تبدیل شده است. مقامهای محلی از جمله کلانتر لسآنجلس اعلام کردهاند که به دلیل احتمال اعتراضات یا تجمعات، تدابیر امنیتی تقویت خواهد شد.
جامعه ایرانی-آمریکایی در برخی موارد دارای دیدگاههای سیاسی متضاد است و همین مسئله میتواند احتمال بروز تنش در ورزشگاهها یا مناطق هواداری را افزایش دهد.
همانطور که در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه و جام جهانی ۲۰۲۲ قطر دیده شد، تیم ملی فوتبال ایران در جریان بازیها هدف اعتراضات ضدحکومتی قرار گرفت.
چرا ترامپ در آستانه جام جهانی تنش را بالا برد؟
تشدید حملات آمریکا در این مقطع زمانی، همزمان با آغاز جام جهانی و همچنین مناسبتهای سیاسی داخلی آمریکا از جمله جشنهای ۲۵۰ سالگی اعلام استقلال آمریکا رخ داده است.
آمریکا از زمان برقراری آتشبس ۷ آوریل (۱۹ فروردین) فرصتهای متعددی برای ازسرگیری جنگ داشت و هر بار تصمیم گرفت از تشدید تنشها جلوگیری کند و استدلال میآورد که توافقی که مدتها انتظارش را میکشد، در آستانه نهایی شدن است.
با این حال، این توافق هنوز محقق نشده است، او حتی بهطور علنی از بنیامین نتانیاهو خواست در واکنش به حمله موشکی ایران، که در پاسخ به حمله اسرائیل به بیروت انجام شد، اقدامی نکند و گفت واشنگتن و تهران به یک توافق نهایی بسیار نزدیک هستند.
محتمل است که ایران بهخوبی میدانسته ترامپ در صورت حمله متقابل به اسرائیل، تلاش خواهد کرد از درگیری مجدد جلوگیری کند و با این اقدام به دنبال ایجاد یک «معادله» جدید با اسرائیل و محدودتر کردن آزادی عمل آن بوده است.
اما ناگهان به نظر میرسد که صفحه برگشت و ترامپ دوباره به سمت تشدید تنش روی آورده است.
عوامل اصلی چیست؟
حملات تازه آمریکا نشان میدهد چند عامل اصلی پشت این درگیری است. اول اینکه ترامپ از این ناراضی است که ایران شروط او برای توافق و باز شدن تنگه و توقف برنامه هستهای را نمیپذیرد. این حملات درست بعد از آن انجام شد که میانجیگران قطری برای نهایی کردن تفاهم میان ایران و آمریکا وارد تهران شدند.
در واقع، هر توافقی برای بازگشایی تنگه و پایان محاصره آمریکا احتمالا تنها مقدمهای برای هفتهها یا ماهها مذاکره درباره برنامه هستهای ایران، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و خواستههای این کشور برای رفع تحریمها در ازای همکاری خواهد بود.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
دوم اینکه او همچنان به این باور رسیده که فقط فشار و درگیری میتواند طرف مقابل را پای میز توافق بیاورد. همین موضوع باعث شده در لحظات حساس، با اقدام نظامی روند مذاکرات را به خطر بیندازد. ترامپ بارها در مواجهه با بحرانها، رویکرد «فشار حداکثری برای رسیدن به توافق» را دنبال کرده است. بر اساس این تحلیلها، او معتقد است که هر تقابل سیاسی تنها یک برنده و یک بازنده دارد و همین دیدگاه باعث شده در مقاطع حساس، به جای کاهش تنش، مسیر فشار نظامی را انتخاب کند.
با این حال، همین رویکرد با انتقادهایی نیز همراه شده است. تحلیلگران هشدار دادهاند که ادامه حملات میتواند باعث گسترش بحران به متحدان منطقهای آمریکا و حتی ایجاد بحران انرژی در سطح جهانی شود.
ترامپ دستکم دو بار پیشتر نیز مسیر دیپلماسی در جریان را دور زده است: یک بار پیش از حملات دوربرد به سایتهای هستهای ایران در سال گذشته، و بار دیگر زمانی که در پایان فوریه از روند طولانی و فرسایشی مذاکرات ژنو خسته شد؛ زمانی که او و اسرائیل بهطور مشترک جنگ را آغاز کردند.
اگر موج جدید حملات نیز نتیجه ندهد، تمرکز دوباره بر رویکرد اجبارمحور ترامپ افزایش خواهد یافت. یکی از پاسخها این است که او همواره باور داشته در هر رویارویی فقط یک برنده و یک بازنده وجود دارد.