اکسیوس بنا به گفته دو منبع آگاه آمریکایی خبر داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده بعدازظهر چهارشنبه نشستی را در اتاق وضعیت کاخ سفید برگزار کرد تا گزینههای مربوط به حملات احتمالیِ جدید علیه ایران را بررسی کند.
این جلسه تنها چند ساعت پس از آن تشکیل شد که او در گفتگو با خبرنگاران اعلام کرده بود ایالات متحده «امروز ضربه سختی به آنها وارد خواهد کرد.»
آگهی
آگهی
این منابع خبر دادند که یکی از گزینههای مدنظر ترامپ، اجرای یک عملیات نظامی گسترده اما کوتاهمدت است؛ اقدامی که هدف از آن، تحت فشار قرار دادن تهران برای تغییر مواضعش در میز مذاکره عنوان شده است.
در همین حال پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده اعلام کرد که «به تاسیسات مهم ایران حمله میکنیم.»
هگست که در مقر فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) حضور داشت تاکید کرد که «امشب سنتکام شب شلوغی را پیش رو خواهد داشت، چرا که قرار است ضربه سختی به ایران وارد کنیم. ایران این شانس را داشت که به یک توافق بزرگ دست یابد، اما تمایلی به این کار نشان نداد. از سوی دیگر ایالات متحده، بمبها پیدرپی بر سر تاسیسات کلیدی ایران فرود خواهند آمد. هدف از این اقدام، شروع دوباره جنگ نیست، بلکه تعیین شروط و چارچوبها برای دستیابی به یک توافق است.»
ایرانیها پیشنهاد قطر برای نشست سهجانبه و مذاکره مستقیم را رد کردند
اکسیوس همچنین به گفته یک منبع منطقهای خبر داده که مقامهای ایرانی و آمریکایی طی دو روز گذشته گفتگوهای موازی را با میانجیهای قطری در دوحه انجام دادند. قطریها تلاش کردند تا یک نشست سهجانبه برای مذاکره مستقیم روی شکافهای باقیمانده ترتیب دهند، اما ایرانیها این پیشنهاد را رد کردند.
در گزارش باراک راوید، خبرنگار ارشد اکسیوس درباره تحولات اخیر روی داده میان طرفهای ایرانی و آمریکایی آمده «شلیک به پهپاد یا سرنگونی بالگرد آمریکایی جرقه اصلی حملات رئیسجمهور ترامپ به ایران را زد، اما پشت صحنه، ترامپ به دلیل انتظاری نزدیک به دو هفتهای برای دریافت پاسخ ایران به آخرین پیشنهادش، روزبهروز ناامیدتر و کلافهتر میشد. این حملهها با هدفی دقیق تنظیم شده بودند تا بدون ایجاد تلفات انسانی، موازنه قوا را بازگردانند و در عین حال مسیر دیپلماسی را مسدود نکنند؛ هرچند لفاظیهای تند بعدی ترامپ نشان میدهد صبر او در این بازی انتظار رو به پایان است.»
اگر پاسخ نمیدادیم، ضعیف به نظر میرسیدیم
دو مقام ارشد کاخ سفید اعلام کردند حتی اگر برخورد میان پهپاد ایرانی و بالگرد آپاچی آمریکا تصادفی بوده باشد، واشنگتن باید واکنش نشان میداد تا ثابت کند اقدامهای ایران در تنگه هرمز را برنمیتابد. یکی از این مقامها گفته «اگر پاسخ نمیدادیم، ضعیف به نظر میرسیدیم و این مساله روی موقعیت ما در مذاکرات با ایران تاثیر منفی میگذاشت.»
با این حال، هر دو مقام تصریح کردند که آمریکا این حملات را «متناسب و جراحیشده» میداند، چرا که سیستمهای راداری و هدایت پهپادها هدف قرار گرفتند و از بر جای ماندن تلفات انسانی در طرف ایرانی اجتناب شد. چند ساعت پیش از آغاز حملات، کاخ سفید یک بار دیگر تلاش کرد تا پاسخهای روشنی از ایرانیها درباره پیشنهاد اخیر ترامپ دریافت کند، اما این تلاش موفقیتآمیز نبود و به گفته یک مقام آمریکایی، کاخ سفید به صراحت به ایران هشدار داد که «وقت رو به اتمام است».
ایرانیها در پاسخ اعلام کردند که هنوز جوابی ندارند و هشدار دادند که به هرگونه حمله آمریکا پاسخ خواهند داد.
تهران ترامپ را منتظر نگه میدارد
در گزارش اکسیوس همچنین آمده که «اگر ترامپ شرایطی را که فرستادگانش بر سر آن مذاکره کرده بودند میپذیرفت، احتمالا اواخر ماه گذشته توافق اولیه با ایران حاصل شده بود. اما او پس از جلسه ۲۹ مه در اتاق وضعیت کاخ سفید، تصمیم گرفت درخواستی شامل دو اصلاحیه در پیشنویس تفاهمنامه را برای ایرانیها بفرستد تا به جنگ پایان داده و تنگه هرمز بازگشایی شود.»
خواستههای ترامپ این بود که ایران با رقیقسازی اورانیوم غنیشده خود ظرف ۶۰ روز موافقت کند و متعهد شود که از هیچ کشتی عبوری از تنگه هرمز باج یا عوارض دریافت نکند. در مقابل، ترامپ حاضر شد بپذیرد که عملیات رقیقسازی تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی در خاک ایران انجام شود؛ این یک امتیاز بزرگ از سوی ترامپ بود، چرا که او پیش از این اصرار داشت مواد غنیشده به خارج از ایران منتقل شوند.
زمان خریدن توسط عراقچی
به گفته یک منبع منطقهای درگیر در میانجیگری و یک مقام آمریکایی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به میانجیها و طرف آمریکایی گفته بود که برای گرفتن پاسخ به چهار یا پنج روز زمان نیاز دارد. اما این مهلت به یک بازی انتظار دیپلماتیک نزدیک به دو هفتهای تبدیل شد. در این مدت، ترامپ به دلیل پوشش منفی و حتی تمسخرآمیز رسانهها درباره وعدههای محققنشدهاش برای توافق و همچنین انتقاد تندروها مبنی بر اینکه در برابر ایران کوتاه آمده، به شدت کلافه شده بود.
بدتر از همه اینکه ایرانیها در باره تریبونهای عمومی و خصوصی میگفتند انتظار دارند بخشی از داراییهای مسدودشدهشان در همان ابتدا آزاد شود؛ آن هم در حالی که ترامپ اصرار داشت این اقدام تنها پس از اجرای برخی تعهدات صورت خواهد گرفت. مقام آمریکایی مذکور اشاره کرد که ترامپ از این سخنان ناامید شده و موضعش تغییر نکرده است، اما خاطرنشان کرد که ایرانیها میتوانند با آغاز اجرای خواستههای هستهای ترامپ، به میلیاردها دلار از اموال مسدودشده خود دست یابند.
عراقچی: باید از مجتبی خامنهای تایید بگیریم
به گفته منابع آگاه، مذاکرهکنندگان آمریکایی و میانجیهای منطقهای در طول ۱۲ روز گذشته چندین بار به ایرانیها هشدار داده بودند که باید پیش از ظهور «خرابکاران» برای تضعیف مذاکرات یا بروز یک حادثه تاکتیکی منجر به تنش، پاسخ خود را ارائه دهند. شنبه گذشته، عراقچی به میانجیهای منطقهای گفت که پاسخ ایران را برای تایید نزد مجتبی خامنهای، فرستاده و امیدوار است تا روز یکشنبه آن را به کاخ سفید برساند.
اما تنها یک روز بعد، اسرائیل به بیروت حمله کرد، ایران حملهای موشکی علیه اسرائیل انجام داد و اسرائیلیها با حملاتی به تهران تلافی کردند. یک منبع منطقهای درگیر در مذاکرات گفت: «ما به ایرانیها گفتیم با حمله به اسرائیل اشتباه بزرگی مرتکب شدند، چون فرصتی طلایی به بنیامین نتانیاهو دادند تا مذاکرات را خراب کند.»
دو طرف پیش از حمله ایران به اسرائیل به توافق نزدیک شده بودند
دو منبع منطقهای ادعا کردند که آمریکا و ایران پیش از بالا گرفتن تنش میان اسرائیل و ایران به توافق نزدیک شده بودند، اما پس از آن، ایرانیها نگران بودند که توافق در چنین شرایطی به معنای تسلیم شدن در برابر حملات اسرائیل جلوه کند. در مقابل، یک مقام اسرائیلی مدعی شد که رفتار ایران نشاندهنده باور خامنهای و فرماندهان ارشد اوست که تصور میکنند دست برتر را در اختیار دارند. پس از این رویدادها بود که حادثه بالگرد رخ داد و تهدیدهای جدید ترامپ آغاز شد.
به گفته یک منبع منطقهای، مقامهای ایرانی و آمریکایی طی دو روز گذشته گفتگوهای موازی را با میانجیهای قطری در دوحه انجام دادند. قطریها تلاش کردند تا یک نشست سهجانبه برای مذاکره مستقیم روی شکافهای باقیمانده ترتیب دهند، اما ایرانیها این پیشنهاد را رد کردند.
در همین حال، میانجیهای قطری روز چهارشنبه برای گفتگو با عراقچی و دیگر مقامهای ایرانی عازم تهران شدند تا قفل مذاکرات را باز کنند. دو مقام آمریکایی ابراز امیدواری کردند که حملات روز سهشنبه به تحرک ایرانیها و پاسخ به پیشنهاد ترامپ کمک کند و تهدیدهای اخیر ترامپ را نیز در راستای همین تلاش ارزیابی کردند.
یک مقام آمریکایی نیز در نهایت گفت: «توافق همچنان روی میز است، اما اگر ایرانیها به تاخیر و وقتکشی ادامه دهند، رئیسجمهور آماده است کاری کند که آنها بهای این کار را بپردازند.»
برخی رسانهها نیز چهارشنبه شب خبر دادند که هیات قطری تهران را به مقصد دوحه ترک کرد.