یک سیستم نوآورانه ساختوساز مدولار و استفاده از ۲۴ تن چسب سازه ای پیشرفته هنکل، پایان کار را حدود نیم قرن جلو انداخته است. امسال پس از بیش از ۱۴۰ سال ساخت، کلیسای ساگرادا فامیلیا اثر گائودی کامل میشود.
بعضی پروژهها در برابر گذر زمان میایستند و بعد نوبت به ساگرادا فامیلیا میرسد. در قلب بارسلون، شاهکار آنتونی گائودی بیش از 140 سال است که در حال ساخت است. این طولانی شدن ظاهرا برای این معمار بداقبال اهمیتی نداشت چون جمله معروفش این بود که «مشتری من عجلهای ندارد» و منظورش خدا بود.
آگهی
آگهی
با این حال به نظر میرسد امسال، پس از حوادث، تاخیرها، همهگیریها و هزار ماجرای دیگر، میتوان از این بازلیکای باشکوه بدون داربستهای همیشگی عکس گرفت.
این معبد که فرزند یک دیگساز آن را بنا کرد و هزاران جزئیات و راز در دل خود دارد، امروز شاهد دو همزمانی جادویی است: صد سال از مرگ تراژیک خالقش میگذرد؛ او در سال 1926 بر اثر برخورد با تراموا جان باخت و همزمان پاپ لئون چهاردهم با حضور در بارسلون تاجگذاری برج عیسی را انجام داده است؛ برجی که باعث شده این بازلیکا با ارتفاع 172.5 متر به بلندترین ساختمان مذهبی جهان تبدیل شود و رسما از مناره کلیسای اولم در آلمان بلندتر باشد.
پشت این دستاورد که آمیزهای از ایمان، عرفان و هنر است، یکی از شگفتانگیزترین اتحادها در تاریخ ساختوساز پنهان شده است؛ آغوشی میان طرحهای هندسی قرن نوزدهم و پیشرفتهترین شیمی قرن بیستویکم. چیزی که بیتردید گائودی را شگفتزده میکرد. با این حال این نابغه معماری کاملا آگاه بود که شاهکارش را نسلهای بعدی به پایان خواهند رساند.
عرفان حکشده بر سنگ
ساگرادا فامیلیا را با چشم نمیخوانند، با روح باید آن را رمزگشایی کرد. گائودی، کاتولیک پرشوری که روند اعلام قدیس شدنش در جریان است کلیسا طراحی نکرد، بلکه انجیلِ سنگیای تراشید که از خلال فرمهای ارگانیک و رازهای پنهانش سخن میگوید. این بنا 12 برج دارد که نماد 12 حواریون است، نقشه آن بدن مسیح را تداعی میکند و هر نما به بخشی از زندگی عیسی اختصاص دارد، از میلاد تا آلام.
اگر با دقت به نمای مصائب نگاه کنید، ادای دینی به خودِ نابغه کاتالان پیدا میشود؛ چهره او در یکی از مجسمهها جاودانه شده است.
کمی بالاتر، عیسی مصلوب همه قالبها و دوگماها را میشکند و برهنه و با سری که هیچ شباهتی به تصویر سنتی ندارد به تصویر کشیده شده است؛ به جای آن، فرم هندسی کتابی باز دیده میشود؛ بیانیهای نمادین برای مؤمنان. گائودی یک «کتاب تعلیمی سنگی» را در ذهن داشت، کتابی که مؤمنان بتوانند آن را بخوانند.
گائودی که 43 سال از عمر خود را وقف این پروژه کرد، برای شکل دادن به مجسمهها از مدلهای زنده استفاده میکرد. او در 12 سال پایانی عمرش برای ساگرادا فامیلیا زندگی میکرد و دیگر پروژهها را رد کرد و در پی تامین مالی خصوصی بود چون این معبد از بودجه عمومی بهرهای نداشت و مؤمنان هزینه ساخت آن را پرداختند.
«جنگ ستارگان» و افسانه سنژرژ و اژدها
عرفان گوتیک و طبیعتگرایانه این معبد، که درون آن همچون جنگلی است که نور رنگین شیشههای نقشدار بر ستونها میتابد، آنقدر مغناطیسی است که به شکلی غیرمنتظره وارد فرهنگ پاپ شده است. راهنمایان خودِ بنا درباره ارتباط میان گائودی، بارسلون و «جنگ ستارگان» توضیح میدهند. به گفته آنها وقتی جرج لوکاس به دنبال الهام برای طراحی کلاهخودهای استورمتروپرهای مشهور خود بود، طرح ایدهآل را در تصویر سرباز رومی یافت که در همین نمای پشتی دیده میشود.
شگفتی دیگر پنهان در دیوارهای این معبد، افسانه سنژرژ و اژدها است. درون سازه میتوان قدیس را دید که در آغوش اژدها قرار گرفته؛ اژدهایی که در قالب ساختاری سفید در پسزمینه بازلیکا مجسم شده است.
با این حال بزرگترین دستاورد امروز این معبد رو به آسمان دارد. هفته گذشته پاپ لئون چهاردهم به بارسلون سفر کرد تا برج باشکوه عیسی، محور مرکزی این مجموعه، را تقدیس کند.
درون برج، منظرهای حیرتآور دیده میشود: برهای پاک از جنس شیشه، اثر هنرمند ایتالیایی آندریا ماستروویتو، که نور گرم مدیترانه را فیلتر میکند و فضا را به فانوسی معنوی تبدیل کرده است؛ فانوسی که از سال 2027 به عنوان سکوی دیدبانی قابل عبور در اختیار عموم قرار میگیرد و بلندترین نقطه تماشای شهر بارسلون خواهد بود.
پازل غولآسا: سنگ، فولاد و شیمی نامرئی
گائودی بهخوبی میدانست که عمرش کفاف نمیدهد تا شاهکاری را که برای کاتالونیا در ذهن داشت به پایان برساند، برای همین ماکتها و دستورالعملهایی برجای گذاشت و امیدوار بود نسلهای آینده ساگرادا فامیلیا را کامل کنند.
با این حال سرنوشت بیرحم بود و در 73 سالگی زیر چرخهای تراموا رفت. روایتهای آن زمان میگویند وقتی قصد عبور از خیابان گران ویا را داشت، دو تراموا همزمان از برابرش گذشتند. این معمار اهل تاراگونا یکی از آنها را دور زد اما چند متر آنسوتر از ساختمان محبوبش، دیگری او را زیر گرفت. پروژه در اختیار نزدیکترین همکارانش قرار گرفت.
پس از مرگ او، نسلهای متوالی از معماران مشعل کار را به دست گرفتند و هر یک بخشی از هویت خود را در یکی از نمادینترین ساختمانهای جهان جا گذاشتند و در عین حال با بزرگترین چالش سازهای تاریخ این بازلیکا روبهرو شدند: ساخت شش برج مرکزی هذلولیشکل که بتوانند در برابر باد، زلزله و وزن صلیب عظیمالجثهای به ارتفاع 17 متر تاب بیاورند؛ یعنی برج عیسی مسیح.
فرایندی که ظاهرا پایانناپذیر بود چگونه شتاب گرفت؟
پاسخ را مهندسی مدرن داده است؛ چسبی با فناوری پیشرفته که شرکت هنکل پس از یک دهه مطالعه و آزمایش توسعه داده است.
گام اول: مدولار کردن
به جای آنکه سنگها را یکییکی در ارتفاع چندصد متری نصب کنند، برجها به پازلی عظیم از 826 پنل مدولار و بیش از 2 هزار و 100 قطعه سنگ تقسیم شدند که در معدن به صورت پیشساخته مونتاژ میشوند.
گام دوم: پیوند جدانشدنی
برای آنکه سنگ و فولاد همچون یک بلوک فشرده عمل کنند، مهندسان چسب ساختاری پیشرفته Loctite EA 9497 را در حالت مایع، که شرکت آلمانی هنکل آن را در کارخانه خود در مونتورنس دل بایس تولید میکند، به کار میبرند. در هر پنل حدود 30 کیلوگرم رزین اپوکسی دو جزئی استفاده میشود.
گام سوم: عملآوری حرارتی کنترلشده و 24 ساعت استراحت
پنلها تحت فرایند عملآوری 24 ساعته در شرایط حرارتی پایدار قرار گرفتند. چسب با سخت شدن، هر حفره میکروسکوپی را پر کرد و فلز و سنگ را به طور دائمی به هم پیوند زد.
گام چهارم: بالا بردن نهایی
پنلهای فوقمقاوم به معبد منتقل شدند و طبقهبهطبقه، تمیز و میلیمتری، مونتاژ شدند؛ گویی با یک بازی بلوکها در مقیاسی غولآسا روبهرو هستیم.
این رویکرد مدولار که با فناوری اتصال ممکن شده، پیشرفت کار را تا ده برابر سریعتر از روشهای سنتی کرده است. در عمل آنچه در فقط هشت سال ساخته شده، در روشهای معمولی به 50 تا 60 سال زمان نیاز داشت. بگونا کانترا، مسئول پروژه، میگوید این جهش زمانی نیمقرنی امکان داد معجزه تکمیل برجهای مرکزی درست همزمان با صدسالگی استاد به واقعیت تبدیل شود.
طراحی شده برای مقاومت در برابر زمان و شهر: قهرمان نامرئی که برجها را سرپا نگه داشته است
این سازه عظیم نه فقط به خاطر ابتکار و زیبایی نمادینش، که به دلیل مقاومت پنهانش نیز چشمگیر است. در مجموع 24 تن چسب در این سازه به کار رفته که در معرض فشار شدید محیطی قرار دارد. بارسلون شهری پویاست اما برای سنگهای هزارساله محیطی خشن است، چون این سازه در معرض شرایط زیر است:
- محیط دریایی: این بازلیکا تنها 2.5 کیلومتر با دریای مدیترانه فاصله دارد و در معرض هوای دائمیِ آغشته به نمک است که فرسایش فولاد را تسریع میکند.
- رطوبت بسیار بالا: با رطوبت نسبی بین 65 تا 75 درصد، مواد سازهای زیر فشار دائمی محیطی قرار دارند.
- چرخههای حرارتی: اختلاف دمای حدود 5 درجه در زمستان تا بیش از 30 درجه در تابستان، باعث انبساط و انقباض مداوم مواد میشود.
- لرزشهای شهری: زیر پیهای معبد، دو خط مترو هر روز عبور میکنند و لرزشی دائمی به سازه منتقل میکنند.
رزینی که برای این پروژه توسعه یافته است، ریزحرکتهای میان فولاد و سنگ را بدون آنکه ترک بردارد جذب میکند. نتیجه مقاومتی است که گویی آسمانی است: سازه یکپارچه قادر است بارهایی معادل 100 هزار نفر در هر متر مربع را تحمل کند؛ یعنی وزنی معادل کل تماشاگران ورزشگاه باشگاه فوتبال بارسلونا. این استحکام نامرئی همان چیزی است که صلیب تاجِ برج عیسی را محکم و ایمن نگه میدارد.
آنتونی گائودی هرگز نتوانست پایان شاهکارش را ببیند اما این امتیاز را یافت که در سرداب معبدی آرام بگیرد که روحش را الهام کرد.
این معمار بازلیکایی را طراحی کرد که ارتفاعش از کوه مونتژوئیک فراتر نرود چون باور داشت اثر دست انسان هرگز نباید بر طبیعت پیشی بگیرد. امروز ساگرادا فامیلیا با 172.5 متر نبوغ معماری سقف دنیای مذهبی را لمس میکند. این کار را نه با روشهای گذشته، که با نشان دادن این حقیقت انجام داده که هرگاه معنویترین سنت با پیشرفتهترین علم همپیمان شود، رویاهایی که ناممکن به نظر میرسند در نهایت به واقعیتی ابدی از سنگ، شیشه و رزین تبدیل میشوند.
