بانک تسویههای بینالمللی هشدار میدهد جهش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی که بورسهای جهانی را به رکوردهای تازه رسانده، با آشکار شدن هزینههای پنهان در صورتهای مالی شرکتها و قیمت مصرفکننده ممکن است به سقوط مالی ختم شود.
بانک تسویههای بینالمللی (بیاسآی)، که از آن با عنوان بانک مرکزیِ بانکهای مرکزی یاد میشود، در گزارش سالانه اقتصادی خود که روز یکشنبه منتشر شد هشدار داد هزینههای عظیم برای هوش مصنوعی در حال انباشت آسیبپذیریهای مالی است؛ آسیبپذیریهایی که میتواند هر شوک احتمالی در آینده را تشدید کند و آن را از بازارها به کل اقتصاد سرایت دهد.
آگهی
آگهی
پابلو هرناندس د کس، مدیرکل بیاسآی، هنگام ارائه این یافتهها گفت پیام گزارش حال و هوای «اضطرار» دارد و از سیاستگذاران خواست پیش از آن که هر چرخش معکوس، تعدیل نهایی را دردناکتر کند دست به کار شوند.
در مرکز این هشدار، ابعاد هزینهها قرار دارد؛ با آن که سرمایهگذاریهای عظیم طی سال گذشته از رشد جهانی پشتیبانی کرده است.
پنج غول بزرگ موسوم به «هایپرسکیلر»، غولهای فناوریای که برای ساخت زیرساخت هوش مصنوعی با هم رقابت میکنند، در مسیر آن هستند که در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بیش از یک تریلیون دلار (۸۷۸ میلیارد یورو) برای سرمایهگذاریهای مرتبط با هوش مصنوعی تعهد کنند؛ سرعتی که از سود و جریان نقد آزاد آنها پیشی گرفته و بعضی را وادار کرده برای همپایی بهشدت وام بگیرند.
بیاسآی میگوید این رقابت از این باور تغذیه میکند که در نهایت تنها چند بازیگر مسلط باقی خواهند ماند؛ باوری که شرکتها را تشویق میکند پول را روانه پروژههایی کنند که بازده آنها همچنان بهشدت نامطمئن است.
پژواک هجومهای سرمایهگذاری گذشته
این گزارش رونق کنونی هوش مصنوعی را در کنار زنجیرهای بلند از رویدادهای تاریخی قرار میدهد؛ از جنون ساخت کانالها در دهه ۱۸۳۰ و هجوم به راهآهن در بریتانیا در دهه ۱۸۴۰ تا برقرسانی دهه ۱۹۲۰ و حباب داتکام.
بیاسآی یادآور میشود هر یک از این دورهها با یک جهش واقعی فناورانه آغاز شد که سرمایهای بیش از آنچه بازده تجاری توجیه میکرد جذب کرد و هر بار این چرخه در نهایت «با برگشت سرمایهگذاری و رکودهایی در کل اقتصاد» پایان یافت.
قیمتهای حبابی سهام و شیوههای تامین مالی مبهم، خطر را تشدید میکند.
بیاسآی به گسترش «تامین مالی چرخشی» اشاره میکند؛ وضعیتی که در آن سازندگان تراشه و غولهای رایانش ابری در آزمایشگاههای هوش مصنوعی سهام میخرند و این آزمایشگاهها متعهد میشوند تراشهها و توان محاسباتی آنها را بخرند و عملاً پول را در قالب درآمد به سرمایهگذاران اولیه بازمیگردانند.
بخش زیادی از این تامین مالی اکنون از مسیر صندوقهای پوشش ریسک و ابزارهای اعتبار خصوصی انجام میشود که نظارت بر آنها بسیار کمتر از بانکهاست.
ژانگ تائو، نماینده ارشد بیاسآی در آسیا و اقیانوسیه، میگوید اتکای کنونی به کانالهای غیربانکی به این معناست که رکود در حوزه هوش مصنوعی میتواند به سقوطی تندتر و سریعتر از یک بحران کلاسیک بانکی منجر شود.
هزینههای پنهان مراکز داده
منتقدان میگویند فراتر از بازارهای مالی، هزینه واقعی گسترش هوش مصنوعی عملاً در برابر چشم همگان پنهان شده است.
یکی از نگرانیهای اصلی، که والاستریت ژورنال آن را بررسی کرده، نحوه ثبت و حسابداری مراکز داده نزد غولهای فناوری است.
این شرکتها با فرض این که تجهیزات گرانقیمتی که در این مراکز نصب شده برای مدت طولانیتری کارآمد میماند، هزینه آن را در سالهای بیشتری سرشکن میکنند؛ اقدامی که میزان استهلاک ثبتشده در صورتهای مالی را در هر دوره پایین میآورد و سود را بهتر از آنچه سوزاندن نقدینگی نشان میدهد جلوه میدهد.
با این حال، تراشههای تخصصیای که قلب این تاسیسات را تشکیل میدهند ممکن است بسیار سریعتر از این برنامههای طولانی از رده خارج شوند و فاصلهای میان سود گزارششده و واقعیت اقتصادی به جا بگذارند؛ همراه با ترازنامهای که اگر تقاضا کمتر از انتظار شود یا نیاز گستردهای به نوسازی سختافزار پیش بیاید، بیش از آنچه بهظاهر پیداست در معرض ریسک قرار میگیرد.
ابعاد فیزیکی این پروژهها خیرهکننده است.
استاین فان نیووربورخ، اقتصاددان دانشگاه کلمبیا، برآورد میکند هزینه این گسترش طی شش سال آینده حدود ۸ تریلیون دلار (۷ تریلیون یورو) باشد؛ بخشی از آن از طریق همان سازوکارهای خارج از ترازنامهای تامین میشود که بیاسآی نسبت به آنها هشدار داده است.
هزینهها دیگر فقط به دفاتر مالی شرکتها محدود نمیماند.
برخی اقتصاددانان اکنون نسبت به موج سوم تورم، پس از همهگیری و تعرفهها، هشدار میدهند؛ موجی که این بار از گسترش هوش مصنوعی نیرو میگیرد. هنگامی که سازندگان تراشه تولید قطعات پرسود برای سرورهای هوش مصنوعی را در اولویت قرار میدهند، فشار بر بازار حافظه و ذخیرهسازی به لوازم الکترونیکی مصرفی نیز سرایت میکند.
برای نمونه، اپل هفته گذشته قیمت مکبوک، آیپد و دیگر دستگاههای خود را افزایش داد و اعلام کرد «افزایش تقاضا برای حافظه و ذخیرهسازی به شکلی خارقالعاده» را شاهد است و این که «هرگز افزایش قیمت یک قطعه را تا این حد زیاد و سریع ندیده است».
سهام این شرکت حدود ۶ درصد سقوط کرد که بدترین روز آن در بیش از یک سال گذشته بود و مایکروسافت، نینتندو و سونی نیز اقدامات مشابهی انجام دادهاند.
فراتر از هزینههای پنهان و فشارهای تورمی، شاید گستردهترین پیامد این فشار در حوزه انرژی نمایان شود.
گلدمن ساکس پیشبینی میکند مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به نیمی از رشد تقاضا برای برق در آمریکا را به خود اختصاص دهند و قیمت برق برای مصرفکنندگان در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ هر سال حدود ۶ درصد افزایش یابد.
بیاسآی خود نیز یادآور میشود عطش این گسترش برای مصرف برق همین حالا بر قیمتها و هزینه نهادهها فشار میآورد و میتواند به تورم سرریز شود؛ هرچند تاکید میکند، همانند بسیاری از اقتصاددانان، که اگر افزایش بهرهوری وعدهدادهشده هوش مصنوعی در نهایت محقق شود، این فناوری ممکن است در عمل به نیرویی ضدتورمی بدل شود.