استفاده از یک سیستم نوآورانه ساخت ماژولار و ۲۴ تن چسب سازهای پیشرفته هنکل، تکمیل پروژه را حدود نیم قرن جلو انداخته است. امسال پس از بیش از ۱۴۰ سال کار، کلیسای ساگرادا فامیلیای گاودی تکمیل میشود.
برخی پروژهها گذر زمان را به چالش میکشند و بعد نوبت به ساگرادا فامیلیا میرسد. در قلب بارسلون، شاهکار آنتونی گائودی بیش از ۱۴۰ سال است که در حال ساخت است. این مسئله ظاهرا برای این معمار بداقبال اهمیتی نداشت، چرا که جمله معروفش این است که «مشتری من عجلهای ندارد» و منظورش از مشتری خدا بود.
آگهی
آگهی
با این حال امسال به نظر میرسد که پس از حوادث، تاخیرها، همهگیریها و هزاران فراز و نشیب دیگر، میتوان این باسیلیک را بدون داربستهای همیشگیاش عکاسی کرد.
این معبد که فرزند یک دیگساز آن را بنا گذاشت و هزاران جزئیات و راز در خود دارد، امسال شاهد دو همزمانی جادویی است: صدمین سالگرد مرگ تراژیک خالقش (که در سال ۱۹۲۶ زیر قطار تراموا رفت) و سفر پاپ لئون چهاردهم برای تاجگذاری برج عیسی؛ برجی که این باسیلیک را به بلندترین بنای مذهبی جهان بدل کرده و با رسیدن به ارتفاع ۱۷۲٫۵ متر رسما از مناره کلیسای اولم در آلمان بلندتر شده است.
پشت این دستاورد که ایمان، عرفان و هنر را در هم میآمیزد، یکی از جذابترین همپیمانیهای تاریخ ساختوساز قرار دارد؛ پیوندی میان طرحهای هندسی قرن نوزدهم و پیشرفتهترین شیمی قرن بیست و یکم. چیزی که بیتردید گائودی را مجذوب میکرد. با این همه این نابغه معماری کاملا آگاه بود که شاهکار بزرگش را نسلهای آینده به پایان خواهند رساند.
عرفان حک شده بر سنگ
ساگرادا فامیلیا را با چشم نمیخوانند، با روح رمزگشایی میکنند. گائودی، کاتولیک پرشوری که روند اعلام تبرک او در جریان است کلیسا طراحی نکرد، بلکه انجیل سنگیای تراشید که از خلال فرمهای ارگانیک و رازهای پنهانش سخن میگوید. این بنا ۱۲ برج دارد که نماد ۱۲ حواری است، نقشه آن بدن مسیح را تداعی میکند و هر نما به بخشی از زندگی عیسی اختصاص دارد؛ از میلاد تا رنج و مصائب.
اگر با دقت به نمای رنج و مصائب نگاه کنید، ادای دینی به خود نابغه کاتالان خواهید یافت؛ چهره او در یکی از مجسمهها جاودانه شده است.
کمی بالاتر، عیسی مصلوب همه قالبها و دگمها را میشکند؛ او برهنه به تصویر کشیده شده و سر او هیچ شباهتی به تصویر سنتی مسیح ندارد. به جای آن یک شکل هندسی شبیه کتاب باز دیده میشود؛ پیامی صریح برای مؤمنان. گائودی «کتکیزم سنگی» را در ذهن داشت، کتابی که مؤمنان بتوانند آن را بخوانند.
گائودی که ۴۳ سال از عمر خود را وقف این پروژه کرد، برای شکل دادن به مجسمهها از مدلهای زنده استفاده میکرد. او در ۱۲ سال پایانی زندگیاش تماما در خدمت ساگرادا فامیلیا بود، دیگر پروژهها را رد میکرد و به دنبال تامین مالی خصوصی میرفت، چون این معبد هیچ بودجه عمومیای نداشت و مؤمنان هزینه ساخت آن را پرداخت کردند.
«جنگ ستارگان» و افسانه سنژرژ و اژدها
عرفان گوتیک و طبیعتگرایانه این معبد، که درون آن چون جنگلی است که نور رنگین شیشههای رنگی بر ستونها میتابد، آنچنان مغناطیسی است که به شکلی غیرمنتظره به فرهنگ پاپ نیز راه یافته است. راهنمایان خود معبد از ارتباط میان گائودی، بارسلون و «جنگ ستارگان» میگویند. نقل است که زمانی که جرج لوکاس در پی الهام برای طراحی کلاهخودهای استورمتروپرهای مشهورش بود، طرح ایدهآل را در تصویر سرباز رومی یافت که در همین نمای پشتی دیده میشود.
یکی دیگر از شگفتیهایی که در دیوارهای این معبد نهفته است افسانه سنژرژ و اژدها است؛ درون سازه، تصویر این قدیس را میبینیم که اژدها او را دربر گرفته و این اژدها در قالب ساختاری سفید در پسزمینه باسیلیک نمایان شده است.
با این حال بزرگترین دستاورد امروزین این معبد نگاهش را به آسمان دوخته است. هفته گذشته پاپ لئون چهاردهم به بارسلون رفت تا برج چشمگیر عیسی را که محور مرکزی این مجموعه است تقدیس کند.
درون برج، منظرهای تکاندهنده برپا شده است؛ برهای بینقص از جنس شیشه، اثر هنرمند ایتالیایی آندریا ماستروویتو که نور گرم مدیترانه را فیلتر میکند و فضا را به فانوسی از معنویت بدل کرده است؛ فضایی که از سال ۲۰۲۷ برای عموم به عنوان سکوی دید باز خواهد شد و به بلندترین نقطه دیدبانی در شهر بارسلون تبدیل میشود.
پازلی از غولها: سنگ، فولاد و شیمی نامرئی
گائودی کاملا آگاه بود که فرصت نخواهد داشت شاهکار عظیمی را که برای کاتالونیا در ذهن داشت به پایان برساند، به همین دلیل ماکتها و دستورالعملهایی بر جای گذاشت تا نسلهای آینده ساگرادا فامیلیا را تکمیل کنند.
با این همه سرنوشت بیرحم بود و او را در ۷۳ سالگی زیر قطار تراموا برد. گزارشهای آن زمان میگویند هنگامی که او میخواست از خیابان گرانویا عبور کند، دو تراموا همزمان از روبهرو رسیدند. این معمار اهل تاراگونا از یکی از آنها جا خالی داد اما چند قدم دورتر از بنای محبوبش زیر دیگری رفت. پروژه به دست نزدیکترین همکارانش سپرده شد.
از آن زمان نسلی طولانی از معماران مشعل این پروژه را به دست گرفتهاند و هر یک بخشی از هویت خود را در یکی از نمادینترین بناهای جهان جا گذاشتهاند و با بزرگترین چالش سازهای در تاریخ این باسیلیک روبهرو شدهاند؛ ساخت شش برج مرکزی هیپربولیک که بتوانند باد، زلزله و وزن صلیب عظیمالجثهای ۱۷ متری را تحمل کنند؛ یعنی برج عیسی مسیح.
فرایندی که جاودانه به نظر میرسید چگونه سرعت گرفت؟
پاسخ را مهندسی مدرن میدهد؛ چسبی با فناوری پیشرفته که شرکت هنکل پس از یک دهه مطالعه و آزمایش توسعه داده است.
گام اول: ساخت ماژولار
به جای آنکه سنگها را یکییکی در ارتفاع صدها متری نصب کنند، برجها به پازلی عظیم با ۸۲۶ پنل ماژولار و بیش از ۲۱۰۰ قطعه سنگ تقسیم شد که در معدن پیشمونتاژ میشوند.
گام دوم: پیوند ناگسستنی
برای آنکه سنگ و فولاد چون یک بلوک واحد عمل کنند، مهندسان در حالت مایع چسب سازهای پیشرفته Loctite EA 9497 را که شرکت آلمانی هنکل آن را در کارخانه خود در مونتورنس دلبایس تولید میکند، به کار میبرند. برای هر پنل حدود ۳۰ کیلوگرم رزین اپوکسی دو جزئی مصرف میشود.
گام سوم: عملآوری حرارتی کنترلشده و ۲۴ ساعت استراحت
پنلها به مدت ۲۴ ساعت تحت فرایند عملآوری در شرایط حرارتی پایدار قرار گرفتند. چسب سفت شد، هر حفره میکروسکوپی را پر کرد و فلز و سنگ را به شکلی دائمی به هم پیوند زد.
گام چهارم: بالا بردن نهایی
این پنلهای فوقالعاده مقاوم به معبد منتقل و طبقه به طبقه به شکلی تمیز و دقیق سرهم شد، گویی با یک بازی بلوکها در مقیاسی غولآسا روبهرو هستیم.
این رویکرد ماژولار که با فناوری اتصال ممکن شده، اجازه داده است کار تا ده برابر سریعتر از روشهای سنتی پیش برود. به گفته بگونا کانترا، مسئول این پروژه، آنچه در تنها هشت سال ساخته شده، در روشهای مرسوم به ۵۰ تا ۶۰ سال زمان نیاز داشت. جهشی معادل نیم قرن که امکان داد معجزه تکمیل برجهای مرکزی درست همزمان با صدمین سالگرد مرگ استاد رخ دهد.
طراحی شده تا در برابر زمان و شهر مقاومت کند: قهرمان نامرئی که برجها را سرپا نگه داشته است
این سازه عظیم نه تنها به خاطر اصالت و زیبایی نمادینش چشمگیر است، بلکه به دلیل مقاومت نامرئیاش نیز برجسته است. در مجموع ۲۴ تن چسب در این سازه به کار رفته که در معرض فشار محیطی شدید قرار دارد. بارسلون شهری پرجنبوجوش اما برای سنگهای کهن محیطی سخت به شمار میرود، زیرا این باسیلیک در برابر شرایط زیر قرار دارد:
- فضای دریایی: این باسیلیک تنها ۲٫۵ کیلومتر از دریای مدیترانه فاصله دارد و در معرض هوای شور دائمی است که فرسایش فولاد را تسریع میکند.
- رطوبت بالا: با رطوبت نسبی بین ۶۵ تا ۷۵ درصد، مصالح تحت فشار مداوم محیطی هستند.
- چرخههای حرارتی: اختلاف دمای ۵ درجه در زمستان تا بیش از ۳۰ درجه در تابستان باعث میشود مصالح مدام منبسط و منقبض شوند.
- لرزشهای شهری: زیر پیهای معبد هر روز دو خط مترو عبور میکند و لرزشی مداوم را به سازه منتقل میکند.
رزینی که برای این پروژه توسعه یافته، ریزحرکتها میان فولاد و سنگ را بدون ترک برداشتن جذب میکند. نتیجه مقاومتی چشمگیر است؛ سازه یکپارچه میتواند باری معادل صد هزار نفر در هر متر مربع را تحمل کند، یعنی وزن کل تماشاگران ورزشگاه باشگاه بارسلونا. این استحکام نامرئی است که صلیب قرارگرفته بر فراز برج عیسی را محکم و ایمن نگه میدارد.
آنتونی گائودی هرگز نتوانست پایان شاهکارش را ببیند، اما این امتیاز را یافت که در سرداب معبدی که الهامبخش روحش بود به خاک سپرده شود.
این معمار باسیلیک را طوری طراحی کرد که از ارتفاع کوه مونتژویک فراتر نرود، چون معتقد بود اثر دست انسان نباید از طبیعت پیشی بگیرد. امروز ساگرادا فامیلیا با ۱۷۲٫۵ متر نبوغ معماری، سقف جهان مذهبی را لمس میکند. این کار را با تکیه بر روشهای گذشته انجام نداده، بلکه نشان داده است وقتی سنتی عمیق و عرفانی با پیشرفتهترین علم همپیمان شود، رویاهایی که ناممکن به نظر میرسند به واقعیتی جاودانه از سنگ، شیشه و رزین بدل میشوند.
