ساختمان و کشاورزی در اروپا آسیبپذیرترین بخشهای اقتصادی در برابر گرما هستند و با تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش دما، حملونقل، تولید و انرژی نیز با اختلالات فزاینده روبهرو میشوند.
بر اساس اعلام آژانس اروپایی ایمنی و سلامت در کار (EU-OSHA)، از هر پنج کارگر در اتحادیه اروپا یک نفر در محل کار در معرض دمای بالا قرار دارد و همین موضوع باعث شده گرمای شدید به یکی از سریعترین خطرهای شغلیِ در حال گسترش مرتبط با تغییرات اقلیمی تبدیل شود.
آگهی
آگهی
بیشترین خطر متوجه افرادی است که در فضای باز یا در محیطهای بسته داغ کار میکنند. کشاورزی، ساختمانسازی، حملونقل، تولید صنعتی، خدمات اضطراری و گردشگری از جمله بخشهایی هستند که در موجهای گرمایی فزاینده از نظر سلامت و بهرهوری بیشترین آسیب را متحمل میشوند.
کشاورزی و ساختمانسازی در خط مقدم
بخش کشاورزی به طور مداوم به عنوان بخشی شناخته میشود که بیشترین مواجهه را با گرمای شدید دارد.
سازمان بینالمللی کار (ILO) اعلام میکند کارگران کشاورزی هنگام انجام کارهای بدنی سنگین برای مدت طولانی در معرض تابش مستقیم خورشید قرار میگیرند؛ فعالیتی که خود دمای بدن را بیشتر بالا میبرد. کارگران ساختمانی نیز با خطرهای مشابهی روبهرو هستند، زیرا معمولا ساعتهای طولانی در فضای باز کار سنگین انجام میدهند و در عین حال لباسهای حفاظتی میپوشند که توانایی بدن برای خنک شدن را محدود میکند.
بر اساس نظرسنجی «شرایط کار در اروپا ۲۰۲۴» یوروفاوند، ۶۸ درصد کارگران کشاورزی و ۵۲ درصد کارگران ساختمانی دستکم یکچهارم زمان کار خود را در معرض دمای بالا سپری میکنند. این مواجهه در صنعت (۳۳ درصد) و حملونقل (۳۳ درصد) نیز گسترده است.
این نظرسنجی همچنین نشان داد سهم کارگران اروپایی که بین یکچهارم تا سهچهارم زمان کارشان در معرض دمای بالا هستند از ۱۳ درصد در سال ۱۹۹۵ به ۲۱ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است؛ افزایشی که نشان میدهد مواجهه با گرما در میان نیروی کار به شکل فزایندهای رایج شده است.
کدام مشاغل بیشترین مواجهه را دارند؟
میزان مواجهه بیشتر به نوع شغل بستگی دارد تا به بخش اقتصادی.
طبق دادههای یوروفاوند، کارگران ماهر کشاورزی با فاصله بسیار بیشترین مواجهه را دارند؛ ۷۲ درصد آنها گفتهاند که دستکم یکچهارم زمان کارشان را در دمای بالا کار میکنند.
پس از آنها کارگران ماهر فنی (۵۳ درصد) قرار دارند و اپراتورهای دستگاهها و ماشینآلات (۴۲ درصد) و مشاغل ساده (۴۰ درصد) نیز سطح بالای مواجهه را گزارش میکنند. سایر مشاغل از جمله کارکنان خدمات و فروش کمتر در معرض گرما هستند؛ همان طور که در نمودار زیر دیده میشود.
مدیران، متخصصان و کارمندان اداری سطح بسیار پایینتری از مواجهه را گزارش کردهاند.
مردان بسیار بیشتر در معرض گرما قرار میگیرند
میزان مواجهه با گرما از نظر جنسیتی نیز تفاوت چشمگیری دارد، زیرا بسیاری از مشاغل با بیشترین خطر همچنان در اختیار مردان است.
یوروفاوند گزارش میدهد که ۳۴ درصد مردان دستکم یکچهارم زمان کار خود را در معرض دمای بالا میگذرانند، حال آنکه این سهم در میان زنان ۱۸ درصد است.
بسیاری از بخشهایی که بیش از همه تحت تاثیر قرار میگیرند همچنین تعداد زیادی کارگر فصلی، مهاجر و خوداشتغال را به کار میگیرند؛ گروههایی که معمولا از حفاظتهای شغلی ضعیفتر و نمایندگی کمتر از سوی اتحادیههای کارگری برخوردارند.
گرما به خطر رو به رشد سلامت در محیط کار تبدیل میشود
گرمای شدید فقط موجب ناراحتی کارگران نمیشود.
EU-OSHA میگوید قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرما میتواند به کمآبی بدن، گرمازدگی و سکته گرمایی منجر شود و در عین حال بیماریهای قلبیعروقی و تنفسی را شدت دهد. دمای بالا همچنین تمرکز و سرعت واکنش را کاهش میدهد و خطر حوادث شغلی را افزایش میدهد.
این خطرها بسته به نوع شغل متفاوت است.
کشاورزان و جنگلداران با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای منتقله از کنهها، مواد حساسیتزا و آلودگی هوا روبهرو هستند، در حالی که کارگران ساختمانی هر چه بیشتر تحت تاثیر «جزایر گرمایی» شهری قرار میگیرند که دما را در مقایسه با مناطق اطراف به طور چشمگیری بالا میبرد. نیروهای امدادی از جمله آتشنشانان، ماموران پلیس و تکنسینهای اورژانس اغلب در خطرناکترین شرایط و هنگام رسیدگی به حوادث ناشی از گرما کار میکنند.
کاهش بهرهوری
گزارشی تازه از شرکت «الیانز ترید» میگوید زمانی که دما از حدود ۳۰ درجه سانتیگراد بالاتر میرود، افت بهرهوری به شدت تسریع میشود و از یک اختلال موقت ناشی از وضعیت جوی به عاملی ساختاری و بازدارنده برای رشد اقتصادی تبدیل میشود.
ساختمانسازی و کشاورزی از جمله بخشهایی هستند که بیشترین آسیب را میبینند، زیرا کار در گرمترین ساعات روز باید آهسته شود یا به طور کامل متوقف شود.
گرما همچنین اختلالی گستردهتر در اقتصاد ایجاد میکند. بخش تولید صنعتی با هزینههای بیشتر برای خنکسازی و کاهش بهرهوری نیروی کار مواجه است و شبکههای حملونقل با نرم شدن آسفالت و انبساط یا تابخوردگی ریلهای قطار دچار تاخیر میشوند. همزمان، سیستمهای برق تحت فشار فزاینده قرار میگیرند، زیرا تقاضا برای خنکسازی بالا میرود در حالی که نیروگاههای گازی، زغالی و هستهای به دلیل گرمتر شدن رودخانهها و کاهش ظرفیت خنککنندگی آنها کارایی کمتری پیدا میکنند.
کشاورزی همچنان به طور ویژه آسیبپذیر است، زیرا محصولات و دامها مستقیما در معرض دورههای طولانی گرما و خشکسالی قرار دارند؛ وضعیتی که خطر کاهش برداشت و افزایش قیمت مواد غذایی را بالا میبرد.
طبق آمار یورواستات، کشاورزی در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۲ درصد تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا را تشکیل داده است، هرچند اهمیت آن در کشورهای عضو بسیار متفاوت است و در یونان به بیش از ۳ درصد و در رومانی به ۲.۵ درصد تولید ناخالص داخلی میرسد.
در مقابل، بخش ساختمانسازی حدود ۹ درصد تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا را به خود اختصاص میدهد و به گفته کمیسیون اروپا برای حدود ۱۸ میلیون نفر شغل ایجاد کرده است. به این ترتیب، این بخش هم یکی از بزرگترین صنایع اروپا و هم از جمله بخشهایی است که با بیشترین اختلال ناشی از افزایش دما روبهرو خواهد بود.
چگونه میتوان از کارگران محافظت کرد؟
موج گرمای اخیر بار دیگر فشارها برای تقویت مقررات حمایتی از کارگران در سراسر اروپا را افزایش داده است.
چند کشور تدابیر مربوط به گرما در محیط کار را تقویت یا فعال کردهاند؛ از جمله محدود کردن کار در فضای باز در گرمترین ساعات روز، کوتاه کردن شیفتها و الزام کارفرمایان به تامین آب، سایه و زمانهای استراحت اضافی.
کنفدراسیون اتحادیههای کارگری اروپا این هفته با تاکید بر اینکه مجموعه قوانین ملی موجود بسیاری از کارگران را به اندازه کافی در برابر گرما محافظت نمیکند، از کمیسیون اروپا خواست مقررات الزامآور سراسری در اتحادیه اروپا برای مواجهه شغلی با گرما وضع کند؛ مقرراتی که شامل تعیین حداکثر دمای کار، استراحتهای خنککننده با حقوق اجباری و دسترسی تضمینشده به آب آشامیدنی باشد.