خبرگزاری نیمهدولتی مهر روز شنبه ویدئویی تحت عنوان تصاویر «جدید» و «کمتر دیدهشده» از مجتبی خامنهای، رهبر ایران، منتشر کرد که ممکن است مربوط به برگزاری کلاسهای درس «خارج» او به پیش از سال ۲۰۲۴ بازگردد. تصاویری که همزمان با ادعای رسانههای اسرائیلی مربوط به وخامت حال او منتشر شده است.
خبرگزاری مهر درباره این ویدئوی کوتاه ۱۲ ثانیهای که روی آن صدای یک نوحه خوانی مونتاژ شده است و تصاویر آن مربوط به «جلسه درس» آقای خامنهای است، هیچ توضیحی درباره زمان و محل ضبط آن نداده است. هویت افرادی که در اطراف او دیده میشوند نیز اعلام نشده است.
آگهی
آگهی
این در حالی است که مجتبی خامنهای در سپتامبر ۲۰۲۴ در یک پیام ویدیویی اعلام کرده بود که کلاس درس «خارج از فقه و اصول» خود را تعطیل خواهد کرد. بنابراین ممکن است این ویدئو مربوط به پیش از آن تاریخ باشد.
با این حال، برخی رسانههای خارجی انتشار این تصاویر در مقطع کنونی را قابل توجه دانسته و احتمال دادهاند که انتشار آن حاوی پیامی درباره وضعیت رهبر ایران باشد.
در این ویدئو، به نظر میرسد مجتبی خامنهای از وضعیت جسمانی نسبتا خوبی برخوردار است. این تصاویر در حالی منتشر شدهاند که او از آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴ تاکنون در انظار عمومی دیده نشده بود و گزارشها و گمانهزنیهای متعددی درباره وضعیت سلامت و محل حضور او مطرح شده است.
چرا این ویدئو اکنون منتشر شد؟
مهمترین نکته درباره این ویدئو، زمان انتشار آن است. این تصاویر در حالی منتشر شدهاند که اخیرا رسانههای اسرائیلی از بیماری شدید و بستری شدن مجتبی خامنهای خبر داده بودند و برخی گزارشها انتشار ویدئو را واکنشی به همین ادعاها میدانند.
چندین رسانه اسرائیلی، از جمله کانال ۱۴ و همچنین گزارشی پیشین از جروزالم پست که به نقل از منابع ایرانی منتشر شده بود، گزارش دادند که شایعات درباره قرار داشتن خامنهای در «وضعیتی بسیار وخیم» در بالاترین سطوح حکومت بهطور گسترده در گردش بوده است. یکی از منابعی که جروزالم پست به آن استناد کرده بود، گفته است: «اگر بهزودی خبر شهادت او را بشنویم، تعجب نخواهیم کرد.»
با این حال، تهران تاکنون هیچ تایید رسمی درباره وضعیت سلامت گزارششده او ارائه نکرده است.
به نظر میرسد این ویدئو میتواند تلاشی برای پایان دادن به شایعات و اطمینان دادن به افکار عمومی و ناظران بینالمللی درباره وضعیت سلامت او باشد که مجتبی خامنهای زنده است و ظاهرا وضعیت عادی دارد.
مجتبی خامنهای در مراسم خاکسپاری پدرش، علی خامنهای، در ماه ژوئیه نیز دیده نشد و در آن زمان، جراحات و مسائل امنیتی بهعنوان دلایل ادامه غیبت او از انظار عمومی مطرح شد.
همچنین گزارشهایی منتشر شده بود که او در پی جراحات شدیدی که در حمله هوایی منجر به کشته شدن پدرش متحمل شده بود، در حال بهبودی است.
غیبت طولانی او همچنین به گمانهزنیها درباره نحوه اداره قدرت و مناسبات در ساختار رهبری ایران دامن زده است.
اظهارات مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران، نیز بر گمانهزنیها افزوده است. آقای پزشکیان در مصاحبهای اخیر با تلویزیون دولتی گفت برقراری ارتباط مستقیم با رهبر در شرایط فعلی «بسیار دشوار» شده است.
رسانههای نزدیک به ایران تلاش کردهاند غیبت رهبر را با دلایل امنیتی توضیح دهند و تهدیدهای اطلاعاتی و امنیتی را دلیل دیده نشدن او در انظار عمومی عنوان کردند.
گزارشهایی که در ماه ژوئیه منتشر شد، بر ابهامها درباره وضعیت او افزود. رسانه سعودی «الحدث» به نقل از یک منبع امنیتی اسرائیلی گزارش داد که خامنهای در ایران حضور ندارد.
تقریبا همزمان، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز مدعی شد که رهبران ارشد نظامی ایران از بین رفتهاند و گفت خامنهای پس از عملیات نظامی «۹۰ درصد از بین رفته» و توانایی انجام وظایف خود را ندارد.
اگر رهبر نتواند به وظایف خود عمل کند، چه اتفاقی میافتد؟
قانون اساسی ایران سازوکاری برای شرایطی که جایگاه رهبر خالی باشد یا رهبر بهطور موقت قادر به انجام وظایف خود نباشد، پیشبینی کرده است.
بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی، اگر رهبر فوت کند، استعفا دهد، از مقام خود برکنار شود یا بهطور موقت قادر به انجام مسئولیتهایش نباشد، یک شورای سهنفره موقت رهبری تا زمان انتخاب جانشین دائم، وظایف او را بر عهده میگیرد.
این شورا متشکل از رئیس جمهوری ایران، رئیس قوه قضائیه و یک فقیه عضو شورای نگهبان است که مطابق روند پیشبینیشده در قانون اساسی انتخاب میشود.
هدف از این سازوکار موقت، تضمین تداوم اعمال اختیارات رهبر در فاصله زمانی تکمیل روند جانشینی است.
چارچوب قانون اساسی ایران همچنین در شرایط خاص، امکان شکلگیری رهبری شورایی را نیز پیشبینی کرده است.
مجتبی خامنهای از زمان رسیدن به مقام رهبری تاکنون هیچ سخنرانی تلویزیونی یا حضور عمومی زندهای نداشته و بیشتر از پیام و ارتباطات مکتوب استفاده کرده است؛ و همین موضوع به افزایش تردیدها درباره سلامت و محل حضور او در ایران یا خارج دامن زد.
با افزایش گزارشها و شایعات درباره وضعیت رهبر ایران، دفتر آقای خامنهای در ماه مه با انتشار بیانیهای این ادعاها را رد کرد و گفت او از وضعیت جسمانی خوبی برخوردار است و همچنان امور کشور را بهطور فعال اداره میکند.